Ameryka | Forum Młodych Dyplomatów /category/ameryka/ Kreujemy przyszłych liderów Sat, 15 Aug 2026 14:01:12 +0000 pl-PL hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.8.3 /wp-content/uploads/2023/08/FMD-logo-2-100x100.png Ameryka | Forum Młodych Dyplomatów /category/ameryka/ 32 32 Cuba’s Future Amid Sanctions and Growing Tensions. Is the United States going to invade Cuba? /cubas-future-amid-sanctions-and-growing-tensions-is-the-united-states-going-to-invade-cuba/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=cubas-future-amid-sanctions-and-growing-tensions-is-the-united-states-going-to-invade-cuba Sat, 15 Aug 2026 13:52:33 +0000 /?p=9518 Author: Nikodem ŁojewskiReviewers: Magdalena Pawlik and Szymon WiękCurrent U.S. Policies Towards CubaSince the beginning of the year, Cuba has been grappling with numerous measures of pressure from the U.S., beginning on January 3 with the kidnapping of Venezuelan President Nicolás Maduro. Shortly after that event, the U.S. launched an ongoing oil blockade against Cuba, further […]

Artykuł Cuba’s Future Amid Sanctions and Growing Tensions. Is the United States going to invade Cuba? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Author: Nikodem Łojewski

Reviewers: Magdalena Pawlik and Szymon Więk

Current U.S. Policies Towards Cuba

Since the beginning of the year, Cuba has been grappling with numerous measures of pressure from the U.S., beginning on January 3 with the kidnapping of Venezuelan President Nicolás Maduro. Shortly after that event, the U.S. launched an ongoing oil blockade against Cuba, further deepening the country’s long-standing economic crisis. This decision was driven by an attempt to force political change in Cuba. Above all, fuel shortages caused regular disruptions to energy supplies, often lasting up to 30 hours. In reality, eight months after that event, not much has changed. However, the U.S. did not stop there and, in the following months, significantly expanded its sanctions. As early as January, the U.S. attempted to impose secondary tariffs targeting Cuba’s allies, which were ultimately blocked by the Supreme Court. In May, the U.S. began imposing further sanctions, initially targeting the Cuban regime through secondary sanctions and subsequently extending measures to officials, the ruling elite, and key Cuban business entities. The entity most affected by these measures was Grupo de Administración Empresarial S.A. (GAESA), the Cuban military-controlled business conglomerate that manages key sectors of the island’s economy, including tourism, trade, and finance. Depending on the estimate, GAESA controls between 40 and 70 per cent of the Cuban economy. Also in May, the U.S. imposed sanctions on the Cuban mining company Moa Nickel S.A. (MNSA) for allegedly providing financial support to the authorities in Havana. These measures contributed to the withdrawal of foreign companies, a 60 per cent drop in tourism between January and May 2026, and rising prices. Furthermore, Cuba is facing shortages of medicines, while domestic food production continues to decline. Despite the Cuban government presenting a reform package in June 2026, further sanctions targeting similar sectors were imposed on the grounds that the proposed reforms were merely superficial.

Why is Cuba important to the U.S.?

As stated on the official website of the U.S. Department of State: “The United States seeks a stable, prosperous, and free country for the Cuban people. The United States pursues limited engagement with Cuba that advances our national interests and empowers the Cuban people while restricting economic practices that disproportionately benefit the Cuban government or its military, intelligence, or security agencies at the expense of the Cuban people. The U.S. government seeks to promote human rights, religious freedom, and democracy, encourages the development of telecommunications and the internet in Cuba, supports the growth of Cuba’s nascent private sector and civil society, and engages in areas that advance the interests of the United States and the Cuban people”. This naturally raises the question “why a country with a population just over 11 million people and holding only a distant 59th place in GDP worldwide remains strategically important to the U.S.?”. At first glance, if a state has neighboring countries, it is generally in every state’s interest to maintain stable relations with them. In Cuba’s case, however, the island’s strategic location is only one part of the broader geopolitical picture

Situated at the maritime crossroads of the Americas, Cuba represents a major security concern due to its ties with major U.S. foreign adversaries such as Russia and China. Following the U.S. operation in Venezuela, their cooperation has evolved, what can be concluded based on a joint seminar held in Havana in the middle of 2026. The outcome of the meeting emphasized both countries’ support for Cuba, portraying their cooperation with Havana as part of a broader anti-Western alignment. Because of this, it is not surprising that Washington tends to view China and Russia as part of the same concern regarding hostile powers operating in its vicinity. However, it appears that China’s involvement in Cuba is more significant in this regard.

Although Russia offers friendly votes at the United Nations and Russian diplomats visited China on January 21 after Putin affirmed that Russia “will continue to provide assistance to our Cuban friends, standing in solidarity with their determination to defend their sovereignty and independence by all means” this is unlikely to change Cuba’s trajectory. On other fronts, Russia’s assistance has been sporadic. For example, no tanker reached Cuba for three months after the Venezuelan cutoff, and when a Russian ship carrying crude oil finally docked in Matanzas in late March, it happened only because the U.S. allowed it. Subsequent cargo shipments turned back without even testing the U.S. blockade. On the other hand, there is China, whose aid has included large quantities of food (e.g., 60,000 tons of rice delivered on January 20 and six shipments of food by air in November last year) as well as financial assistance amounting to USD 80 million, approved by Chinese President Xi Jinping. What’s more, over the past year, China’s involvement in Cuba’s energy sector has rapidly expanded. As a result, the share of solar-generated electricity has increased from around 6 percent to more than 20 percent. All of this provides Cuba with a lifeline that the U.S. oil blockade cannot break.

This state of affairs is concerning for the United States, not only because it allows Cuba to resist for longer, but also because China’s growing influence creates opportunities for Beijing to increase Cuba’s dependence on China, which could result in a strategic advantage over Washington. China would not only benefit economically but could also potentially conduct intelligence operations against the United States thanks to the closer proximity.

Is further escalation possible?

Despite U.S. actions spanning more than six months and the massive crisis in Cuba, the political situation in the country hasn’t changed radically, and it looks like the U.S. cannot apply its “regime change” policy in Cuba without taking more decisive steps. Recently, CBS News stated that Pentagon officials were exploring the possibility of military action against Cuba. Nevertheless, we should view this as harsh rhetoric and a scare tactic rather than actual plans for an attack. Even though an invasion of Cuba would be the most effective way to achieve U.S. objectives there – and would likely unfold similarly to the operation in Venezuela earlier this year – it would also carry significant risks. Cuba could inflict far greater long-term damage on the U.S., even after a successful regime change.

First of all, as written in Blaise Malley’s article for Responsible Statecraft: “Cuba’s military doctrine has long assumed it cannot defeat the United States in a conventional war. Instead, it emphasises territorial defence and guerrilla warfare designed to make any occupation costly and prolonged.” This means that an occupation of Cuba could resemble the most difficult parts of other U.S. wars, e.g. the war in Afghanistan. Another important risk could be a potential migration crisis towards Florida due to the state’s close proximity to Cuba, which isn’t something that, especially President Trump, would want for his citizens. That said, the most likely scenario for U.S.-Cuba relations is the continuation of the oil blockade and sanctions, although it is very unlikely that economic warfare can change anything on its own, considering the endurance of the Cuban regime. The U.S. will try to keep Cuba under pressure until it is certain that economic coercive measures have proved insufficient – then limited military action can be expected. Yet, for now, nothing can be taken for granted.

Sources:

[1] A. Frence-Presse, Cuban president accuses US of seeking to seize the island, https://www.abs-cbn.com/news/world/2026/7/27/cuban-president-accuses-us-of-seeking-to-seize-island-0832, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[2] Council on Foreign Affairs, U.S.-Cuba Relations Explained, https://www.cfr.org/backgrounders/us-cuba-relations, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[3] T. E. Frontado, I. Patrick, US claims 3 China-linked spy sites in Cuba monitoring American military activity, https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3361264/us-claims-3-china-linked-spy-sites-cuba-monitoring-american-military-activity, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[4] E. Kaca, Stany Zjednoczone rozszerzają sankcje wobec Kuby, https://www.pism.pl/publikacje/stany-zjednoczone-rozszerzaja-sankcje-wobec-kuby, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[5]  Key West, Key West to Cuba, https://keywestcustomcharter.com/key-west-to-cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[6] H. Kozieł, Holding potężniejszy niż Partia Komunistyczna, https://www.parkiet.com/gospodarka-swiatowa/art44470691-holding-potezniejszy-niz-partia-komunistyczna, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[7] M. A. Kuo, The China Factor in Cuba-US tensions, https://thediplomat.com/2026/07/the-china-factor-in-cuba-us-tensions/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[8] B. Malley, What a US war with Cuba would really look like, https://responsiblestatecraft.org/us-invasion-cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[9] P. Meriguet, China and Russia reaffirm commitment to Cuba, https://peoplesdispatch.org/2026/01/23/china-and-russia-reaffirm-commitment-to-cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[10] U.S. Departament of State, U.S. – Cuba relations, https://2021-2025.state.gov/countries-areas/cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[11] Worldometer, PKB według krajów (2026) – MFW, https://www.worldometers.info/pl/pkb/pkb-wedlug-krajow/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

Artykuł Cuba’s Future Amid Sanctions and Growing Tensions. Is the United States going to invade Cuba? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Nowy Gubernator Generalny Kanady. Czego możemy się spodziewać po następczyni Mary Simon?  /nowy-gubernator-generalny-kanady-czego-mozemy-sie-spodziewac-po-nastepczyni-mary-simon/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=nowy-gubernator-generalny-kanady-czego-mozemy-sie-spodziewac-po-nastepczyni-mary-simon Fri, 22 May 2026 13:34:22 +0000 /?p=9365 5 maja 2026 roku premier Mark Carney ogłosił nominację 79-letniej Louise Arbour na następnego Gubernatora Generalnego Kanady. Zajmie ona miejsce ustępującej po pięcioletniej kadencji Mary Simon. Nominacja ta jest pierwszą zatwierdzoną przez króla Karola III od czasu jego wstąpienia na tron Zjednoczonego Królestwa. Autor: Radosław Wołos Podsumowanie działań Mary SimonOdchodząca Gubernator Generalna Mary Simon była […]

Artykuł Nowy Gubernator Generalny Kanady. Czego możemy się spodziewać po następczyni Mary Simon?  pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

5 maja 2026 roku premier Mark Carney ogłosił nominację 79-letniej Louise Arbour na następnego Gubernatora Generalnego Kanady. Zajmie ona miejsce ustępującej po pięcioletniej kadencji Mary Simon. Nominacja ta jest pierwszą zatwierdzoną przez króla Karola III od czasu jego wstąpienia na tron Zjednoczonego Królestwa.

Autor: Radosław Wołos

Podsumowanie działań Mary Simon

Odchodząca Gubernator Generalna Mary Simon była pierwszą w historii Kanady reprezentantką króla Wielkiej Brytanii o rdzennych korzeniach inuickich i posługującą się zarówno językiem angielskim oraz inuktitut. Zastrzeżenia budził jednak jej brak biegłości w języku francuskim. Krytyczne głosy płynęły przede wszystkim ze strony francuskojęzycznej części kanadyjskiego społeczeństwa oraz polityków. Wyciągając wnioski z zaistniałej sytuacji Mark Carney zapewnił, że nowy Gubernator Generalny będzie się posługiwał oboma językami urzędowymi, zgodnie z zasadą pełnej dwujęzyczności, która jest uznawana za filar kanadyjskiej stabilności i spójności. Jej znaczenie wiąże się m.in. z zapobieganiem odradzaniu się nastrojów separatystycznych w prowincjach frankofońskich.

Działania podejmowane przez Simon szczególnie koncentrowały się na relacjach z rdzennymi mieszkańcami Kanady oraz ochronie środowiska. Istotnym elementem jej kadencji były również inicjatywy o charakterze dyplomatyczno-historycznym. Doprowadziła chociażby do spotkania rdzennych społeczności z królem Karolem III, co przeniosło relację z Pierwszymi Narodami z płaszczyzny czysto ceremonialnej na proaktywną. Simon ponadto reprezentowała Kanadę podczas wizyty papieża Franciszka w 2022 roku, kiedy przeprosił ludność rdzenną za nadużycia systemu szkolnictwa rezydencjalnego dokonane przez Kościół Katolicki. 

Kadencja Simon zapisała się jako czas trwałego umocnienia pozycji Pierwszych Narodów, czy zwrócenia uwagi debaty publicznej na znaczenie zdrowia psychicznego i walki z cyberprzemocą. Jednak mimo licznych inicjatyw i wytężonej działaności, brak biegłej znajomości języka francuskiego pozostawał znaczącym punktem sporu i negatywnej oceny części społeczeństwa.

Kim jest nowa Gubernator Generalna?

Louise Arbour urodziła się w Montrealu, w prowincji Quebec. Miasto to uważa się za główny ośrodek francuskojęzyczny w Kanadzie. Uzyskała dyplom z prawa cywilnego w 1970 roku, a następnie została przyjęta do Quebec Bar w 1971 roku. Początkowo pracowała jako urzędnik w Sądzie Najwyższym, a następnie wykładała na uczelni. Ostatecznie została zastępcą dziekana w Osgoode Hall Law School w Toronto. Była wiceprezesem Kanadyjskiego Stowarzyszenia Wolności Obywatelskich, co pokazuje jej zaangażowanie w kwestii ochrony praw obywatelskich. W 1990 roku objęła stanowisko sędzi Sądu Apelacyjnego w Ontario jako pierwsza francuskojęzyczna osoba na tym stanowisku. W latach 1996 – 1999 pełniła funkcję Głównego Prokuratora Międzynarodowych Trybunałów Karnych dla Rwandy i byłej Jugosławii. Między 1999 a 2004 rokiem zasiadała w Sądzie Najwyższym Kanady. Od 2004 roku pełniła najwyższe funkcje na arenie międzynarodowej, najpierw jako Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka (do 2008 roku), a następnie jako Specjalny Przedstawiciel ONZ ds. Migracji Międzynarodowej. Wraz z opuszczeniem urzędu wróciła do prywatnej praktyki prawnej.

Raport Arbour

Pomimo szerokiego doświadczenia w sądownictwie oraz na arenie międzynarodowej, Arbour niejednokrotnie stawała się podmiotem zaciekłej debaty publicznej. Jej interpretacje przepisów, niekiedy idące pod prąd dominującym w społeczeństwie nastrojom, wywoływały falę emocji zarówno w środowiskach prawniczych, jak i aktywistycznych. Kontrowersje budziło między innymi orzeczenie, w którym wraz ze składem sędziowskim dokonała wykładni przepisów umożliwiającej przyznanie więźniom federalnym prawa do głosowania. Wątpliwości wzbudzała również jej bezkompromisowa postawa jako prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. byłej Jugosławii, gdy wbrew naciskom oskarżyła ówcześnie urzędującego prezydenta Jugosławii, Slobodana Miloševicia, o zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione w trakcie konfliktu w Kosowie. Najbardziej znaną sprawą, która odbiła się na karierze Louise jest jednak kwestia Raportu Arbour.

Report of the Independent External Comprehensive Review of the Department of National Defence and the Canadian Armed Forces, jak brzmi pełna nazwa raportu, powstał na zlecenie kanadyjskiego rządu w związku z głębokim kryzysem wizerunkowo-moralnym w strukturach wojskowych. Dokument opublikowany 20 maja 2022 roku dotyczył kwestii nękania oraz nadużyć seksualnych w Departamencie Obrony Narodowej i Kanadyjskich Siłach Zbrojnych. Louise Arbour wraz z zespołem przez rok prowadzili kompleksowy audyt, weryfikując procedury, kulturę organizacyjną oraz systemy rekrutacji i szkolenia. Na podstawie tych analiz w dokumencie zawarto 48 konkretnych rekomendacji, z których najważniejsza zalecała przeniesienie śledztw, jak i procesów dotyczących przestępstw seksualnych ze struktur wewnętrznych do cywilnego systemu sprawiedliwości. Zakwestionowano również model peer leadership w Królewskich Akademiach Wojskowych, który uznano za strukturalnie sprzyjający potencjalnym nadużyciom. Dodatkowo zalecono wprowadzenie niezależnej obserwacji nad wdrażaniem zmian oraz ujednolicenie definicji niedozwolonych czynów.

Arbour działała w tym zakresie bezkompromisowo. Nie czekając na ostateczną publikację raportu wydała tymczasowe rekomendacje wzywające wojsko do natychmiastowego przekazywania spraw do powszechnego wymiaru sprawiedliwości. Stanowczo odrzuciła pomysł, by ofiary wybierały, czy będą sądzone przed sądem wojskowym, czy cywilnym. Uważała, że możliwość takiego wyboru nakłada na poszkodowanych dodatkowy, zbyteczny ciężar psychiczny i wystawia ich na potencjalne naciski instytucjonalne. Krytykowała elitarne struktury, w tym kanadyjskie uczelnie wojskowe, wskazując je jako źródło reprodukcji toksycznych wzorców kulturowych. Jej bezwzględne stanowisko wywołało opór ze strony części wyższej kadry oficerskiej oraz wojskowych, którzy postrzegali działania Arbour jako zamach na autonomię sił zbrojnych. Konsekwencją raportu była nie tylko inicjatywa reformy prawa wojskowego, ale również odebranie wojsku jurysdykcji nad postępowaniami dotyczącymi przestępstw seksualnych na rzecz cywilnego systemu sprawiedliwości. Należy przy tym pamiętać, że reforma ta wciąż jest wdrażana.

Perspektywy nadchodzącej kadencji

Przewidując jak wyglądać będzie przebieg kadencji Arbour, jako Gubernatora Generalnego, można zdecydowanie założyć, że upłynie ona pod znakiem wzmocnienia zasad państwa prawa i silnej ochrony demokracji. Analitycy w tym kontekście posługują się określeniem „instytucjonalnej odnowy”, która obejmuje reorganizację struktur i kultury organizacyjnej w kluczowych instytucjach państwowych. Arbour prawdopodobnie będzie pełnić istotną rolę dyplomatyczną opartą na wartościach państwa prawa, na której znacznie oddziaływać będzie jej autorytet oraz wieloletnie doświadczenie w środowisku międzynarodowym. W obliczu narastającej niestabilności oraz napięć geopolitycznych, wydaje się ona kompetentnym kandydatem na to stanowisko. Poparcie dla Arbour wyraził również Carney stwierdzając, że będzie ona reprezentować Kanadę tożsamą z „latarnią morską” i oazą sprawiedliwości, dobrobytu oraz bezpieczeństwa. Nominacja ta definitywnie zamknie polaryzującą debatę wokół wymogu pełnej dwujęzyczności Gubernatora Generalnego. Spór ten, spowodowany brakiem biegłości w języku francuskim u Simon, dotykał samych fundamentów kanadyjskiej federacji, prowokując znaczną ilość skarg i oskarżeń o ignorowanie konstytucyjnych praw mniejszości francuskojęzycznej przez Ottawę. Arbour jako dwujęzyczna frankofonka pochodząca z Quebecu, trwale zażegna ten konflikt, przywracając reprezentację zasady państwowej dwujęzyczności. 

W kontekście spraw wewnętrznych spodziewana jest kontynuacja działań Simon w zakresie pojednania z Metysami i Inuitami. Organizacje takie jak Iniut Tapiriit Kanatami oraz Zgromadzenie Pierwszych Narodów wyraziły gotowość do ścisłej współpracy z nową Gubernator Generalną. 

Przeszłość Arbour oraz jej bezkompromisowa działalność orzecznicza sprawiają, że jej odbiór w kanadyjskim społeczeństwie jest zróżnicowany. Dla środowisk liberalnych stanowi uosobienie najwyższych standardów etycznych i państwa prawa. Środowiska konserwatywne i tradycjonalistyczne odnoszą się jednak do niej z dystansem, piętnując jej gotowość do orzekania zupełnie wbrew dominującym nastrojom społecznym. Jako przykłady takich działań wymienia się między innymi konflikt z siłami zbrojnymi czy rozszerzenie praw wyborczych więźniów.

Jej kadencja zapowiada się jako okres stabilizacji kanadyjskiego ładu konstytucyjnego oraz konsekwentnego umacniania praw obywatelskich na wielu płaszczyznach. Wybór ten oznacza fundamentalną zmianę samego urzędu, z pozycji stricte ceremonialnej czy reprezentacyjnej, w stronę aktywnego i merytorycznego strażnika ustroju. Dotychczasowa biografia daje sygnał, że prawa człowieka, ochrona mniejszości oraz procesy pojednania z Pierwszymi Narodami zyskają status priorytetowy. Wskazanie tak doświadczonej prawniczki na to stanowisko wydaje się krokiem w stronę wzmocnienia przewidywalności kanadyjskich instytucji, w czasach dogłębnej politycznej polaryzacji.

Bibliografia:

[1] Arbour L., Report of the Independent External Comprehensive Review of the Department of National Defence and the Canadian Armed Forces, Minister of National Defence, Ottawa 2022.

[2] Béland, D., Louise Arbour: A Governor General with a Global CV, „Policy Magazine”, 07.05.2024, https://www.policymagazine.ca/louise-arbour-a-governor-general-with-a-global-cv/ [dostęp: 19.05.2026].

[3] Carney appoints Louise Arbour as Canada’s next governor general, „The Guardian”, 5 maja 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/may/05/carney-appoints-louise-arbor-canada-governor-general [dostęp: 18.05.2026].

[4] CPAC, Papal Visit 2022, https://www.cpac.ca/articles/papal-visit-2022 [dostęp: 19.05.2026].

[5] Dudha, A., Treaty 6 chiefs heading to Buckingham Palace with baby moccasins and an invitation, CBC News, 09.03.2026, https://www.cbc.ca/news/canada/saskatchewan/first-nations-chiefs-uk-treaty-anniversary-9.7121670 [dostęp: 19.05.2026]

[6] Her legacy will endure: Canada’s first Indigenous governor general leaves office, „ICT News”, 2026, https://ictnews.org/news/her-legacy-will-endure-canadas-first-indigenous-governor-general-leaves-office/ [dostęp: 18.05.2026].

[7] Louise Arbour, [w:] Encyclopaedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Louise-Arbour [dostęp: 18.05.2026].

[8] Prime Minister Carney announces King’s approval of Canada’s next Governor General, Prime Minister of Canada (Speeches), 5 maja 2026, https://www.pm.gc.ca/en/news/speeches/2026/05/05/prime-minister-carney-announces-kings-approval-canadas-next-governor [dostęp: 18.05.2026].

[9] Wherry, A., Louise Arbour will become governor general at a delicate moment, CBC News, 05.05.2026, https://www.cbc.ca/news/politics/louse-arbour-governor-general-carney-analysis-9.7188709 [dostęp: 19.05.2026].

O Autorze

Radosław Wołos to student III roku bezpieczeństwa wewnętrznego, interesuje się szczególnie tematyką bezpieczeństwa, stosunków międzynarodowych i geopolityką ze szczególnym uwzględnieniem Ameryki Północnej i Europy Środkowo-Wschodniej. Jest również autorem tekstów i aktywnie działa w społeczności akademickiej. Wolny czas przeznacza przede wszystkim na podróże i poszerzanie swojej wiedzy historycznej i geopolitycznej.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Facebook Instagram X-twitter Linkedin

Artykuł Nowy Gubernator Generalny Kanady. Czego możemy się spodziewać po następczyni Mary Simon?  pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Czy Donald Trump jest Andrew Jacksonem XXI wieku? /czy-donald-trump-jest-andrew-jacksonem-xxi-wieku/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=czy-donald-trump-jest-andrew-jacksonem-xxi-wieku Sat, 25 Apr 2026 20:56:07 +0000 /?p=9236 Donald Trump znany jest ze swojego charakterystycznego stylu komunikacji, prowadzonej polityki oraz przełamywania wieloletnich tabu. Na pierwszy rzut oka można by go uznać za postać bezprecedensową, jednak w rzeczywistości czerpie on z wzorców ukształtowanych przeszło 200 lat temu przez Andrew Jacksona. Ten XIX-wieczny prezydent, do którego Trump jest częstokroć porównywany zarówno przez zwolenników, jak i […]

Artykuł Czy Donald Trump jest Andrew Jacksonem XXI wieku? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Donald Trump znany jest ze swojego charakterystycznego stylu komunikacji, prowadzonej polityki oraz przełamywania wieloletnich tabu. Na pierwszy rzut oka można by go uznać za postać bezprecedensową, jednak w rzeczywistości czerpie on z wzorców ukształtowanych przeszło 200 lat temu przez Andrew Jacksona. Ten XIX-wieczny prezydent, do którego Trump jest częstokroć porównywany zarówno przez zwolenników, jak i przeciwników, działał w oparciu o podobny styl przywództwa oraz retorykę. W niniejszym artykule przybliżę tę historyczną analogię oraz spory, które, choć wydają się nowe, już w przeszłości kształtowały amerykańską politykę.

Autor: Mateusz Piątek

Obecny prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki, Donald Trump, postrzegany jest jako osoba, która odmieniła oblicze amerykańskiej polityki, a przede wszystkim profil ideologiczny Partii Republikańskiej. Znaczącą rolę odgrywają w niej obecnie przedstawiciele ruchu MAGA (ang. Make America Great Again). Podstawą postrzegania przez tę grupę rzeczywistości jest hasło „America First”, z którego wynika sprzeciw wobec globalizacji, protekcjonizm gospodarczy objawiający się w poparciu dla wysokich stawek celnych oraz restrykcyjna polityka migracyjna. Kolejnymi elementami tego sposobu myślenia jest przekonanie o istnieniu deep state, który sabotuje państwo i utrudnia zmiany, z czego wynika nieufność wobec instytucji, oraz zagrożeniu wobec tradycyjnego stylu życia ze strony tzw. woke’izmu, którego łączy się z Demokratami. 

Sama partia osiołka bywa nierzadko przedstawiana jako egzystencjalne zagrożenie dla Stanów Zjednoczonych. Donalda Trumpa często wymienia się jako inicjatora powstania tak zwanego siódmego systemu partyjnego, którego wyróżnianie jest jednak nadal dyskusyjne. W swoim dążeniu do obiecanego przywrócenia wielkości Stanom Zjednoczonym Trump nie operuje w próżni pojęciowej, ale nierzadko powołuje się na historyczne przykłady.

Ze względu na swoje upodobania w polityce handlowej często odwołuje się do 25. prezydenta, Williama McKinley’a, podając go jako wzorcowy przykład realizacji polityki protekcjonistycznej i wprowadzania ceł. Jeszcze jako kongresmen w 1890 doprowadził do uchwalenia ustawy McKinley Tariff, która została jednak wycofana przez prezydenta Clevelanda. Już w czasie swojej prezydentury po 1897 roku podpisał ustawę Dingley Tarrif wprowadzając najwyższe cła w historii USA wynoszące średnio 52%. Zamiłowanie Donalda Trumpa do tego narzędzia wyrażają jego wypowiedzi. W swoim wpisie na Platformie X (ówcześnie Twitter) 4 grudnia 2018 roku określił siebie sformułowaniem „I am a Tariff Man” (ang. jestem człowiekiem ceł). Jedną z bardziej rozpoznawalnych wypowiedzi na ten temat jest również zdanie „Dla mnie najpiękniejszym słowem w słowniku jest ‘cło’ (ang. tariff)”, które padło 15 października 2024 roku w Chicago. McKinley doprowadził również do aneksji Hawajów, przejęcia Filipin, Guam i Portoryko oraz do zrzucenia hiszpańskiego panowania przez Kubę. 

Donald Trump jako jeden ze swoich celów definiuje zapisanie się w historii poprzez powiększenie terytorium USA, czego w zauważalnym zakresie jako ostatni dokonał właśnie McKinley. Formę realizacji wskazanych ambicji Trumpa przyjęły liczne wypowiedzi o uczynieniu z Kanady 51. stanu oraz poważny kryzys dyplomatyczny mający miejsce w styczniu bieżącego roku związany z chęcią przejęcia Grenlandii przez obecną administrację. Z powodu sympatii do tej postaci historycznej, jak i również chęci zwalczania ”poprawności politycznej” rozporządzeniem wykonawczym ze stycznia 2025 roku Donald Trump przywrócił nazwę Mount McKinley najwyższemu szczytowi Ameryki znajdującemu się na Alasce, po 10 latach używania lokalnej, indiańskiej nazwy Denali, którą w 2015 roku wprowadził Barack Obama. Pokazuje to nie tylko bezpośrednią inspirację w polityce, ale i symboliczny powrót do idei 25. Prezydenta. 

Mimo zauważalnych podobieństw wykazanych powyżej, czy to z powodu różnic w stylu komunikowania politycznego obu przywódców, albowiem McKinley był zauważalnie bardziej stonowanym politykiem, czy stałego wpływu na funkcjonowanie amerykańskiej demokracji, należy pochylić się nad jeszcze innym prezydentem, do którego odwoływał się Donald Trump i do którego porównywany jest zarówno przez przeciwników, jak i zwolenników.

Tą postacią jest siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych – Andrew Jackson. Jego portret dumnie wisiał za biurkiem w Gabinecie Owalnym podczas pierwszej kadencji lidera ruchu MAGA. Sprawujący urząd w latach 1829–1837 Jackson również był zwolennikiem ekspansjonizmu. Jego głównym dziełem była ustawa Indian Removal Act z 1830 roku, która doprowadziła do – często sprzecznych z wyrokami sądów – przesiedleń ludności rodzimej na zachód od rzeki Missisipi w celu poszerzenia zasięgu osadnictwa. Był on również zwolennikiem wysokich ceł, z których jednak częściowo się wycofał z powodu kryzysu nulifikacyjnego z 1830 roku, związanego ze sporem o podział kompetencji w Unii.

Ważniejsze jednak od wyliczania jego poczynań i osiągnięć jako prezydenta jest zarysowanie jego trwałego wpływu na odmianę oblicza amerykańskiej polityki. Był on zauważalnie większy niż wpływ wspomnianego wyżej Williama McKinley’a, mimo że sprawowanie urzędu przez obu uważane jest za początki kolejnych systemów partyjnych. W kontekście próby szukania analogii historycznych to właśnie postać Jacksona bardziej przystaje do tego, co możemy obserwować obecnie w związku ze zmierzchem neokonserwatyzmu i niebagatelnym wpływem ruchu MAGA wraz z jego aparatem postrzegania świata.

Kreowanie narracji antyelitarnej przedstawiającej drugą partię jako chcącą uzurpować nienależną jej władzę oraz niereprezentującej zwykłego Amerykanina, towarzyszy scenie partyjnej w USA od jej narodzin. Początków używania tych motywów w kampaniach politycznych można się doszukiwać już w charakterystyce pierwszego systemu partyjnego. Narracja, w której rządy Federalistów zagrażają suwerenności ludu i doprowadzą do powstania nowej monarchii wraz z klasą arystokracji kosztem wolności stanów, napędzała Partię Demokratyczno-Republikańską, której prekursorem był Thomas Jefferson.

Jednakże na poziom nieznany wcześniej wyniósł to zjawisko wspomniany Andrew Jackson. Po okresie Era of Good Feelings, charakteryzującym się występowaniem de facto systemu jednopartyjnego po wojnie 1812 roku związanego z kompromitacją i upadkiem Partii Federalistycznej, postanowił on pozyskać poparcie w nowatorski sposób. To właśnie w jego czasach po raz pierwszy pojawiły się narracje o „ukradzionych wyborach”, deep state, elicie sprawującej władzę wbrew woli ludu, suwerenności narodu, uzurpatorskich rządach sądów i przeciwstawianiu się dyktaturze mniejszości z dużych miast. Są to motywy powszechnie znane we współczesnym dyskursie politycznym w Stanach Zjednoczonych i wykorzystywane przez polityków Partii Republikańskiej w celu konsolidacji i budowania poparcia.

Sam Andrew Jackson zapoczątkował model prowadzenia polityki zwany w literaturze demokracją jacksonowską. System myślowy, na jakim się opiera, nazywa się jacksonizmem. To populistyczna filozofia polityczna oparta na wierze w prymat woli „zwykłego człowieka” nad elitami, charakteryzująca się silnym nacjonalizmem, dążeniem do szerokiej demokratyzacji, jednakże skupionej tylko na białych mężczyznach oraz gotowością do bezkompromisowej obrony honoru i interesów narodu. Zanim Jackson postanowił ubiegać się o urząd prezydenta po raz pierwszy w wyborach 1824 roku, był już postacią rozpoznawalną w całym kraju. Mimo historii pełnienia funkcji politycznych, takich jak członek Izby Reprezentantów, senator czy sędzia Sądu Najwyższego Tennessee, jego sława wywodziła się głównie z osiągnięć wojskowych. Czołowym przykładem była bitwa o Nowy Orlean stoczona 8 stycznia 1815 roku, w której rozgromił wojska brytyjskie, oraz seria bitew z plemionami rdzennymi w stanach południowych mająca pozwolić na rozszerzenie białego osadnictwa. Taka biografia dodawała spójności i legitymizacji jego postulatom politycznym.

Gdy po raz pierwszy ubiegał się o prezydenturę w 1824 roku, uzyskał najwyższe, 42-procentowe poparcie w głosowaniu powszechnym oraz największą liczbę głosów elektorskich. Jednak w związku z tym, że nie uzyskał większości bezwzględnej w Kolegium Elektorów, zgodnie z 12. poprawką wyboru dokonała Izba Reprezentantów. Tam jeden z pozostałych kandydatów, Henry Clay, poparł Johna Quincy’ego Adamsa, co sprawiło, że to on, a nie Jackson, został 6. prezydentem USA. W późniejszych latach Jackson przedstawiał te wydarzenia jako spisek i zmowę skorumpowanych elit, które nie chciały pozwolić, aby „kandydat ludu” sprawował władzę. Stosowanie podobnej narracji można obserwować współcześnie w stosunku do wyborów z 2020 roku, które wygrał Joe Biden. Jej skutki pokazują badania opinii publicznej. Przywołując badanie przeprowadzone na zlecenie The Washington Post w grudniu 2024 roku, 33% respondentów było wówczas przekonanych, że Joe Biden nie był został prawowicie i legalnie wybrany. Budowanie takiego obrazu wśród elektoratu doprowadziło do jego większej mobilizacji cztery lata później i było jednym z czynników, które pozwoliły wrócić obecnemu prezydentowi do Gabinetu Owalnego. 

Podobnie popularność Jacksona w następnych latach tylko rosła, co sprawiło, że wybory w 1828 roku wygrał z łatwością. W okresie przed tymi wyborami udało mu się skonsolidować zwolenników i doprowadzić do utworzenia Partii Demokratycznej, której agenda miała w zamyśle odpowiadać woli ludu, a nie tzw. skompromitowanemu establishmentowi.

Po objęciu urzędu w 1829 roku rozpoczął rządy od czystek personalnych. Ówcześnie tradycją było, że większość sprawdzonych urzędników administracji pozostawała na stanowiskach mimo zmiany prezydenta. Jackson jednak uważał ich za „hamulcowych” reform. W związku z tym wprowadził system łupów (ang. spoils system). Polegał on na rozdzielaniu większości stanowisk w administracji podług woli Jacksona sprawiając, że od wieloletniego doświadczenia czy reputacji na stanowiskach, zaczęła się bardziej liczyć zgodność z linią prezydenta. Z jednej strony pozwoliło to zwiększyć „sterowność” egzekutywy, z drugiej jednak zmniejszyło jej stabilność i profesjonalizm, co zostało spotęgowane przez częste rotacje na stanowiskach. Jak podsumował zaprzyjaźniony z nim senator William L. Marcy: „Do zwycięzcy należą łupy”.

To jednak nie pomogło Jacksonowi w pełni podporządkować sobie administracji. W wyniku konfliktów z sekretarzami oraz swoim pierwszym wiceprezydentem, Johnem C. Calhounem, ukuto pojęcie gabinetu kuchennego (ang. Kitchen Cabinet). Opisywało ono zjawisko spotykania się i ustalania kluczowych kwestii tylko z wybranymi, zaufanymi osobami z otoczenia prezydenta. 

W kwestii kształtowania polityki personalnej przez Donalda Trumpa widać pewne podobieństwa, szczególnie po zestawieniu jego obu kadencji. Podczas pierwszej w administracji znajdowało się wielu przedstawicieli „starej gwardii” Partii Republikańskiej, co wywoływało liczne tarcia i pomijanie ich w procesach decyzyjnych. Najbardziej ostre przejawy braku zaufania prezydenta wobec swoich współpracowników można było zauważyć w okresie po wyborach w 2020 roku. Szczególnie dało to wyraz w stosunku do wiceprezydenta Mike’a Pence’a w obliczu jego odmowy zakwestionowania głosów elektorskich, a także relacje z Billem Barrem czy Johnem Kellym. W drugiej kadencji zjawisko ma już ograniczony charakter, albowiem gabinet składa się z osób lojalnych wobec Trumpa, głównie opierających piastowanie swoich stanowisk na personalnym wskazaniu prezydenta, a nie na doświadczeniu politycznym czy zawodowym, co czyni ich jeszcze bardziej zależnymi od jego prezydenta, podobnie jak działo się to za czasów Jacksona.

Siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych za związane ze starym establishmentem „hamulce” reform uznawał również sądy, a w szczególności Sąd Najwyższy. Jednym z najsłynniejszych przypisywanych mu cytatów jest: „John Marshall wydał wyrok; niech teraz spróbuje go wyegzekwować”. Marshall był wówczas prezesem Sądu Najwyższego, a słowa te padły po wyroku z 1832 roku w sprawie Worcester v. Georgia, dotyczącym sprzeciwu sądu wobec narzucania jurysdykcji stanowej Indianom. W praktyce oznaczało to, że Jackson nie zamierzał wprowadzać w życie wyroków wydanych przez sądy. Prezydentury Andrew Jacksona i Donalda Trumpa łączy dążenie do ograniczenia wpływu sądownictwa na władzę wykonawczą, choć stosują oni odmienne metody. Za czasów Jacksona współczesny spór między tekstualizmem, czyli wykładnią dosłowną, a koncepcją „żywej konstytucji”, jeszcze nie istniał. Dziś ten podział polaryzuje wymiar sprawiedliwości, co Trump wykorzystuje ostro krytykując oponentów w togach.

Co więcej, podobnie jak Jackson, Trump z czasem neutralizował opór sądów poprzez masowe nominacje. Obecny prezydent powołał ponad 200 sędziów federalnych, utrwalił również konserwatywną większość w Sądzie Najwyższym, która obecnie wynosi 6 do 3. W przeciwieństwie do Jacksona Trump rzadko ignoruje wyroki bezpośrednio. Stosuje raczej taktykę faktów dokonanych, ubiegając orzeczenia lub zmieniając podstawy prawne swoich decyzji (np. w kwestii ceł). Kluczowe wyroki, jak w sprawie Trump v. CASA, dodatkowo ograniczyły możliwość blokowania jego działań przez sądy niższych instancji.

Efektem wspomnianych zmian zaprowadzonych przez Jacksona w krajobrazie politycznym było wzmocnienie rangi prezydentury. Pomijając wspomniane powyżej system łupów, gabinet kuchenny oraz charakterystyczne podejście do sądów, należy przywołać to, że zawetował on więcej ustaw Kongresu niż wszyscy jego poprzednicy razem wzięci, przez co instytucja ta zaczęła być już trwale używana jako narzędzie walki politycznej. Jackson stworzył również model prezydentury personalnej, kładący największy nacisk na prezydenta jako twórcę i inicjatora działalności Unii, przez co ten urząd przestał być po prostu jedną z równoważących się gałęzi władzy. To właśnie za jego prezydentury do Białego Domu przeniósł się ciężar amerykańskiego systemu politycznego. 

Współcześnie wypełnianie podobnego modelu personalistycznego można przypisać Donaldowi Trumpowi, który analogicznie jak Jackson stał się jedynym wyznacznikiem linii swojej partii. Obecnie zapatrzenie w lidera sprawia, że odmienne poglądy traktowane są nie tylko jako zdrada jego samego, ale i całej Ameryki. Stąd też rozpowszechnił się termin RINO (ang. Republican in the Name Only) stygmatyzujący Republikanów nie podążających w pełni zgodnie z linią ruchu MAGA. Za prezydentury Trumpa, szczególnie w drugiej kadencji zauważalny jest wzrost udziału rozporządzeń wykonawczych wśród nowych aktów prawnych. Zjawisko to wynika z jednej strony z dobrowolnego zrzeczenia się roli legislacyjnej przez republikańskich polityków w obliczu przewodnictwa lidera, a z drugiej stanowi również odpowiedź na chroniczną niezdolność Kongresu do spełniania swojej roli, ze względu na przewlekłość procesu legislacyjnego. Widać więc, że podobnie jak za Jacksona, ciężar władzy przesunął się w stronę decyzji jednej jednostki, a jej otoczenie polityczne traci możliwości korekty prowadzonych przez nią działań i podlega coraz bardziej wyłącznie jej arbitralnej woli. 

To właśnie Andrew Jackson ze względu na opisany uprzednio styl rządzenia i przekonanie o urzeczywistnianiu woli ludu, która jest ważniejsza niż instytucje, jako szybko zaczął być określany przez przeciwników mianem „Króla”. Miało to ukazać opinii publicznej, że model demokracji jacksonowskiej prowadzi do tego, przed czym sam Jackson ostrzegał – nieograniczonej władzy federalnej, niereprezentatywności polityki prowadzonej przez państwo i nastawania na prawa obywateli.

Nieprzypadkowo nazwa Partii Wigów powstałej w opozycji do Demokratów wywodziła się od brytyjskich Wigów oznaczających przeciwników władzy królewskiej. Pod koniec lat 50. XIX wieku z części członków tej partii uformowała się istniejąca do dziś Partia Republikańska. Nawet sam Abraham Lincoln był pierwotnie kongresmenem z ramienia Wigów. Ironią losu jest, że partia Trumpa wywodzi się z ruchu powstałego w kontrze do polityka, którego Trump dziś najbardziej przypomina.

Zarzut „królowania” nie jest w amerykańskiej polityce hasłem historycznie obcym, jednakże jego szczególne natężenie obserwujemy obecnie w stosunku do Donalda Trumpa. Przywołać tu można odbywające się niemal cyklicznie protesty przeciwników obecnego prezydenta, na których głównym hasłem jest „No Kings” (z ang. Żadnych Królów). Odwołania do tego hasła pojawiły się między innymi w przemówieniu Joe Bidena w Bibliotece LBJ z 29 lipca 2024 roku brzmiącym: „Jesteśmy narodem praw, a nie królów czy dyktatorów” czy w komentarzu sędzi Sądu Najwyższego Sonii Sotomayor do wyroku z 1 lipca 2024 roku dotyczącego sprawy Trump v. United States. Komentarz do wyroku w tej sprawie był wyrazem głębokiego sprzeciwu wobec Trumpa jako ustanawiającego, w jej przekonaniu, dużą sferę bezkarności głowy państwa i brzmiał: „W każdym przypadku użycia władzy urzędowej Prezydent jest teraz królem stojącym ponad prawem”.

Spór toczący się wokół prezydentury Trumpa i Jacksona ukształtował się bardzo podobnie, mimo pewnych różnic wynikających z kontekstu historycznego oraz kształtu systemu politycznego. Oboje zbudowali swój wizerunek jako trybunów ludowych chroniących zwykłych ludzi przed zepsutymi i oderwanymi od rzeczywistości elitami, mimo że szczególnie w przypadku Trumpa jego biznesowy rodowód na pierwszy rzut oka nie koresponduje z tą narracją.

Ten konflikt odbywający się również na płaszczyźnie oczekiwań wobec charakteru polityków można podsumować pytaniem: czy prezydent ma przede wszystkim przestrzegać prawa i działać według ściśle narzuconych norm, czy jak najskuteczniej realizować wolę ludu, który dał mu mandat w wyborach? Jacksonowskie postrzeganie roli prezydenta wskazuje, że przedstawiciel ludu posiada pełną legitymację do sprawowania władzy i nie powinien podlegać sztywnym ograniczeniom instytucjonalnym i prawnym. Jego wyraźne odbicie widać również we współczesnym prezydencie Stanów Zjednoczonych. Można pokusić się o stwierdzenie, że to, co dla przeciwników Trumpa jest zarzutem, dla niego samego i jego zwolenników jest wielką zaletą. Podobnie było w latach 30. XIX wieku w odniesieniu do Andrew Jacksona. Analogicznie zresztą jak współcześnie podzielony jest stosunek do samego Jacksona.

Bibliografia: 

[1] LEPOLDE J., My Naród, Nowa Historia Stanów Zjednoczonych, Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2020. 

[2] DE TOCQUEVILLE A., O demokracji w Ameryce, t. 1, Warszawa, Fundacja im. Stefana Batorego, 1996. 

[3] TARCZYŃSKI P., Rozkład. O niedemokracji w Ameryce, Kraków, Znak Literanova, 2023. 

[4] GRAHAM D. A., Projekt 2025, Ameryka Donalda Trumpa, Warszawa, Prześwity, 2025. 

[5] VENKATRAMAN, S., No Kings protests draw large crowds to rally against Donald Trump [W:] BBC, [online], 2026, https://www.bbc.com/news/articles/cq8wy7g1gd1o, [dostęp: 17.04.2026].

[6] U.S. SUPREME COURT, Trump v. United States. No. 23-939, slip op. [W:] supremecourt.gov, [online], 2024-07-01, https://www.supremecourt.gov/opinions/23pdf/23-939_e2pg.pdf, [dostęp: 17.04.2026].

[7] GILCHRIST, A., Biden says Supreme Court reforms are needed to counter an 'extreme and unchecked agenda’ [W:] NBC News, [online], 2024, https://www.nbcnews.com/politics/supreme-court/biden-call-supreme-court-reforms-constitutional-limits-presidential-im-rcna163970, [dostęp: 17.04.2026].

[8] ORTH, T., How Americans evaluate U.S. presidents and first ladies [W:] YouGov, [online], 2026, https://yougov.com/en-us/articles/54109-how-americans-evaluate-us-presidents-and-first-ladies, [dostęp: 17.04.2026].

[9] THE WASHINGTON POST, UNIVERSITY OF MARYLAND, Washington Post-University of Maryland poll [W:] The Washington Post, [online], 2024, https://www.washingtonpost.com/documents/52fa9d33-c1d3-44ab-ade8-05445d42bbfd.pdf, [dostęp: 17.04.2026].

[10] ARATANI, L., Trump vows to impose tariffs as experts warn of price hikes and angry allies [W:] The Guardian, [online], 2024, https://www.theguardian.com/us-news/2024/oct/15/trump-tariffs-price-hikes-warnings, [dostęp: 17.04.2026].

[11] D.J. Trump (@realDonaldTrump), ….I am a Tariff Man. When people or countries come in to raid the great wealth of our Nation, I want them to pay for the privilege of doing so […], „X” (dawniej Twitter), 4 grudnia 2018 r., [online], https://x.com/realDonaldTrump/status/1069970500535902208 [dostęp: 17.04.2026].

[12] GREENHOUSE S., The Supreme Court used to be Trump’s ally. Now its judges are his latest targets [W:] The Guardian, [online], 2026-02-24, https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/feb/24/trump-supreme-court-judges-attacks, [dostęp: 19.04.2026].

[14] HOWE A., Supreme Court sides with Trump administration on nationwide injunctions in birthright citizenship case [W:] SCOTUSblog, [online], 2025-06-27, https://www.scotusblog.com/2025/06/supreme-court-sides-with-trump-administration-on-nationwide-injunctions-in-birthright-citizenship-case/, [dostęp: 19.04.2026].

[15] MOYNIHAN D., Trump, Personalism, and US Administrative Capacity [W:] McCourt School of Public Policy, Georgetown University, [online], 2023, https://pir.fiu.edu/events/personalism-and-good-governance/detailed-conference-program/moynihan-trump-personalism-and-us-administrative-capacity.pdf , [dostęp: 24.04.2026]

O Autorze

Mateusz Piątek jest studentem Politologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Interesują go zagadnienia związane z historią oraz filozofią polityki, szczególnie dotyczące Polski, Europy Zachodniej oraz Ameryki Północnej.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Facebook Instagram X-twitter Linkedin

Artykuł Czy Donald Trump jest Andrew Jacksonem XXI wieku? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> O co chodzi w przepychankach celnych Trumpa? /o-co-chodzi-w-przepychankach-celnych-trumpa/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=o-co-chodzi-w-przepychankach-celnych-trumpa Wed, 11 Mar 2026 22:36:17 +0000 /?p=8903 Prezydent Trump zszokował cały świat kilka miesięcy po zaprzysiężeniu, gdy ogłosił bezprecedensowe cła na prawie wszystkie państwa świata. Wielu ekspertów nie było w stanie racjonalnie wytłumaczyć tej decyzji. Jakie znaczenie dla zrozumienia całej sytuacji ma pewna XVIII-wieczna doktryna gospodarcza? Jak te działania wpisują się w strategię negocjacyjną i komunikacyjną Białego Domu? Czy tak radykalne działania […]

Artykuł O co chodzi w przepychankach celnych Trumpa? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Prezydent Trump zszokował cały świat kilka miesięcy po zaprzysiężeniu, gdy ogłosił bezprecedensowe cła na prawie wszystkie państwa świata. Wielu ekspertów nie było w stanie racjonalnie wytłumaczyć tej decyzji. Jakie znaczenie dla zrozumienia całej sytuacji ma pewna XVIII-wieczna doktryna gospodarcza? Jak te działania wpisują się w strategię negocjacyjną i komunikacyjną Białego Domu? Czy tak radykalne działania pomogą USA utrzymać pozycję hegemona i pokonać aspirujące do światowego przywództwa Chiny?

Autor: Bartosz Russel

W kwietniu zeszłego roku cały świat mówił o zaskakującej decyzji prezydenta Stanów Zjednoczonych o nałożeniu „ceł odwetowych” na towary z kilkudziesięciu państw. Choć wpisywała się ona w retorykę Trumpa z początku roku, skala samych ceł była bezprecedensowa. Ekonomiści wskazywali na ich charakter jako specyficznego podatku w handlu międzynarodowym, który działa jak miecz obosieczny – uderza zarówno w zagranicznych eksporterów, jak i krajowych konsumentów, a ponadto jest zazwyczaj stosowany do wywierania nacisku na jedno konkretne państwo, a nie na cały świat.

Sama tzw. wojna celna, rozumiana jako instrument polityki zagranicznej, była wykorzystywana już w 2018 roku podczas pierwszej kadencji Trumpa przeciwko Chinom i zakończyła się „zawieszeniem broni” w 2020 roku. Po 5 latach, w nowej sytuacji geopolitycznej ukształtowanej m.in. pełnoskalową agresją Rosji (popieranej przez ChRL) na Ukrainę, temat ceł w polityce amerykańskiej powrócił. Poza realiami międzynarodowymi zmieniła się również formuła ustalania wysokości taryf celnych – dziennikarze szybko wychwycili, że stawki dla poszczególnych państw są ustalane według jednolitego, absurdalnie wręcz prostego wzoru matematycznego. Nadwyżka handlowa danego państwa względem USA była dzielona przez całkowity eksport tego kraju, a następnie jeszcze przez dwa. Według ekspertów wysokość deficytu handlowego nigdy nie była podstawą wyznaczania tego typu stawek. Dlaczego więc zdecydowano się na takie działanie? Rozjaśnić źródła tej strategii może pomóc przytoczenie doktryny ekonomicznej traktującej deficyt handlowy jako sytuację dla danego kraju fundamentalnie niepożądaną, czyli merkantylizmu.

Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o… złoto

To właśnie w tej XVII-wiecznej doktrynie możemy doszukiwać się podobieństw do pomysłów gospodarczych ruchu Make America Great Again. Założenie merkantylizmu, zgodnie z którym każda umowa handlowa stawia jedną ze stron w roli zwycięzcy, jest bardzo bliskie retoryce republikanów. Protekcjonizm, wynikający m.in. ze współczesnego nacjonalizmu amerykańskiego, zbiega się z dawnymi interesami i praktykami mocarstw kolonialnych, które gromadziły złoto i inne cenne kruszce w celu osiągnięcia dobrobytu i przewagi nad innymi państwami. Współcześnie idea dodatniego bilansu handlowego i stopniowego przenoszenia produkcji przemysłowej do własnego kraju nie jest jedynie nacjonalistyczną megalomanią, ale ma też realne uzasadnienie. Globalizm, choć pozwala znacząco obniżyć koszty produkcji, uzależnia podmioty gospodarcze od międzynarodowych łańcuchów dostaw, które w ostatnich latach okazywały się niestabilne, np. w trakcie pandemii COVID-19 czy wojny w Ukrainie.

Równie istotnymi przyczynami uzasadniającymi agresywną politykę celną w duchu merkantylistycznym są chip wars, czyli konflikty skupione wokół rywalizacji o najnowsze technologie oparte na zaawansowanych półprzewodnikach. Znajdują one zastosowanie w wielu kluczowych sektorach – od sztucznej inteligencji po wojsko. Już administracja Bidena ograniczyła ich przepływ między Waszyngtonem a Pekinem. Ich specyfika nie ogranicza się jedynie do szerokiego zastosowania, ale i również do ich ograniczonej liczby na rynku. A to oznacza, że stają się również nieopłacalne w eksporcie, podobnie jak złoto kilkaset lat temu.

W tym szaleństwie jest metoda?

Kolejnym kluczem do rozszyfrowania działań administracji amerykańskiej jest przyjrzenie się strategii komunikacyjnej wykorzystywanej przy wdrażaniu nowych ceł. Były doradca Trumpa, Steve Bannon, w 2018 roku w jednym z wywiadów zdradził modus operandi administracji określany jako flood the zone (z ang. zalać strefę), którego nazwa odnosi się do „zalewania” mediów i przeciwników politycznych oświadczeniami, decyzjami czy oskarżeniami w celu odwrócenia uwagi opinii publicznej od spraw, które rzeczywiście mają znaczenie. Zdaje się, że obecnie strategia ta została rozszerzona na grunt polityki międzynarodowej i jest wykorzystywana w negocjacjach z liderami innych państw. Huczne ogłoszenie „Dnia Wyzwolenia” (dnia ogłoszenia ceł), liczne zapowiedzi ich podnoszenia, zamrażania czy groźby eskalacji – to tylko niektóre z głośnych wydarzeń z ostatnich miesięcy.

Różnie można oceniać skuteczność bądź zasadność stosowania takiej taktyki, ale nie ulega wątpliwości, że Donald Trump, znany z nieobliczalności, używa siły i pozycji Stanów Zjednoczonych jako broni przeciwko innym państwom zagrażającym luźno zdefiniowanym interesom USA. Wydaje się, że to właśnie zarządzanie chaosem jest specjalnością Trumpa. Dawniej opierała się na nim jedynie wewnątrzkrajowa komunikacja polityczna. Dzisiaj jest to narzędzie służące redefinicji globalnego ładu stosunków gospodarczych. Na ile te działania realnie służą interesom USA? Trudno z obecnej perspektywy wyrokować, aczkolwiek zaryzykowałbym tezę, że pomimo wpadek wizerunkowych do tej pory nie zaszkodziły. Co prawda wiele z zapowiadanych ceł zostało obniżonych w wyniku umów z poszczególnymi państwami, ale np. wynegocjowana w lipcu wstępna umowa z Unią Europejską ustala stawkę 15% na większość eksportu do USA, co jest odbierane jako ustępstwo szefowej Komisji Europejskiej, Ursuli von der Leyen, która rozpoczynała negocjacje z propozycją „zero za zero”. Ten przykład ilustruje mechanizm wpływu agresywnej polityki celnej na politykę międzynarodową. USA, dzięki Trumpowi, są w stanie negocjować z pozycji siły nawet wobec największych graczy.

Między Scyllą a Charybdą

Warto w tym miejscu zastanowić się, gdzie w tej strategii gospodarczej jest miejsce dla sojusznika USA – Unii Europejskiej. To pytanie zdają się zadawać przywódcy europejscy, i to nie bez przyczyny, ponieważ sytuacja tej wspólnoty wydaje się szczególna. Z jednej strony są Stany Zjednoczone – potężny sojusznik, ale aktualnie stawiający warunki twardsze niż wypadałoby adherentowi tych samych wartości. Po przeciwnej stronie barykady są Chiny – bardzo ważny partner handlowy, ale odległy ideowo. Na prawdziwy sojusz z tymi drugimi nie ma realnych szans, ponieważ oznaczałoby to zerwanie dobrych relacji z USA, co zagroziłoby pokojowi w Europie. Również chiński eksport, np. samochodów elektrycznych, zagraża europejskiemu rynkowi i już teraz jest kością niezgody. Pewne jest, że bez jednomyślności i zdolności decyzyjnej Unia Europejska nie odegra należnej jej roli w kształtowaniu przyszłego ładu międzynarodowego.

Quo vadis, Ameryko?

Nowa, niekonwencjonalna taktyka administracji amerykańskiej z pewnością nie mieści się w żadnym z klasycznych podręczników dotyczących stosunków międzynarodowych. Właśnie w tej nieprzewidywalności i bezwzględności tkwi jej (przynajmniej krótkoterminowa) skuteczność. Wraz z powolnym rozkładem Pax Americana na horyzoncie zdaje się klarować ład międzynarodowy z trzema mocarstwami: osłabionymi, ale wciąż rozdającymi karty Stanami Zjednoczonymi, aspirującą Unią Europejską oraz Chinami wzmocnionymi uzależnieniem Rosji i niektórych państw Afryki. Być może opisane działania to jedynie desperacka próba ustępującego hegemona, by za pomocą merkantylistycznych metod utrzymać swoją pozycję. Jedno jest pewne – to właśnie o przywództwo oraz pozycję w tej nowej rzeczywistości toczy się gra, a cła są tylko narzędziem do jej wygrania.

Bibliografia:

[1] AITKEN P., Steve Bannon’s 'Flood the Zone’ Strategy Explained Amid Trump Policy Blitz [W:] Newsweek.com, [online], Nowy Jork, Newsweek Digital LLC, 2025-02-06, https://www.newsweek.com/steve-bannon-flood-zone-strategy-explained-trump-policy-blitz-2027482, [dostęp: 18.12.25]

[2] ALLEN G. C., Choking Off China’s Access to the Future of AI [W:] Csis.org, [online], Waszyngton, Center for Strategic and International Studies, 2022-10-11, https://www.csis.org/analysis/choking-chinas-access-future-ai, [dostęp: 11.03.26]

[3] BOWN C. P., US-China Trade War Tariffs: An Up-to-Date Chart [W:] Piie.com, [online], Waszyngton, Peterson Institute for International Economics, 2019, https://www.piie.com/research/piie-charts/2019/us-china-trade-war-tariffs-date-chart, [dostęp: 11.03.26]

[4] CYTERA C., Chip Wars: How to Trump China [W:] Cepa.org, [online], Waszyngton, Center for European Policy Analysis, 2024-12-18, https://cepa.org/article/chip-wars-how-to-trump-china/, [dostęp: 17.12.25]

[5] FEINGOLD S., How impacted is your country by the Trump tariffs? [W:] Weforum.org, [online], Genewa, World Economic Forum, 2025-04-08, https://www.weforum.org/stories/2025/04/how-impacted-your-country-us-trump-tariffs/, [dostęp: 19.12.25]

[6] GRABBE H., PISANI-FERRY J., Political contagion in Europe: can the European Union survive Trumpism? [W:] Bruegel.org, [online], Bruksela, Bruegel, 2025-01-16, https://www.bruegel.org/first-glance/political-contagion-europe-can-european-union-survive-trumpism, [dostęp: 11.03.26]

[7] ILLING S., ‘Flood the zone with sh*t’: How misinformation overwhelmed our democracy [W:] Vox.com, [online], Nowy Jork, Vox Media, 2020-01-16, https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/1/16/20991816/impeachment-trial-trump-bannon-misinformation, [dostęp: 11.03.26]

[8] KURT S., A Neo-Mercantilist Analysis of the Political Economy of U.S. Foreign Policy under Trump’s Rule [W:] ResearchGate.net, [online], Suceava, Universitatea „Ștefan cel Mare”, lipiec 2021, https://www.researchgate.net/publication/353975480_A_Neo-Mercantilist_Analysis_of_the_Political_Economy_of_US_Foreign_Policy_under_Trump’s_Rule, [dostęp: 17.12.25]

[9] MILLER C., Chip War: The Fight for the World’s Most Critical Technology [W:] Simonandschuster.com, Nowy Jork, Simon & Schuster, 2022

[10] POSEN A. S., The Price of Nostalgia: America’s Self-Defeating Economic Retreat [W:] Foreignaffairs.com, [online], Nowy Jork, Foreign Affairs, 2021-04-20, https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2021-04-20/price-nostalgia, [dostęp: 11.03.26]

[11] WOJCZAL K., Z Chinami Unia i Polska polegną? [W:] Krzysztofwojczal.pl, [online], Częstochowa, Blog Geopolityczny, 2025-04-10, https://www.krzysztofwojczal.pl/nowy-wpis/z-chinami-unia-i-polska-polegna/, [dostęp: 18.12.25]

Artykuł O co chodzi w przepychankach celnych Trumpa? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Lodowa wyspa, gorąca polityka: Grenlandia w centrum globalnej uwagi /lodowa-wyspa-goraca-polityka-grenlandia-w-centrum-globalnej-uwagi/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=lodowa-wyspa-goraca-polityka-grenlandia-w-centrum-globalnej-uwagi Sat, 31 Jan 2026 16:17:33 +0000 /?p=8179 Grenlandia rzadko trafia na pierwsze strony gazet, a jednak w ostatnich latach stała się nieoczekiwanym punktem globalnej uwagi. Wypowiedzi Donalda Trumpa o „konieczności” jej przejęcia oraz rosnące napięcia w Arktyce skierowały uwagę Waszyngtonu na lodową wyspę. Artykuł analizuje, czy Grenlandia ma realne znaczenie strategiczne dla USA, czy raczej stała się symbolem ambicji i polityki siły […]

Artykuł Lodowa wyspa, gorąca polityka: Grenlandia w centrum globalnej uwagi pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Grenlandia rzadko trafia na pierwsze strony gazet, a jednak w ostatnich latach stała się nieoczekiwanym punktem globalnej uwagi. Wypowiedzi Donalda Trumpa o „konieczności” jej przejęcia oraz rosnące napięcia w Arktyce skierowały uwagę Waszyngtonu na lodową wyspę. Artykuł analizuje, czy Grenlandia ma realne znaczenie strategiczne dla USA, czy raczej stała się symbolem ambicji i polityki siły amerykańskiego prezydenta.

Autor: Kacper Słomiński

Wstęp

Grenlandia w ostatnich latach coraz częściej pojawia się w wypowiedziach polityków, analizach think tanków oraz medialnych spekulacjach dotyczących rywalizacji mocarstw w Arktyce. Szczególną uwagę przyciągają kontrowersyjne deklaracje Donalda Trumpa, który wielokrotnie sugerował konieczność „pozyskania” wyspy przez Stany Zjednoczone, uzasadniając to względami bezpieczeństwa, oraz rywalizacją z Chinami i Rosją. Artykuł stawia tezę, że mimo rosnącego znaczenia Arktyki w globalnej polityce, realne przesłanki stojące za amerykańskim zainteresowaniem Grenlandią są znacznie mniej jednoznaczne, niż sugeruje prezydencka retoryka. Analiza koncentruje się na trzech głównych wymiarach tego zainteresowania: geopolitycznym i militarnym, związanym z rywalizacją w Arktyce i obecnością USA na wyspie; gospodarczym, dotyczącym surowców naturalnych; oraz polityczno-społecznym, uwzględniającym stanowisko samych Grenlandczyków. Wskazano, że Grenlandia pozostaje istotnym elementem architektury bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, natomiast narracja o jej „przejęciu” ma w dużej mierze charakter polityczny i symboliczny, nie zaś wynikający z pilnej konieczności strategicznej.

Grenlandia – największa wyspa świata 

Lód, Inuici i psie zaprzęgi – to prawdopodobnie pierwsze co przychodzi do głowy, gdy myślimy o Grenlandii. Wszystkie są trafne. To największa wyspa świata niebędąca kontynentem, o powierzchni ponad 2 000 000 km² i zaledwie około 56 tys. mieszkańców. Od 2009 r. Grenlandia posiada szeroką autonomię w ramach Królestwa Danii.

Choć odległa i skuta lodem, wyspa od dawna przyciąga uwagę światowych mocarstw ze względu na swoje strategiczne położenie w Arktyce oraz bogactwa naturalne, w tym złoża metali ziem rzadkich. W ostatnich latach temat Grenlandii powrócił do debaty międzynarodowej za sprawą roszczeń Stanów Zjednoczonych, co czyni ją jednym z kluczowych punktów globalnej rywalizacji. Jak to możliwe, że tak odległa wyspa stała się centrum światowej uwagi?

Donald Trump – ,,Potrzebujemy jej”

Nie jest niczym nowym, że akurat Prezydent Stanów Zjednoczonych przedstawia roszczenia do Grenlandii. Już po II Wojnie Światowej w 1946 r. została wystosowana pierwsza oferta zakupu wyspy. Wtedy była to kwota 100 milionów dolarów w sztabkach złota. Została ona jednak odrzucona przez Królestwo Danii. Wtedy podobnie jak i dziś Amerykanie uznawali przejęcie wyspy za ,,konieczność militarną”.

Temat kupna wysypy powrócił w 2019 r. za sprawą prezydenta Donalda Trumpa. Tym razem skończyło się jedynie na zapowiedziach i oficjalnej oferty nie przedstawiono. Mimo to Trump wracał do tego tematu wielokrotnie, powtarzając słowa: „Potrzebujemy jej” i „Będziemy ją mieli”. Zapewne tak jak w XX wieku, zapowiedź z 2019 r. oraz ponowne poruszenie tematu w 2025 i 2026 r. nie zakończy tematu lodowej wyspy.

Psie zaprzęgi? – Grenlandczycy mówią ,,Nie” dla wiceprezydenta 

Na początku 2025 r. znów temat Grenlandii ponownie wrócił na międzynarodowe nagłówki. W formie nacisku przedstawiony został plan wizyty wiceprezydenta USA, J.D. Vance’a, który wraz z żoną miał wybrać się na wyspę i obejrzeć tzw. Avannaata Qimussersu czyli wyścigi psich zaprzęgów, które dla Grenlandczyków są ważnym wydarzeniem. Głównym celem podróży była wizyta w bazie wojsk amerykańskich Pituffik Space Base, gdzie wiceprezydent miał spotkać się z żołnierzami.

Jednak rosnące niezadowolenie społeczności grenlandzkiej spowodowało ograniczenie wizyty wyłącznie do bazy wojskowej. W sondażu przeprowadzonym wśród Grenlandczyków w styczniu 2025 roku zapytano mieszkańców wyspy „Czy chcesz, aby Grenlandia opuściła Danię i stała się częścią Stanów Zjednoczonych?” aż 85% badanych odpowiedziało ,,Nie”, 6% opowiedziało się za opuszczeniem Królestwa Danii i przyłączeniem się do Stanów Zjednoczonych, a 9% pozostało niezdecydowanych. Wyniki te jasno pokazują nastawienie Grenlandczyków do pomysłu Donalda Trumpa.

Jednocześnie przeprowadzono drugie, także istotne badanie gdzie zapytano ,,Czy gdyby referendum niepodległościowe  odbyło się dzisiaj, głosowałbyś za niepodległością?”. Wyniki wykazały, że 56% badanych byłoby za niepodległością wyspy, 28% byłoby przeciwne, a 17% byłoby niezdecydowanych. Biorąc pod uwagę wyniki można wysnuć wniosek, że Grenlandczycy nie chcieliby stać się kolejnym stanem USA i odstąpić od Danii, choć jednocześnie mają oni silne tendencje niepodległościowe i chęć samodzielnego decydowania o sobie. Mieszkańcy wyspy jednak nie dążą do niepodległości poprzez wskrzeszanie powstań czy walkę zbrojną, lecz poprzez skandynawską kulturę polityczną opartą na dialogu i szukaniu wzajemnych rozwiązań. 

Polarny jedwabny szlak – Rywalizacja w regionie arktycznym

 

Jednym z argumentów, które Donald Trump podawał jako powód zainteresowania Grenlandią, jest rywalizacja mocarstw w regionie arktycznym. Wzrost możliwości żeglugi poprzez Arktykę spowodowany czynnikami klimatycznymi, zwiększa napięcia w tym regionie. Szczególnie istotną inicjatywą, która może najbardziej zagrażać interesom USA jest tzw. Polarny Jedwabny Szlak, który został określony w Białej Księdze Chińskiej Republiki Ludowej z roku 2018 r., opisującej politykę Chin wobec Arktyki. W dokumencie Chiny określają siebie jako geograficznie ,,Państwo bliskie Arktyce”.  

Inicjatywa Polarnego Jedwabnego Szklaku zakłada trasę morską przez północ, która znacząco skraca drogę do Europy w porównaniu z Kanałem Sueskim, który jest wrażliwy na blokady i przepustowość. Północna droga morska nie jest jednak jeszcze stabilną ani pewną opcją, nadal do przepłynięcia przez nią potrzebne są lodołamacze. Rosja posiada takie jednostki wzdłuż swojego wybrzeża i chętnie współpracuje w tym zakresie z Chinami. Nie jest to jedynie rozwiązanie w postaci szybszej i potencjalnie bardziej pewnej (o ile pozwolą na to warunki klimatyczne) drogi transportu towarów, lecz także przestrzeń umożliwiająca prowadzenie operacji militarnych oraz realizację inwestycji strategicznych Chin i Rosji w regionie.

Według administracji Donalda Trumpa stanowi to potencjalne zagrożenie dla interesów Stanów Zjednoczonych. Z tego powodu prezydent argumentował, że USA powinny posiadać Grenlandię na wyłączność, aby móc kontrolować tę część Arktyki. 

Rzeczywista sytuacja dotycząca szlaków morskich w Arktyce jest inna niż przedstawiają to niektóre wypowiedzi prezydenta USA. W regionie funkcjonują dwa główne szlaki: Przejście Północno-Zachodnie oraz Przejście Północno-Wschodnie. To drugie, biegnące wzdłuż wybrzeży Federacji Rosyjskiej, pozostaje pod kontrolą Rosji, dlatego kwestia posiadania Grenlandii nie zmienia sytuacji dotyczącej rosyjskich przepraw tą drogą.

Przejście Północno-Zachodnie, wzdłuż wybrzeży Grenlandii ma znaczenie dla tej wyspy, Kanady, Stanów Zjednoczonych i innych państw prowadzących żeglugę w tym obszarze. Według danych Scott Polar Research Institute w 2025 roku przez trasę przepłynęło 35 jednostek: 19 jachtów i statków prywatnych, 10 statków pasażerskich oraz 6 jednostek komercyjnych. Żaden z nich nie pływał pod banderą chińską ani rosyjską.

Na tej podstawie posiadanie Grenlandii mogłoby umożliwić kontrolę nad północno-zachodnim szlakiem, ale dane wskazują, że w ostatnim roku ruch statków Chińskich i Rosyjskich na tej trasie nie odbywał się. Nie jest więc prawdą, że statki chińskie i rosyjskie operują w tym rejonie w liczbie, która mogłaby niepokoić Grenlandczyków i Amerykanów.

Bezpieczeństwo – Obecność militarna USA na wyspie

W kontekście Grenlandii, na początku 2026r. Donald Trump argumentował, że Stany Zjednoczone muszą przejąć wyspę ze względów bezpieczeństwa, sugerując, iż w przeciwnym razie mogłaby ona znaleźć się w orbicie wpływów Rosji lub Chin. Tego rodzaju narracja wpisuje się w szerszą retorykę rywalizacji mocarstw w Arktyce, jednak nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w realiach. Scenariusz przejęcia Grenlandii przez Rosję lub Chiny wydaje się mało prawdopodobny, przede wszystkim ze względu na długotrwałą i ugruntowaną obecność militarną Stanów Zjednoczonych na wyspie, w tym funkcjonowanie bazy Pituffik Space Base.

Co istotne, władze Grenlandii w Greenland’s Foreign, Security and Defense Policy 2024–2033 wprost wskazują Stany Zjednoczone jako głównego gwaranta bezpieczeństwa wyspy w przypadku konfliktu militarnego. Dokument ten podkreśla również, że obecność USA na Grenlandii trwa nieprzerwanie od ponad 80 lat i opiera się na Porozumieniu o Obronie zawartym z Królestwem Danii w 1951 r. Kluczowym zapisem tego porozumienia, jest artykuł II, który przyznaje Stanom Zjednoczonym, w porozumieniu z Danią, prawo do utrzymywania i rozbudowy instalacji obronnych na Grenlandii, swobodnego przemieszczania się sił zbrojnych oraz wykonywania uprawnień operacyjnych w przestrzeni powietrznej i morskiej wyspy w celach obronnych.

W praktyce oznacza to, że nie ma przeciwskazań, które uniemożliwiałyby Stanom Zjednoczonym zwiększenie swojej obecności wojskowej na Grenlandii, nawet bez jej formalnego przejęcia. Amerykańska swoboda działania w tym zakresie pozostaje szeroka i realizowana jest w ramach uzgodnień z Danią oraz struktur NATO. 

Surowce – Czy to kluczowy czynnik przejęcia wyspy?

W debacie publicznej często pojawiają się spekulacje, że jednym z głównych powodów zainteresowania Grenlandią ze strony Donalda Trumpa są bogate zasoby surowców naturalnych znajdujące się na wyspie. Rzeczywiście, Grenlandia posiada znaczne złoża różnorodnych minerałów, w tym metali ziem rzadkich, które mają kluczowe znaczenie dla nowoczesnych technologii i przemysłu zbrojeniowego, a tym samym są strategicznie istotne dla państw takich jak Stany Zjednoczone. 

Według analiz ośrodków eksperckich Grenlandia dysponuje jednymi z największych na świecie niezagospodarowanych zasobów metali ziem rzadkich, a także znacznymi złożami m.in. uranu, grafitu, cynku, miedzi i wolframu, co czyni ją potencjalnie ważnym miejscem do pozyskania tych złóż. Jednocześnie jednak praktyczne możliwości ich wydobycia pozostają poważnie ograniczone. Znaczna część złóż znajduje się pod pokrywą lodową lub w obszarach trudno dostępnych, co znacząco podnosi koszty wydobycia.

Grenlandia nie posiada rozwiniętej infrastruktury transportowej w głębi wyspy, brak dróg sprawia, że transport odbywa się głównie drogą morską i lotniczą, a lokalnie przy użyciu skuterów śnieżnych czy psich zaprzęgów. Realizacja dużych projektów wydobywczych wymagałaby więc nie tylko znacznych inwestycji technologicznych, lecz także kosztownego zaplecza logistycznego oraz siły roboczej zdolnej do pracy w ekstremalnych warunkach klimatycznych.

Choć zmiany klimatyczne powodują stopniowe ustępowanie lodu, proces ten nie jest na obecnym etapie na tyle zaawansowany, aby umożliwić wydobycie surowców na szeroką, ekonomicznie opłacalną skalę. W efekcie, mimo dużego potencjału surowcowego Grenlandii, obecne uwarunkowania klimatyczne i logistyczne czynią takie projekty wysoce problematycznymi.

W konsekwencji, choć Grenlandia posiada realny i istotny potencjał surowcowy dla mocarstw takich jak Stany Zjednoczone, obecnie nie wydaje się on czynnikiem decydującym o zainteresowaniu administracji amerykańskiej wyspą. Znacznie większe znaczenie mają jej walory strategiczne i geopolityczne – położenie w Arktyce, rola w systemie bezpieczeństwa USA oraz kontekst rywalizacji Stanów Zjednoczonych z Chinami i Rosją.

Konkluzje

Analizując dynamikę wydarzeń i wypowiedzi Donalda Trumpa na temat Grenlandii, można dojść do wniosku, że zainteresowanie wyspą ma przede wszystkim wymiar osobisty i polityczny. Czynniki, takie jak bogactwa naturalne czy bezpieczeństwo Stanów Zjednoczonych, nie wydają się faktycznym celem prezydenta.

W Arktyce coraz większą rolę odgrywać zaczynają mocarstwa takie jak Rosja czy Chiny, jednak ich wpływ na aktualną sytuacje jest ograniczony. Grenlandczycy bardziej obawiają się utraty autonomii i zmiany ich stylu życia gdyby to Amerykanie przejęli kontrolę nad wyspą.

Donald Trump swoimi zapowiedziami realizuje zarówno politykę wewnętrzną, jak i zagraniczną. W kraju służą one budowaniu jego wizerunku jako silnego przywódcy oraz wzmacnianiu poczucia potęgi Stanów Zjednoczonych, a także podkreślaniu, że jako prezydent może powiększyć terytorium państwa. Na arenie międzynarodowej działania te wywierają presję przede wszystkim na sojuszników z NATO, skłaniając ich do zwiększenia obecności w regionie arktycznym, a jednocześnie budują niepewność w relacjach transatlantyckich, co nie sprzyja relacjom USA–Europa. 

Prezydent podejmuje działania zgodne z nową strategią bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, w której zachodnia hemisfera (półkula) została określona jako obszar znajdujący się w amerykańskiej strefie wpływów. W jej ujęciu stanowi to powrót do doktryny Monroe, zakładającej dominującą rolę Stanów Zjednoczonych na zachodniej półkuli oraz zasadę niemieszania się państw europejskich w sprawy regionu, przy jednoczesnym ograniczeniu zaangażowania USA w sprawy europejskie. W tę narrację doskonale wpisuje się Grenlandia, która geograficznie znajduje się w zachodniej hemisferze, a jednocześnie pozostaje pod jurysdykcją Królestwa Danii. Staje się ona zatem symbolem polityki Donalda Trumpa oraz jego sposobu postrzegania roli Stanów Zjednoczonych w świecie. Znaczenie Grenlandii dla prezydenta nie wynika przede wszystkim z realnych uwarunkowań strategicznych czy gospodarczych, lecz z jej funkcji jako prostego i czytelnego przykładu w przekazie politycznym, służącego podkreśleniu amerykańskiej dominacji w postrzeganej przez Trumpa naturalnej strefie wpływów USA.

Epizody, w których największa wyspa świata odgrywa pierwszoplanową rolę w globalnej układance, pojawiają się okresowo i będą się powtarzać, jednak w praktyce nie zmieniają statusu Grenlandii ani sytuacji jej mieszkańców. Grenlandia pozostaje podmiotem posiadającym szeroką autonomię i własne ambicje polityczne, a jej przyszłość zależeć będzie przede wszystkim od decyzji samych Grenlandczyków oraz relacji z Królestwem Danii.

Bibliografia:

[1] Agreement Concerning the Defense of Greenland. Government of the United States of America and Government of the Kingdom of Denmark. Signed at Copenhagen, April 27, 1951. United Nations Treaty Series 94 (1951): 1305, https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%2094/v94.pdf.

[2] Blakemore, Reed, and Alexis Harmon. “Greenland’s Critical Minerals Require Patient Statecraft.” Atlantic Council, January 13, 2026, https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/greenlands-critical-minerals-require-patient-statecraft/.

[3] Government of Greenland. Greenland’s Foreign, Security and Defense Policy 2024–2033: An Arctic Strategy. Nuuk, February 2024, https://www.surrey.ac.uk/sites/default/files/2024-09/2024_Greenland.pdf

[4] Headland, Robert, with colleagues, friends, shipmates, and associates. Northwest Passage Transits to End of the 2025 Navigation Season. Revised November 1, 2025. Scott Polar Research Institute, University of Cambridge. PDF, https://www.spri.cam.ac.uk/resources/infosheets/northwestpassage.pdf

[5] Little, Tom, Leonhard Foeger, and Nandita Bose. “Vance Accuses Denmark of Not Keeping Greenland Safe from Russia, China.” Reuters, March 30, 2025, https://www.reuters.com/world/us-vice-president-vance-visit-greenland-island-trump-wants-control-2025-03-28/.

[6] Reuters. “Trump Announces Louisiana Governor as Greenland Special Envoy.” Reuters, December 22, 2025, https://www.reuters.com/world/us/trump-announces-louisiana-governor-greenland-special-envoy-2025-12-22.

[7] Reuters. “Trump Says US Needs to Own Greenland to Deter Russia, China.” Reuters, January 9, 2026, https://www.reuters.com/world/china/trump-says-us-needs-own-greenland-deter-russia-china-2026-01-09/.

[8] State Council Information Office of the People’s Republic of China. China’s Arctic Policy. White Paper, January 26, 2018, https://english.www.gov.cn/archive/white_paper/2018/01/26/content_281476026660336.htm.

[9] The North West Passage. “The North West Passage.” Accessed January 22, 2026, https://thenorthwestpassage.info/.

[10] Verian Group. “Opinion Poll: Greenland 2025.” Accessed January 2026, https://www.veriangroup.com/news-and-insights/opinion-poll-greenland-2025

[11] Wong, Edward. “The Long History Behind Trump’s Talk of Buying Greenland.” Time, August 19, 2019, https://time.com/5653894/trump-greenland-history/

[12] National Security Strategy of the United States. The White House. December 2025, https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf

O Autorze

Kacper Słomiński jest studentem dyplomacji na Uniwersytecie Gdańskim oraz założycielem i przewodniczącym Koła Naukowego Nordsterna. Jego zainteresowania naukowe obejmują geopolitykę, w szczególności Arktyki i regionu nordyckiego, stosunki międzynarodowe oraz dyplomację, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień bezpieczeństwa i polityki państw nordyckich. Aktywnie uczestniczy w inicjatywach popularyzujących wiedzę o Europie Północnej.

Chcesz dowiedzieć się więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Facebook Instagram X-twitter Linkedin

Artykuł Lodowa wyspa, gorąca polityka: Grenlandia w centrum globalnej uwagi pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Finansowa bańka czy strukturalna nierównowaga? Amerykańska gospodarka 2025 roku /finansowa-banka-czy-strukturalna-nierownowaga-amerykanska-gospodarka-2025-roku/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=finansowa-banka-czy-strukturalna-nierownowaga-amerykanska-gospodarka-2025-roku Sun, 11 Jan 2026 20:29:47 +0000 /?p=7298 Współczesne Stany utrzymują się w stanie strukturalnego rozdwojenia. Makroekonomiczne dane coraz wyraźniej wskazują, iż mamy obecnie do czynienia z istnieniem dwóch, niezależnych od siebie gospodarek, funkcjonujących równolegle w ramach jednego systemu ekonomicznego. Podczas gdy nierówności finansowe rosną, a warunki życiowe przeciętnych Amerykanów drastycznie spadają, rynki kapitałowe odnotowują rekordowe zyski i cieszą się bezprecedensowym napływem kapitału. […]

Artykuł Finansowa bańka czy strukturalna nierównowaga? Amerykańska gospodarka 2025 roku pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Współczesne Stany utrzymują się w stanie strukturalnego rozdwojenia. Makroekonomiczne dane coraz wyraźniej wskazują, iż mamy obecnie do czynienia z istnieniem dwóch, niezależnych od siebie gospodarek, funkcjonujących równolegle w ramach jednego systemu ekonomicznego. Podczas gdy nierówności finansowe rosną, a warunki życiowe przeciętnych Amerykanów drastycznie spadają, rynki kapitałowe odnotowują rekordowe zyski i cieszą się bezprecedensowym napływem kapitału. Obecny szał inwestycyjny i pozornie deliryczny poziom zwrotów, niezważający na zewnętrzne uwarunkowania, nie stanowi jednak jednorazowej anomalii; jest to raczej najdobitniejszy obraz nowej, podzielonej Ameryki.

Autorka: Małgorzata Korecka

Pomimo coraz bardziej chaotycznych wiadomości docierających zza oceanu, amerykańska gospodarka zdaje się doskonale prosperować. Wskaźniki mówiące o ekonomicznej kondycji kraju — zachowania rynków kapitałowych, poziom inflacji czy wzrost PKB — prezentują wszak dość optymistyczny obraz sytuacji.

Jednak uważniejsze spojrzenie szybko podważyć może równie pozytywną narrację. Coraz więcej danych wskazuje na to, iż sytuacja pozostaje znacznie bardziej złożona. Podczas gdy wyniki na amerykańskich rynkach kapitałowych czy stopa wzrostu PKB są bez wątpienia imponujące, ekonomiczna sytuacja większości Amerykanów od lat już zdaje się coraz wyraźniej pogarszać. Pozytywny obraz sytuacji, jaki przedstawiają makroekonomiczne wskaźniki, niekoniecznie koresponduje z rzeczywistością, w której żyją setki milionów obywateli USA. Skala obecnych wzrostów na rynkach, utrzymujących się mimo niezliczonej ilości sygnałów o coraz wyraźniejszych problemach amerykańskiej gospodarki, skłaniać zaczęła ekonomistów do szerzenia ostrzeżeń o bańce, w jakiej mielibyśmy się obecnie znajdować. Choć nie da się pozostać ślepym na spekulatywny pierwiastek obecnej hossy rynkowej, ma ona jednak również inne, ważniejsze wytłumaczenie. 

Ameryka 2025 roku jest bowiem w stanie strukturalnego rozdwojenia. Skala rozdźwięku między ekonomiczną sytuacją amerykańskich elit a resztą społeczeństwa sprawiła, iż nie można mówić już jedynie o wzroście finansowych nierówności czy spadku stopy życiowej klasy średniej. Mamy raczej do czynienia z istnieniem dwóch, niezależnych od siebie gospodarek, funkcjonujących równolegle w ramach jednego systemu ekonomicznego. 

Najdobitniejszym — choć nie jedynym — dowodem na poparcie takiej tezy są właśnie rynki kapitałowe. Mimo rekordowo wysokich poziomów, na jakich utrzymują się tamtejsze indeksy giełdowe czy ewaluacje rynkowe pojedynczych spółek, sytuacja makroekonomiczna niekoniecznie uzasadnia aż tak optymistyczne wyniki. Ostatni rok obfitował w szereg politycznych zawirowań, negatywnych danych ekonomicznych, kontrowersyjnych ogłoszeń i kwestionowalnych decyzji o kluczowym znaczeniu, lecz znikomym wpływie na zachowanie giełdy. Ów brak reakcji rynków na falę negatywnych wiadomości pozostaje zaś coraz trudniejszy do uzasadnienia. Tradycyjna i logiczna korelacja, jaka historycznie występowała między kondycją szerszej gospodarki a zachowaniem giełdy, jest obecnie w znacznym stopniu ograniczona.

Podczas gdy giełdowe indeksy w Ameryce oferują bezprecedensowe zwroty, polityczne turbulencje — wojny, taryfy i kontrowersyjna legislacja — odbijają się bez wątpienia na zwykłych Amerykanach. Sytuacja amerykańskiej klasy średniej, pogarszająca się progresywnie od dekad, od kilkudziesięciu lat nie była równie zła, co obecnie. Wyzwania strukturalne, takie jak postępująca monopolizacja rynków, rosnące nierówności finansowe czy dezintegracja siatki zabezpieczeń socjalnych, zaognione zostały przez bieżące problemy ekonomiczne. 

Dla dużej części społeczeństwa płace nie nadążyły bowiem za wysoką inflacją, a wyczerpanie się stymulujących gospodarkę czeków wydawanych przez administrację Bidena pozbawiło Amerykanów amortyzacji przed obecnymi turbulencjami gospodarczymi. Jednocześnie pogorszenie się sytuacji makroekonomicznej, przejawiające się w znikomej ilości nowych miejsc pracy, przewidywanym wzroście cen w rezultacie nowych taryf czy rosnących wskaźnikach niewypłacalności, czyni finansowanie nawet najbardziej podstawowych potrzeb coraz większym wyzwaniem. 

Finansowe trudności Amerykanów znajdują odbicie w konkretnych wskaźnikach makroekonomicznych. Michigan Index, mierzący nastroje konsumenckie w USA, spadł ze szczytów z 2020 roku — gdy utrzymywał się na poziomie 101 punktów — w okolice 55, wskazując na wyraźne pogorszenie sposobu, w jaki mieszkańcy Ameryki postrzegają stan finansów kraju. Ów pesymizm wiąże się z realnymi problemami finansowymi obywateli USA. Obecny wskaźnik zaległości w spłacie kredytów subprime w USA jest obecnie na najwyższym poziomie od lat 90, i nie widać, jak Amerykanie zarobić mieliby pieniądze niezbędne, by ową sytuację zmienić. Zgodnie z danymi BLS (Bureau of Labor Statistics), w sierpniu 2025 roku powstało jedynie 22 tysiące nowych miejsc pracy — znikoma liczba dla państwa mającego niemal czterysta milionów obywateli. 

Co więcej, zrewidowano również w dół o szokujące dziewięćset tysięcy liczbę miejsc pracy powstałych w okresie marzec 2024-2025, wskazując na rosnącą, długofalową słabość amerykańskiego rynku zatrudnienia. Według danych Fortune, 58% studentów, którzy zakończyli swoją edukację w ciągu ostatniego roku, wciąż szukają pracy. Amerykanie pozbawieni zostali perspektyw w wyjątkowo niekorzystnej sytuacji ekonomicznej: inny raport BLS dowiódł bowiem, iż od 2021 roku średni wzrost płac nie przegonił odnotowanej w tym okresie inflacji (CPI) , lecz nawet nie był jej w stanie przynajmniej dorównać. Podczas gdy w tym okresie CPI wyniosło 22.7%, wynagrodzenia urosły jedynie o 21.8%, przekładając się na realny spadek pensji o 0.9%.

Amerykańska klasa średnia mierzy się więc z egzystencjalnymi problemami. A jednak zyski na Wall Street nieustannie rosną, napędzane falą inwestycji w sztuczną inteligencję i parabolicznym wzrostem rynkowej ewaluacji największych technologicznych spółek. Owa ślepota rynków sprawiła, iż od miesięcy co drugi nagłówek w prestiżowej prasie biznesowej zdaje się grzmieć o bańce AI, a o podobnym ryzyku wypowiadał się ostatnio Jeff Bezos, Sam Altman czy Mark Zuckerberg. 

Co więcej, obawy o brak rynkowych fundamentów obecnej hossy popierać się zdają również dane ekonomiczne. Według ekonomisty z Harvarda, Jasona Furmana, wyłączywszy inwestycje w sektor technologiczny, wzrost PKB zarejestrowany przez USA w pierwszej połowie 2025 wynosiłby jedynie 0.1%. Oznaczałoby to, iż branża AI odpowiedzialna jest dzisiaj za szokujące 92% wzrostu produktu krajowego. Szacunki te drastycznie zmieniają obraz bieżącej sytuacji; w takim scenariuszu bowiem realna gospodarka — niepowiązana z działalnością Doliny Krzemowej — przez pierwsze pół roku pozostawała na granicy stagnacji.

Stopień, w którym inwestycje technologiczne zmienić były w stanie wydźwięk danych ekonomicznych, nie jest jednak specjalnie szokujący. Skala zysków, jakie osiągnęto na przestrzeni ostatnich trzech lat, jest bowiem prawdziwie astronomiczna. Od 1 stycznia 2023 roku cena akcji Nvidii — ulubieńca inwestorów i symbol szału na AI — poszła do góry o szokujące tysiąc procent (konkretniej zaś, na stan z 12 grudnia, ponad 1117%). W tym samym okresie jeszcze bardziej wzrósł jednak na przykład Palantir, który poszybował o szokujące 2833.4%. Bardziej dojrzałe firmy, takie jak Meta czy Microsoft, urosły zaś o odpowiednio 402i 115%. Indeks giełdowy S&P500, będący agregatem 500 amerykańskich spółek o największej kapitalizacji rynkowej, w tym okresie poszło do góry o 80%. Od najniższych poziomów w kwietniu z kolei S&P500 wzrósł  o 38.5%, Goldman Sachs o 89%, Palantir o 153.2%, Robinhood o 257.6%, a Nvidia — o 77.8%. Nasdaq100, grupujący najważniejsze technologiczne spółki, urósł zaś o ponad 54%.

Tak zawrotny poziom zwrotów wyraz ma w statystykach. The Buffett Indicator, będący wskaźnikiem mierzącym wartość PKB USA vs. kapitalizacji rynkowej amerykańskiej giełdy, osiągnął ostatnio rekordowy poziom ponad 225%. Oznacza to, iż wartość spółek giełdowych dwukrotnie większa jest od wartości całej gospodarki Stanów Zjednoczonych. Według wyliczeń opublikowanych przez Morgan Stanley, za trzy czwarte całkowitych zysków rynkowych, 80% wzrostu zysków i aż 90% wzrostu wydatków kapitałowych firm w S&P 500 odpowiedzialne są największe firmy technologiczne.

Jednak mimo powtarzanych od miesięcy ostrzeżeń o bańce finansowej, załamania na giełdzie wciąż nie było. Krótkotrwałe spadki, jakie odnotowano w kwietniu, posłużyły jedynie jako trampolina dla jeszcze bardziej spektakularnego odbicia w górę notowań amerykańskich spółek. Każda kolejna informacja o miliardach zainwestowanych w AI, o jednodniowych wzrostach akcji o 15, 20 czy 30%, każdy kolejny rekordowy szczyt amerykańskich indeksów, prowadzi jedynie do natężenia głosów o nieuniknioności załamania na rynkach. A mimo to notowania wciąż rosną, i nie sposób przewidzieć, czy w najbliższej przyszłości przestaną.

Czy można więc założyć, że wszyscy się mylą? Że instrumenty finansowe wcale nie są wycenione znacznie powyżej swojej wartości, że Amerykanom wciąż żyje się dobrze, że sytuacja polityczna i ekonomiczna nie podważa zaufania do rynków, a miliardy wydane na AI, które póki co nie znalazły odbicia na kwartalnych wynikach finansowych firm, wreszcie zaczną się zwracać? Co potencjalnie tłumaczyć mogłoby podobne zaślepienie? Jak to możliwe, że wszystkim żyje się coraz gorzej, wskaźniki makroekonomiczne przedstawiają coraz bardziej negatywny obraz sytuacji, a notowania wciąż idą w górę?

Deliryczny poziom zysków i inwestycji na rynkach niekoniecznie musi jednak być przejawem nieracjonalnego entuzjazmu inwestycyjnego czy fali finansowej spekulacji. Obecna sytuacja, raczej niż ekonomiczną anomalią, jest raczej logicznym przejawem fundamentalnej dysfunkcji współczesnej gospodarki amerykańskiej. Skala finansowego rozwarstwienia wewnątrz społeczeństwa USA, połączona ze umocnieniem pozycji wielkich korporacji, parabolicznym wzrostem bogactwa finansowej elity  i strukturalnym podważeniem pozycji klasy średniej doprowadziła bowiem finalnie do sytuacji, w której mówić można już o równoległym funkcjonowaniu w ramach jednej gospodarki dwóch, niemających ze sobą już wiele wspólnego systemów finansowych.

Mówiąc o gospodarce danego państwa, w teorii mówimy bowiem o złożonym, zintegrowanym systemie makroekonomicznym, obejmującym krajową konsumpcję, funkcjonowanie rynków kapitałowych, wymianę handlową czy wskaźniki aktywności przemysłowej. Wszystkie czynniki te wzajemnie na siebie oddziałują, tworząc jeden, kompleksowy ekosystem; i podobnie jak w prawdziwych ekosystemach, wszystko jest w nierozerwalny sposób połączone, wzajemnie się przenikając i formując.

W USA jednak sytuacja od dekad odbiega tego założenia. Coraz wyraźniej widać, iż rzeczywistość najbogatszych obywateli kraju, obejmująca też amerykańskie rynki finansowe i gros aktywności gospodarczej, nie jest tą samą, w jakiej żyje 90% społeczeństwa. Co więcej, stopniowo zmniejsza się stopień, w którym oba te światy wzajemnie oddziałują na siebie. Skompromitowana została idea ekonomii skapywania; bogactwo, w jakim pławią się najbogatsi Amerykanie, nie przekłada się już nijak na poziom dobrobytu zwykłych obywateli.

Druga połowa XX wieku stanowiła złoty wiek dla amerykańskiej klasy średniej. Reformy rozpoczęte przez w latach 30. przez Roosevelta, w połączeniu z powojennym boomem przemysłowym, uczyniły z idei amerykańskiego snu rzeczywistość przeważającej większości obywateli. Zwykli Amerykanie po raz pierwszy w równie dużym stopniu uczestniczyć zaczęli w gospodarczym życiu kraju, a klasa średnia stała się znacznie liczniejsza i znacznie potężniejsza, stając się fundamentem gospodarki i wywierając bezprecedensowy wpływ na polityczną i ekonomiczną sytuację państwa. Wszystko to pociągało za sobą z kolei wyraźną korelację między finansową kondycją Amerykanów a szerszą sytuacją makroekonomiczną i, co za tym idzie, kondycją rynków finansowych. Długofalowy dobrobyt mas stał się swego rodzaju imperatywem, nowym statusem quo i fundamentem ekonomicznego dobrobytu kraju.

Na przestrzeni ostatnich kilku dekad sytuacja jednak zmieniła się diametralnie. W tym okresie miała miejsce epokowa transformacja, której większość ludzi nie odnotowała — bądź nie chce odnotować. Zgodnie z danymi Rezerwy Federalnej, najbogatsze 1% Amerykanów jest dzisiaj w posiadaniu 31% narodowego bogactwa; top 10% posiada go zaś 67.4%. Najbiedniejsze 50% Amerykanów,  będące wszak połową społeczeństwa, odpowiedzialne jest za marne 2.5% — odsetek, który uznać można za błąd zaokrąglenia. Według danych Moody’s Analytics, jednej z czołowych agencji ratingowych, top 10% najbogatszych obywateli odpowiedzialne jest aż za 50% krajowej konsumpcji. Ekonomiczne znaczenie amerykańskiej klasy średniej, to jest osób zarabiających od dwóch trzecich do dwukrotności mediany dochodu  gospodarstwa domowego, drastycznie zmalało: przeciętni Amerykanie zmarginalizowani zostali w ich własnym kraju. 

Zmiana ta widoczna jest również na rynkach finansowych. Według danych Rezerwy Federalnej, najbogatsze 10% Amerykanów jest w posiadaniu aż 93% amerykańskich akcji. Oznacza to, iż bezprecedensowe zyski, jakie w ostatnich latach odnotowywała giełda USA, pozostawały w swego rodzaju obiegu zamkniętym, trafiając z powrotem do najbogatszych  obywateli i nie przyczyniając się w znacznym stopniu do poprawy kolektywnego dobrobytu. Kolosalne zwroty na rynkach finansowych napędzane były przez masowe inwestycje elit, ekonomicznie odseparowanych od reszty społeczeństwa, a wysokie dochody związane z aprecjacją wartości aktywów uczyniły bogatych jeszcze bogatszymi. Korzyści, jakie odnotowywała z hossy rynkowej reszta społeczeństwa, pozostały marginalne. 

W tym samym czasie znacznie zmieniła się też struktura samych rynków. W porównaniu z latami 90., liczba publicznie notowanych firm — takich, w które zainwestować może dowolna osoba — spadła o około połowę. Z mniej więcej ośmiu tysięcy spółek, które publicznie notowane były na amerykańskiej giełdzie trzydzieści lat temu, w rezultacie bankructw, fuzji, przejęć i ekspansji private equity, pozostało dziś jedynie cztery tysiące. Jednocześnie rynkowe molochy i fundusze inwestycyjne podjęły się w tym okresie masowego wykupywania drobnych przedsiębiorstw, biznesów i nieruchomości, zwiększając swoją pozycję rynkową i pogarszając nawet na najniższych poziomach zjawisko postępującej monopolizacji amerykańskiej gospodarki. Doprowadziło to do powstania dość osobliwej sytuacji, w której rynek i gospodarka opierać się zaczęła na najbogatszych aktorach finansowych i ograniczonej liczbie rynkowych lewiatanów.

Zjawisko to widoczne jest w strukturze tamtejszej giełdy. Wzrost znaczenia Doliny Krzemowej i późniejszy boom na AI doprowadziły bowiem do przejęcia znacznej części rynku przez firmy technologiczne. Obecnie zaledwie dziesięć największych spółek będących częścią S&P 500 — agregatu obejmującego pięćset najlepiej wycenianych przedsiębiorstw amerykańskich — odpowiedzialne jest za niemal 40% kapitalizacji indeksu. 

Co więcej, przedsiębiorstwa te uznać można za dość specyficzne z uwagi na strukturę ich dochodów. W przeciwieństwie do sprzedawców detalicznych, firm budowlanych, producentów żywności czy restauracyjnych konglomeratów, poziom zysków spółek technologicznych pod wieloma względami niezależny jest od poziomu krajowej konsumpcji czy sytuacji finansowej przeciętnego Amerykanina. 

Przykładowo, głównym klientem Palantira pozostaje rząd USA. Potencjalna recesja mogłaby ograniczyć kontrakty, lecz spółka jest znacznie odporniejsza niż detaliczni gracze typu Walmart, UPS czy Airbnb. Nvidia sprzedaje chipy głównie dużym firmom oraz za granicę, więc spadek aktywności gospodarczej ograniczy popyt, ale w mniejszej skali. Meta, opierająca przychody na reklamie i danych, oraz Amazon z usługami chmurowymi, również pozostają w istotnym stopniu odseparowane od koniunktury krajowej.

Tworzy to zamknięty obieg pieniądza, w którym gros zysków największych amerykańskich korporacji opiera się na biznesie prowadzonym z multimilardowymi klientami i w nie jest inwestowany. W przeciwieństwie do dróg i kolei, które zatrudniały amerykańskich pracowników i prowadziły do rozwoju ośrodków miejskich, bądź zatrudniających tysiące Amerykanów firm przemysłowych, technologiczny boom przekłada się na maksymalizację zysków wielkich korporacji raczej niż pojedynczych obywateli. Ich znaczenie i rozmiar sprawiają zaś, że są one w stanie ciągnąć do góry rynki znacznie dłużej, niż miałoby to miejsce w normalnych warunkach.

Wszystko to przekłada się na występowanie w USA zjawiska bezprecedensowego w gospodarkach rozwiniętych, jakim jest funkcjonowanie dwóch, niezależnych od siebie systemów finansowych. Podczas gdy ekonomiczni zwycięzcy czerpać mogą trudne do wyobrażenia zyski z prosperity kraju, reszta społeczeństwa odseparowana jest od aktywności ekonomicznej kuriozalnie bogacącej się elity i pozbawiona jest wpływu na kondycję rynków. Utrzymywanie stabilnej, przychylnej wszystkim uczestnikom rynku sytuacji makroekonomicznej przestało być warunkiem sine qua non dla czerpania zysków z giełdy i ciągłego zwiększania własnej fortuny. 

Rola przeciętnych Amerykanów w ekonomicznym życiu kraju od dekad była stopniowo, lecz notorycznie podważana; najdobitniejsze skutki tego procesu obserwować możemy zaś obecnie. W przeszłości zatrudnienie w dużej korporacji oferowała stabilność zatrudnienia, godne płace i prosperity całej okolicy. Owoce tej pracy — takie jak nowe drogi, coraz lepsze towary przemysłowe, tory kolejowe czy wydajniejsze samochody — nie tylko stanowiły namacalny dowód wartości ich wysiłków, lecz również aktywnie przyczyniły się do wzrostu kolektywnego dobrobytu poprzez poprawę komunikacji w kraju, rozwój urbanizacji czy ogólne polepszenie jakości życia. To właśnie na przeciętnych obywatelach opierały się również w wielu przypadkach modele biznesowe najważniejszych amerykańskich korporacji. 

Dominujące dzisiaj na giełdzie firmy technologiczne funkcjonują jednak w ramach zamkniętego ekosystemu. Inwestowane w nie pieniądze pochodzą z kieszeni bezprecedensowo bogacących się Amerykanów, którzy szukają miejsc do alokacji kapitału i maksymalizacji swoich zysków. Model biznesowy technologicznych korporacji, opierający się na multimiardowych umowach z największymi podmiotami rynkowymi i korzystaniu z danych i reklam, nie potrzebuje już dobrze prosperującej klasy średniej dla własnego sukcesu, jak niegdyś wymagał tego General Electric, Walmart, Taco Bell czy Delta Airlines.

Zawrotne wzrosty, jakie obserwować można wciąż na amerykańskiej giełdzie — mimo ceł, pogarszania się finansowej kondycji Amerykanów, spekulatywnej natury aktywności inwestycyjnej, politycznych zawirowań czy notorycznych ostrzeżeń o finansowej bańce — niekoniecznie oznaczać więc musi przejaw zaślepienia inwestorów czy bezmyślnego ich optymizmu. Raczej niż jako wyraz niestabilności rynków, uznać to należy za przejaw nowej, dualistycznej natury amerykańskiej gospodarki. 

Negatywne uwarunkowania makroekonomiczne nie mają obecnie wpływu na kondycję rynków, gdyż od lat spada ich korelacja z szerszą sytuacją gospodarczą. Obawy o bańkę finansową i bezzasadny wzrost kwot inwestowanych w AI nie zatrzymują przepływów kapitałowych ku amerykańskim rynkom ze względu na fakt, iż brak obecnie po prostu lepszych miejsc do alokacji bezprecedensowo wysokich poziomów kapitału, który na przestrzeni dekad, w rezultacie finansjalizacji, deregulacji i neoliberalnej legislacji, zgromadziły elity biznesowe.  

W rezultacie tradycyjny związek między kondycją gospodarstw domowych a kondycją rynków finansowych został zerwany. Giełda funkcjonuje dziś jako system autonomiczny, karmiony koncentracją kapitału i inwestycjami korporacyjnymi, a nie szeroką konsumpcją. Dopóki to się nie zmieni, rozwarstwienie będzie rosnąć, a rynki mogą ignorować realną gospodarkę znacznie dłużej, niż wskazywałaby ortodoksyjna teoria.

Czy doświadczymy finalnie załamania na giełdzie? Prędzej czy później, z pewnością; spekulacyjny pierwiastek obecnej hossy jest niekwestionowalny. Czy stanie się to w najbliższym czasie? Nie jest to wcale przesądzone. Czynniki strukturalne fundamentalnie zmieniły kształt i naturę amerykańskiej gospodarki; tradycyjne sposoby jej postrzegania i analizy niekoniecznie pasują już do nowej rzeczywistości. Polityka luzowania ilościowego, monopolizacja rynków, wzrost nierówności finansowych i bezprecedensowe umocnienie się pozycji finansowej elity — porównywalne jedynie z epoką baronów-rozbójników czy złotych lat 20. — czynią z giełdy przedmiot samobogacenia i finansowej spekulacji najbogatszych Amerykanów raczej niż realne odbicie makroekonomicznej sytuacji kraju. Obecny szał inwestycyjny i pozornie deliryczny poziom zwrotów nie stanowi aberracji czy jednorazowej anomalii; jest to raczej obraz nowej, podzielonej Ameryki.

Bibliografia:

[1] Avery, D., Sloan, B. Late credit card payments have hit a record high: Here’s how to tackle outstanding debt, CNBC Select, 21.10.2025, dost. 01.11.2025

[2] Egan, M., Isidore, C. A significant group of Americans are falling behind on their car payments – an economic warning sign, CNN Business, 22.10.2025, dost. 01.11.2025

[3] Lichtenberg, N. Without data centers, GDP growth was 0.1% in the first half of 2025, Harvard economist says, Fortune, 07.10.2025, dost. 01.11.2025

[4] Lichtenberg, N. 75% of gains, 80% of profits, 90% of capex-Al’s grip on the S&P is total and Morgan Stanley’s top analyst is very concerned, Fortune, 07.10.2025, dost. 01.11.2025

[5] Federal Reserve Board, Distribution of Household Wealth, dost. 01.11.2025

[6] Gelles, D. Człowiek, który zniszczył kapitalizm, Prześwity, Warszawa, 2023

[7] Hyot, S., Whitcher, S., Zandi, M. Estimates of Personal Savings, Personal Outlays and Excess Savings by Demographic Group, Moody’s Analytics, March 2025, dost. 01.11.2025

[8] Lewis, M. Wielki Szort, Sonia Draga, Katowice, 2016

[9] Mazzucato, M. The Value of Everything: Making and Taking in the Global Economy,  Penguin Books, London, 2019

[10] Sor, J. The wealthiest 10% of Americans own 93% of stocks even with market participation at a record high, Yahoo Finance, 11.01.2024, dost. 01.11.2025

[11] Tepper, J. The Myth of Capitalism: Monopolies and the Death of Competition, John Wiley & Sons, New Jersey, 2019

[12] Thompson, D.  This Is How the Al Bubble Will Pop, Derek Thompson Substack, 2.10.2025, dost. 01.11.2025

[13] Turchin, P. Czasy ostateczne. Elity, kontrelity i ścieżka dezintegracji politycznej, Prześwity, Warszawa, 2024

O Autorce

Małgosia Korecka jest studentką drugiego roku stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim, a także recenzentką książek z gatunku literatury faktu w Wydawnictwie Szczeliny. Jej zainteresowania obejmują przede wszystkim ekonomię i socjologię, w szczególności zaś w kontekście sposobu, w jaki wpływają one na politykę i stosunki międzynarodowe. Zajmują ją zwłaszcza kwestie finansjalizacji gospodarki, rynków kapitałowych oraz nierówności finansowych. W wolnym czasie z kolei bardzo lubi czytać i pisać, a także uczyć się języków obcych i jeździć na deskorolce.

Chcesz dowiedzieć się więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Facebook Instagram X-twitter Linkedin

Artykuł Finansowa bańka czy strukturalna nierównowaga? Amerykańska gospodarka 2025 roku pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> TikTok zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego USA /tiktok-zagrozeniem-dla-bezpieczenstwa-narodowego-usa/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=tiktok-zagrozeniem-dla-bezpieczenstwa-narodowego-usa Thu, 20 Nov 2025 17:18:37 +0000 /?p=6572 Autorka: Dominika BałazińskaTikToka nie trzeba przedstawiać chyba nikomu. Ta stosunkowo nowa aplikacja social mediów szybko zaskarbiła sobie sympatię pokolenia Gen Z i zrewolucjonizowała branżę mediów cyfrowych. Platforma ta opiera się na publikacji i konsumowaniu krótkich form wideo, które w przeważającej większości posiadają charakter rozrywkowy. Skąd więc zarzuty o potencjalnym zagrożeniu ze strony aplikacji dla suwerenności […]

Artykuł TikTok zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego USA pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Autorka: Dominika Bałazińska

TikToka nie trzeba przedstawiać chyba nikomu. Ta stosunkowo nowa aplikacja social mediów szybko zaskarbiła sobie sympatię pokolenia Gen Z i zrewolucjonizowała branżę mediów cyfrowych. Platforma ta opiera się na publikacji i konsumowaniu krótkich form wideo, które w przeważającej większości posiadają charakter rozrywkowy. Skąd więc zarzuty o potencjalnym zagrożeniu ze strony aplikacji dla suwerenności Stanów Zjednoczonych?

Geneza TikToka

TikTok stanowi pierwszą pierwotnie wyłącznie chińską aplikację, która przeszła do światowego mainstreamu i zawładnęła globalną społecznością. Przedsiębiorstwo ByteDance odpowiedzialne za stworzenie produktu ma swoje korzenie w Pekinie, a jego założyciele posiadają już na swoim koncie kilka aplikacji, które wykorzystują zaawansowane algorytmy rekomendacji. Za ich najbardziej dochodowy produkt uważa się TouTiao – platformę, która dopasowuje treści informacyjne do preferencji użytkowników. W 2016 roku na chiński rynek trafiła zaś ich nowa aplikacja, skierowana do młodszej widowni – Douyin, która później stała się TikTokiem.

Douyin nie był zupełną nowością dla chińskich obywateli, gdyż na rynku istniały podobne aplikacje oparte na formacie kilkunastosekundowych filmów (w tym m.in. Kuaishou, Miaopai, Shepin). Produkt spod wytwórni ByteDance wyróżniał się natomiast niezwykle intuicyjnym interfejsem, gdzie zastosowano formułę tzw. scrollowania, która nie wymagała od użytkownika kliknięcia w interesujące go treści. Intensywna kampania reklamowa i konfiguracja z istniejącymi komunikatorami pozwoliła Douyin odnieść narodowy sukces, a aplikacja rozszerzyła swoją działalność na inne państwa. Kluczowym momentem dla rozwoju platformy okazał się zakup amerykańskiego Music.ly i pełna fuzja pomiędzy aplikacjami w 2018 roku. 

Za granicami Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) Douyin funkcjonuje pod nazwą TikTok i zachowuje całkowicie odrębną bazę użytkowników. Co więcej, oba produkty znacząco od siebie odbiegają – Douyin słynie ze swojej wyraźnie ostrzejszej polityki regulacji treści, w tym funkcji rodzicielskiej. Tzw. “Youth Mode” obowiązuje dzieci do lat czternastu i ogranicza czas korzystania z aplikacji do 40 minut dziennie, promując przy tym treści edukacyjne. Ponadto, chińska wersja platformy blokuje wszelkie treści szerzące ideały niezgodne z Komunistyczną Partią Chin (np. chwalenie się konsumpcjonistycznym stylem życia) oraz jest silnie sprzężona z chińskimi platformami e-commerce.

Wojna handlowa a nowe technologie

Zacięta rywalizacja dwóch najsilniejszych mocarstw na globalnej scenie politycznej jest powszechnie znanym faktem i zdecydowanie wpływa na kształt międzynarodowego układu sił. Na ochłodzenie relacji pomiędzy państwami wpłynęło wiele czynników, ale wśród nich można wyróżnić ogromny wzrost gospodarczy Państwa Środka, różnice w systemach politycznych obu potęg oraz objęcie przez Xi Jinpinga roli przywódcy Chin, co wiązało się z przyjęciem ofensywnego i asertywnego modelu polityki zagranicznej. Punktem kulminacyjnym napięć pomiędzy stronami okazał się wybuch trwającej do dziś wojny handlowej w 2018 roku, kiedy to Trump wystosował szereg barier handlowych wobec ChRL.

W konflikcie istotną rolę odgrywa technologia – obecnie niezbędny komponent do utrzymania silnej i konkurencyjnej gospodarki oraz bezpieczeństwa narodowego. W trakcie wojny handlowej Waszyngton obarczył stronę chińską licznymi ograniczeniami w związku z rozwojem i importem technologii pochodzących z Chin. Biuro Przemysłu i Bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych stworzyło Entity List – listę podmiotów, dla których niezbędne jest uzyskanie licencji na wykorzystywanie amerykańskich komponentów (m.in. oprogramowania Google i Android, chipów czy procesorów). W 2020 na listę trafiło ponad 600 podmiotów pochodzenia chińskiego, w tym przedsiębiorstwa t.j. ZTE czy Huawei oskarżone już lata wcześniej za możliwość instalowania ukrytych funkcji służących szpiegostwu i sabotażowi. Pierwsze oficjalne kroki przeciwko TikTokowi podjęto w 2019, kiedy CFIUS objął medium śledztwem. Postawiono wtedy hipotezę, że platforma może być wykorzystywana do manipulowania odbiorcami, kreowania narracji sprzyjającej ChRL i narusza prywatność danych swoich użytkowników.

Zarzuty wobec aplikacji

Jednym z głównych oskarżeń amerykańskiej administracji wobec TikToka jest manipulowanie przekazem informacyjnym w zgodzie z interesami i wartościami Chińskiej Republiki Ludowej. Nieuczciwa polityka dezinformacji jest szczególnie powszechna w reżimach autokratycznych, a już wcześniej udowodniono, że Chińska Partia Komunistyczna manipuluje treściami internetowymi w ramach social mediów. Liczne raporty wskazują na propagandową działalność TikToka, m.in. analiza Network Contagion Research Institute, według której chińska platforma tłumi treści niewygodne dla rządu ChRL. Tematy historyczne i polityczne ukazujące Pekin w negatywnym świetle są statystycznie niedoreprezentowane w porównaniu do innych mediów społecznościowych, a wyszukiwanie fraz takich jak “Tybet”, “Tajwan”, “Ujgur” czy “Plac Niebiańskiego Spokoju” skutkuje prezentacją treści pro-chińskich i marginalizujących krytykę wobec KPCh.

Niepokój budzą również podejrzenia wobec podległości teoretycznie niezależnego przedsiębiorstwa ByteDance wobec partii rządzącej w ChRL. Od 2005 roku chińskie prawo spółek zachęca prywatne biznesy do tworzenia w ich obrębie komórek Komunistycznej Partii Chin. Ciała te zajmują się działalnością ideologiczną i sprawdzają zgodność polityki firmy z celami partii. Od 2018 roku stworzenie takiej komórki stanowi warunek wejścia na giełdę. Komitet KPCh funkcjonuje w ByteDance od 2017 roku, a cztery lata później rząd chiński zagwarantował sobie miejsce w zarządzie spółki kupując 1% udziałów biznesu. 

Domniemany związek pomiędzy Komunistyczną Partią Chin a twórcami TikToka, jak również Ustawa o Wywiadzie Narodowym Chińskiej Republiki Ludowej z 2017 roku, zobowiązująca każde przedsiębiorstwo do współpracy z władzami Państwa Środka wywołały obawę o bezpieczeństwo danych samych użytkowników platformy i to, że bez większych problemów mogą zostać przekazane administracji publicznej amerykańskiego rywala. Jedna z większych kontrowersji, która poskutkowała utratą zaufania wobec wschodniego giganta miała miejsce w 2023 roku. Dotyczyła ona pojedynczych naruszeń pracowników ByteDance, którzy za pośrednictwem śledzenia lokalizacji TikToka szpiegowali amerykańskich dziennikarzy. Firma zwolniła winnych i wyraziła skruchę, jednak wydarzenie mocno wpłynęło na intensyfikację negatywnych odczuć wobec platformy.

Odpieranie zarzutów


Mimo wielokrotnych gróźb o całkowitym zablokowaniu chińskiego medium na terenie Stanów Zjednoczonych oraz faktycznego kilkugodzinnego zawieszenia działalności TikToka 19 stycznia bieżącego roku, aplikacja wciąż prężnie działa w USA, gdzie posiada największą bazę aktywnych użytkowników. Chociaż sytuacja jest dynamiczna, Waszyngtonowi brakuje jednoznacznych argumentów na poparcie swoich zarzutów, a Chiny postrzegają amerykańskie obawy jako element szerszej gry politycznej. 

By uspokoić niepokój obywateli Stanów Zjednoczonych, ByteDance zainicjowało Project Texas, którego głównym celem było przeniesienie wszystkich danych użytkowników z USA do amerykańskiej korporacji Oracle. Ponadto, TikTok utworzył odrębną jednostkę operacyjną formalnie niezależną od ByteDance – TikTok U.S. Data Security. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa inicjatywy te stanowiły daleko idący kompromis, który nie został wystarczająco doceniony. Choć faktycznie niektóre niezależne instytucje badawcze przyznają, że gdyby chiński rząd zażądał danych od TikToka, ten nie mógłby się sprzeciwić, inne podkreślają znikome zagrożenie dla indywidualnych użytkowników porównywalne do innych platform social mediowych. 

Brak definitywnych dowodów na masowe szpiegostwo przeprowadzane przez stronę chińską świadczy o tym, że działania Waszyngtonu są motywowane raczej względami politycznymi. Należy pamiętać o kontrowersjach związanych z działaniem m.in. amerykańskiego Facebooka czy Google’a, które w przeszłości także oskarżano o masowe zbieranie danych, lecz nie usankcjonowano ich równie intensywnie. Sceptycy sugerują, że atak na produkt chińskiego przedsiębiorstwa to próba ochrony amerykańskich gigantów technologicznych, tracących na rzecz chińskiej konkurencji. W końcu TikTok mimo krótkiego stażu na rynku platform cyfrowych zarobił w 2024 roku więcej niż X czy Snapchat, jego format jest kopiowany przez najbardziej dochodowe aplikacje Mety (za pośrednictwem Facebook Shorts czy Instagram Reels), a samo ByteDance jest uznawane za drugi najbardziej dochodowy start-up na świecie.

Co dalej?

Z uwagi na dynamiczność procesów legislacyjnych, regulacja TikToka w Stanach Zjednoczonych wciąż pozostaje otwartą kwestią. Z jednej strony Donald Trump zaprzeczył, iż ma zamiar całkowicie zablokować aplikację. Niewątpliwie stanowi to kwestię istotną dla jego młodszych wyborców – w styczniu 2025 roku, kiedy perspektywa zamknięcia platformy w USA stała się realna, społeczność Gen Z zareagowała natychmiastowo. Użytkownicy TikToka stworzyli hashtag “TikTok refugee”, który stanowił społeczny manifest przeciwko zakazowi, żartobliwie nawiązujący do masowej migracji Amerykanów na inne media społecznościowe. Jest to jeden z niepodważalnych dowodów na determinację użytkowników aplikacji i swojego rodzaju wyjątkowości społeczności tworzonej w ramach platformy. Jeden ze scenariuszy zakłada, że TikTok wciąż będzie funkcjonował w Stanach Zjednoczonych, jednak przy zwiększonej transparentności i ukazaniu niepodważalnych dowodów, że ByteDance stanowi jednostkę zupełnie niezależną od chińskich władz. 

Z drugiej strony powyższe rozwiązanie kwestii medium wydaje się być problematyczne, zważając na stanowczość obecnego prezydenta USA w sprawach związanych z ChRL. Inną możliwością wydaje się być pełne zakazanie TikToka w Stanach Zjednoczonych. Mimo wszystko, tak ostateczne rozwiązanie z pewnością spotkałoby się z buntem ze strony społeczności korzystającej z tej aplikacji oraz mogłoby to wywołać duże kontrowersje w światowych mediach. Brak obecności TikToka w zachodnim mocarstwie na pewno wiązałby się z powstaniem kopii produktu ByteDance oraz prawdopodobnym rozszerzeniem blokady na inne państwa sojusznicze. W takim przypadku aplikacja prawdopodobnie utrzymałaby silną pozycję w krajach Globalnego Południa, co mogłoby skutkować istotną polaryzacją cyfrowego świata. 

Źródła:

[1] Bradshaw S., Howard P., The Global Disinformation Order: 2019 Global Inventory of Organised Social Media Manipulation, University of Oxford, 2019, https://digitalcommons.unl.edu/scholcom/207 [dostęp: 13.11.2025].
[2] Chaudry W., TikTok and the Geopolitics of Digital Dominance, The Geopolity, 2025, https://thegeopolity.com/2025/02/03/tiktok-and-the-geopolitics-of-digital-dominance/ [dostęp: 13.11.2025].
[3] Daum J., What China’s National Intelligence Law Says, And Why it Doesn’t Matter, China Law Translate, 2024, https://www.chinalawtranslate.com/what-the-national-intelligence-law-says-and-why-it-doesnt-matter/ [dostęp: 13.11.2025].
[4] Dilanian K., Is TikTok spreading Chinese propaganda? – NBC New York, NBC News, 2024, https://www.nbcnewyork.com/news/national-international/is-tiktok-spreading-chinese-propaganda/5800791/ [dostęp: 13.11.2025].
[5] Dilanian K., Shabad R., The DOJ and FBI are investigating TikTok over allegations that employees spied on journalists, NBC News, 2023, https://www.nbcnews.com/politics/justice-department/doj-fbi-are-investigating-tiktok-allegations-employees-spied-journalis-rcna75497 [dostęp: 13.11.2025].
[6] Finkelstein D., Yanovsky S., Zucker J., Jagdeep A., Vasko C., Jussim L, Information manipulation on TikTok and its relation to American users’ beliefs about China, „Frontiers in Social Psychology”, 2025, t. 2, https://www.frontiersin.org/journals/social-psychology/articles/10.3389/frsps.2024.1497434/full [dostęp: 13.11.2025].
[7] Fung B,, Lawmakers say TikTok is a national security threat, but evidence remains unclear, CNN, 2023, https://www.cnn.com/2023/03/21/tech/tiktok-national-security-concerns [dostęp: 13.11.2025].[8] Graziani T., How Douyin became China’s top short-wideo App in 500 days, WalkTheChat, 2018, https://walkthechat.com/douyin-became-chinas-top-short-wideo-app-500-days/ [dostęp: 13.11.2025].
[9] Jett J., Zhu J., China is banning „wealth-flaunting” behavior on social media, NBC News, 2024, https://www.nbcnews.com/news/world/china-banning-wealth-flaunting-behavior-social-media-rcna154240 [dostęp: 13.11.2025].
[10] Jing S., Xiaohongshu: the new home for “TikTok refugees”, TechNode, 2025, https://technode.com/2025/01/14/xiaohongshu-the-new-home-for-tiktok-refugees/ [dostęp: 13.11.2025].
[11] King G., Pan J., Roberts M. E., How the Chinese Government Fabricates Social Media Posts for Strategic Distraction, Not Engaged Argument, CyberIR@MIT Knowledge for Science, Policy, Practise, MIT, 2017, https://cyberir.mit.edu/site/how-chinese-government-fabricates-social-media-posts-strategic-distraction-not-engaged-argument/ [dostęp: 13.11.2025].
[12] Minges M., National Security and the TikTok Ban, School of International Service, American University, 2025, https://www.american.edu/sis/news/20250123-national-security-and-the-tik-tok-ban.cfm [dostęp: 13.11.2025].
[13] Perault M., Sacks S., Project Texas: The Details of TikTok’s Plan to Remain Operational in the United States, Lawfare, 2023, https://www.lawfaremedia.org/article/project-texas-the-details-of-tiktok-s-plan-to-remain-operational-in-the-united-states [dostęp: 13.11.2025].
[14] President of the United States Donald Trump, Executive Order 13942 — Addressing the Threat Posed by TikTok, and Taking Additional Steps To Address the National Emergency With Respect to the Information and Communications Technology and Services Supply Chain, 85 FR 48637, issued 11 August 2020.
[15] Razdan K., Xie K., Can Trump, avid TikTok user and China critic, save it from a US ban?, South China Morning Post, 2024, https://www.scmp.com/news/china/article/3287606/can-donald-trump-avid-tiktok-user-and-china-critic-save-platform-us-ban [dostęp: 21.07.2025].
[16] Rodriguez S., TikTok insiders say social media company is tightly controlled by Chinese parent ByteDance, CNBC, 2021, https://www.cnbc.com/2021/06/25/tiktok-insiders-say-chinese-parent-bytedance-in-control.html [dostęp: 13.11.2025].
[17] Swanson A. , Trump’s Trade War With China Is Officially Underway, The New York Times, 2018, https://www.nytimes.com/2018/07/05/business/china-us-trade-war-trump-tariffs.html [dostęp: 13.11.2025].
[18] Sørensen C.T. N., The Significance of Xi Jinping’s „Chinese Dream” for Chinese Foreign Policy: From „Tao Guang Yang Hui” to „Fen Fa You Wei”, „Journal of China and International Relations”, t. 3, nr 1,  https://journals.aau.dk/index.php/jcir/article/view/1146 [dostęp: 13.11.2025].
[19] Stelter B.,  Pellish A., TikTok shuts down in the United States hours ahead of a ban, CNN, 2025, https://www.cnn.com/2025/01/18/business/trump-tiktok-ban [dostęp: 13.11.2025].
[20] Tafradzhiyski N., Snapchat Revenue and Usage Statistics (2025), Business of Apps, 2025, https://www.businessofapps.com/data/snapchat-statistics/ [dostęp: 13.11.2025].
[21] Tafradzhiyski N., TikTok Revenue and Usage Statistics (2025), Business of Apps, 2025, https://www.businessofapps.com/data/tik-tok-statistics/ [dostęp: 13.11.2025].
[22] Tafradzhiyski N., Twitter Revenue and Usage Statistics (2025), Business of Apps, 2025, https://www.businessofapps.com/data/twitter-statistics/ [dostęp: 13.11.2025].
[23] Ting D., Everything you need to know about ByteDance, the company behind TikTok, Digiday, 2019, https://digiday.com/media/everything-you-need-to-know-about-bytedance-the-company-behind-tiktok/ [dostęp: 13.11.2025].
[24] von Carnap K., Private Enterprise under Xiconomics: How Party Cells and Golden Shares Work – and What Europe Should Do, China Observers, 2025, https://chinaobservers.eu/private-enterprise-under-xiconomics-how-party-cells-and-golden-shares-work-and-what-europe-should-do/ [dostęp: 13.11.2025].
[25] Wang E., Alper  A., Yang Y., Roumeliotis G., Exclusive: U.S. opens national security investigation into TikTok – sources, Reuters, 2019, https://www.reuters.com/article/technology/exclusive-us-opens-national-security-investigation-into-tiktok-sources-idUSKBN1XB4IJ/ [dostęp: 13.11.2025].
[26] Whalen J., Chinese government acquires stake in domestic unit of TikTok owner ByteDance in another sign of tech crackdown, The Washington Post, 2021, https://www.washingtonpost.com/technology/2021/08/17/chinese-government-bytedance-tiktok/ [dostęp: 13.11.2025]
[27] U.S. Department of Commerce, Bureau of Industry and Security, Press Release: Seven Entity List Additions, 23 August 2022, https://web.archive.org/web/20221111030017/https://www.bis.doc.gov/index.php/documents/about-bis/newsroom/press-releases/3121-2022-08-23-press-release-seven-entity-list-additions/file [dostęp: 13.11.2025].
[28] Yang Y., ‘If you like Chinese, we kiss kiss’: China netizens welcome ‘TikTok refugees’, South China Morning Post, 2025, https://www.scmp.com/news/people-culture/trending-china/article/3294845/if-you-chinese-we-kiss-kiss-china-netizens-playfully-welcome-tiktok-refugees [dostęp: 21.07.2025].
[29] Yi J., Wang M., Shaheer N., Li S., Liang C., TikTok’s Rise to Global Markets, Harvard Business Publishing Education, 2019, https://hbsp.harvard.edu/product/W19666-PDF-ENG [dostęp: 13.11.2025].
[30] Advertising on TouTiao: Biggest China News and Information App, OctoPlus, https://www.octoplusmedia.com/toutiao-ads-china-news-app-marketing/ [dostęp: 13.11.2025].
[31] China: Children given daily time limit on Douyin – its version of TikTok, BBC News, 2021, https://www.bbc.com/news/technology-58625934 [dostęp: 13.11.2025].
[32] Chinese Communist Party Cells in Private Companies: Though Not Yet Universal, Increasingly Situated to Play Greater Roles in Corporate Governance, Sayari, 2021, https://sayari.com/resources/chinese-communist-party-cells-in-private-companies-though-not-yet-universal-increasingly-situated-to-play-greater-roles-in-corporate-governance/ [dostęp: 13.11.2025].
[33] Inwigilacja prowadzona przez Facebooka i Google’a to bezprecedensowe zagrożenie dla praw człowieka – raport Amnesty International, Amnesty International, https://www.amnesty.org.pl/inwigilacja-prowadzona-przez-facebooka-i-googlea-to-bezprecedensowe-zagrozenie-dla-praw-czlowieka-raport-amnesty-international/ [dostęp: 13.11.2025].
[34] TikTok Facts: How we secure personal information and store data, TikTok, https://newsroom.tiktok.com/en-us/tiktok-facts-how-we-secure-personal-information-and-store-data [dostęp: 13.11.2025].
[35] What’s the Difference between Douyin and TikTok? Aren’t they the same?, Kathryn Read – International Sales and Marketing, https://kathrynread.com/whats-the-difference-between-douyin-and-tiktok-arent-they-the-same/ [dostęp: 13.11.2025].
[36] Unicorn Companies 2025: Global List, Stats & Valuation Insights, Founders Forum Group, 2025, https://ff.co/unicorn-companies-2025/ [dostęp: 13.11.2025].

 

Artykuł TikTok zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego USA pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Społeczeństwo, które nie zapomina: o godności i buncie w Peru /spoleczenstwo-ktore-nie-zapomina-o-godnosci-i-buncie-w-peru/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=spoleczenstwo-ktore-nie-zapomina-o-godnosci-i-buncie-w-peru Wed, 22 Oct 2025 20:32:33 +0000 /?p=6199 W Ameryce Łacińskiej, gdzie historia lubi się powtarzać w formie protestów, strajków i gwałtownych zmian władzy, Peru pozostaje jednym z najbardziej wymownych przykładów chronicznej niestabilności. Choć kraj ten cieszy się bogatym dziedzictwem kulturowym i ogromnym potencjałem gospodarczym, polityka od dekad przypomina tu sinusoidę – od nadziei po rozczarowanie, od obietnic reform po kolejne kryzysy.Autor: Mateusz […]

Artykuł Społeczeństwo, które nie zapomina: o godności i buncie w Peru pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

W Ameryce Łacińskiej, gdzie historia lubi się powtarzać w formie protestów, strajków i gwałtownych zmian władzy, Peru pozostaje jednym z najbardziej wymownych przykładów chronicznej niestabilności. Choć kraj ten cieszy się bogatym dziedzictwem kulturowym i ogromnym potencjałem gospodarczym, polityka od dekad przypomina tu sinusoidę – od nadziei po rozczarowanie, od obietnic reform po kolejne kryzysy.

Autor: Mateusz Lewczuk

 

Obecna sytuacja: kraj wstrzymuje oddech

 

W październiku 2025 roku Peru znów znalazło się na krawędzi. Po miesiącach narastającego niezadowolenia społecznego Kongres odwołał prezydent Dinę Boluarte, powołując się na „permanentną moralną niezdolność do sprawowania urzędu”. Na jej miejsce wszedł José Jerí, dotychczasowy przewodniczący Kongresu, który w teorii miał przynieść stabilizację, w praktyce jednak stał się symbolem „ciągłości systemu”, który społeczeństwo uznaje za skorumpowany i skompromitowany.
Nie minęło kilka dni, a ulice Limy, Cusco, Arequipy czy Cajamarki znów wypełniły się ludźmi. Związkowcy, studenci, rolnicy, kierowcy transportu publicznego – wszyscy domagają się jednego: prawdziwej zmiany. Na transparentach pojawiają się hasła: “No más corrupción”, “Queremos dignidad”, “Reforma ya”.

W wielu regionach trwały strajki transportowców i pracowników służby zdrowia, a w Cajamarce rozpoczął się regionalny paraliż – ludzie blokują drogi, żądając inwestycji w infrastrukturę, bezpieczeństwo i walki z przestępczością. W Limie protesty sparaliżowały komunikację publiczną po serii przypadków wymuszeń na kierowcach – gangi żądają „opłat za bezpieczeństwo”, a policja często nie reaguje. To nie tylko kryzys polityczny, ale i kryzys zaufania do państwa.

Źródła niepokoju: historia, która się nie kończy

 

Aby zrozumieć, dlaczego Peruwiańczycy po raz kolejny wychodzą na ulice, warto przyjrzeć się szerszemu kontekstowi:

  1. Polityka w kryzysie legitymacji

Od 2016 roku Peru miało siedmiu prezydentów – z których większość nie dokończyła kadencji. Pedro Pablo Kuczynski, Martín Vizcarra, Manuel Merino, Francisco Sagasti, Pedro Castillo, Dina Boluarte, a teraz José Jerí – ta lista to nie tylko nazwiska, lecz historia nieustannych upadków i obalanych nadziei.

Zjawisko „moralnej niezdolności”, będące pretekstem do impeachmentu, stało się w Peru instrumentem politycznym. Kongres, w którym dominują rozproszone, często personalne ugrupowania, wielokrotnie używał tego mechanizmu do walki o władzę. System partyjny jest słaby, partie często istnieją tylko na papierze, a wyborcy głosują bardziej „przeciwko komuś” niż „za kimś”.


2. Społeczeństwo zmęczone nierównością

Peru, mimo imponującego wzrostu PKB w minionej dekadzie, pozostaje krajem o ogromnych nierównościach. W Limie widać nowoczesne centra finansowe, luksusowe restauracje i rozwijającą się klasę średnią, ale wystarczy oddalić się o kilkanaście kilometrów, by trafić do dzielnic, gdzie brak bieżącej wody i pracy.

Na prowincji sytuacja jest jeszcze trudniejsza: rolnicy walczą z nielegalnym wydobyciem, przemytem i degradacją środowiska. To właśnie te grupy – z Apurímac, Puno, Ayacucho – stanowiły trzon protestów przeciwko rządom Castillo i Boluarte. Czują się obywatelami drugiej kategorii w kraju, który od dawna mówi o równości, ale jej nie realizuje.

  1. Przemoc i bezsilność instytucji

Równolegle narasta fala przestępczości zorganizowanej. W 2025 roku rząd musiał ogłosić stan wyjątkowy w Limie z powodu tzw. ola delincuencial – fali rozbojów, wymuszeń i napadów. W wielu regionach ludzie zaczęli tworzyć własne oddziały samoobrony (rondas campesinas), które niekiedy działają poza prawem, ale w oczach mieszkańców są skuteczniejsze niż policja.
To kolejny dowód na erozję instytucji państwa, która w oczach obywateli utraciła monopol na sprawiedliwość i bezpieczeństwo.

Nie można też zapominać o cieniu historii. W latach 80. i 90. Peru było areną brutalnego konfliktu z maoistowskim ruchem Sendero Luminoso. Choć wojna domowa się skończyła, trauma społeczna pozostała, a politycy często odwołują się do niej w retoryce – strasząc radykalizmem lub „powrotem do terroryzmu”. Tymczasem źródła dzisiejszego gniewu są nie ideologiczne, lecz egzystencjalne: brak stabilności, pracy, poczucia bezpieczeństwa.

Nowe pokolenie: protest jako forma obywatelstwa

 

Szczególną rolę w protestach 2025 roku odgrywa pokolenie młodych – tzw. Generación Z. To ludzie, którzy nie pamiętają Fujimoriego ani wojny domowej, ale dorastali w epoce mediów społecznościowych i globalnych haseł o prawach człowieka, klimacie i równości. Ich bunt jest mniej ideologiczny, bardziej pragmatyczny – domagają się uczciwego państwa, transparentnych instytucji i realnych reform, nie kolejnych obietnic.

W ich działaniach widać nową jakość – spontaniczność, solidarność, ale też ogromne rozczarowanie. Protestują nie tylko przeciwko rządowi, ale przeciwko systemowi jako całości. W Limie można zobaczyć transparenty z napisem “El problema no es el presidente, es el sistema” – „Problemem nie jest prezydent, tylko system”.

Wielu z nich działa poza tradycyjnymi strukturami politycznymi. To nowe zjawisko w Ameryce Łacińskiej, gdzie dawniej to partie lub związki zawodowe kierowały masami. Teraz to raczej ruchy sieciowe i obywatelskie – często spontaniczne, ale skuteczne.

Peru od środka – moje obserwacje

 

Podczas mojego miesięcznego pobytu w Peru miałem okazję obserwować tę codzienną rzeczywistość z bliska. Nie byłem w epicentrum demonstracji, ale słyszałem rozmowy kierowców, sprzedawców, studentów – wszyscy mówili o polityce, o nieufności wobec rządu, o tym, że „tu zawsze coś się wali”.

Czuć było napięcie w powietrzu – nie to otwarcie rewolucyjne, lecz ciche, narastające. Ludzie chcą stabilności, ale nie wierzą, że władza ją przyniesie. Widziałem też coś, co robi ogromne wrażenie – godność zwykłych ludzi, ich odporność. Pomimo chaosu, niepewności, wielu z nich codziennie wraca do pracy, prowadzi małe biznesy, pomaga sąsiadom, wierząc, że w końcu przyjdzie zmiana.
To właśnie ta codzienna determinacja – obok politycznych dramatów – stanowi najpiękniejszy, ale i najbardziej niedoceniony wymiar Peru.

Peru w szerszym kontekście regionu

 

Peru nie jest wyjątkiem – Ameryka Łacińska od kilku lat przeżywa cykl niezadowolenia. Od Chile po Kolumbię, od Ekwadoru po Argentynę, ulice regionu regularnie wypełniają się tłumami protestujących. Główne powody są wspólne: rosnące nierówności, korupcja, kryzys reprezentacji, przemoc i brak wiary w skuteczność instytucji.

W wielu państwach powtarza się ten sam schemat: obywatele wybierają „antysystemowych” liderów, którzy po objęciu władzy albo się kompromitują, albo stają ofiarą niestabilnych systemów politycznych. Pedro Castillo był przykładem takiego zjawiska – nauczyciel z prowincji, który miał reprezentować lud, ale zderzył się z machiną instytucjonalną i własną niekompetencją.

W kontekście regionalnym Peru stanowi więc lustro szerszego problemu: jak budować demokrację, gdy społeczeństwo nie ufa państwu, a państwo nie słucha społeczeństwa.

Wnioski: między pesymizmem a nadzieją

Peru jest krajem kontrastów – między bogactwem zasobów a ubóstwem regionów, między pięknem krajobrazów a brzydotą polityki, między cierpliwością ludzi a krótkowzrocznością elit. To kraj, który od dekad żyje w stanie przejściowym – „tymczasowo”, ale bez końca.

A jednak, paradoksalnie, właśnie w tej niestabilności tkwi nadzieja. Bo ludzie w Peru nie milczą. Protestują, wychodzą na ulice, organizują się – to dowód, że społeczeństwo obywatelskie żyje i że mimo zmęczenia wciąż ma energię, by walczyć o lepsze jutro.

„Kiedy wychodzisz na ulice, by domagać się swoich praw, mówią, że jesteś terrorystą… Tymczasem prawdziwymi terrorystami są głód i nędza, porzucenie, nierówność i niesprawiedliwość.”
 — Pedro Castillo, były prezydent Peru

Żródła:

[1] Associated Press Briceño, F. Gen Z protests in  Peru leave at least 1 dead, 100 injured, prompting investigation. Associated Press. Dostęp: https://apnews.com/article/7ff662cbe439879be7ca0f6f7aae6e87

[2] Reuters One dead, dozens injured as Peru’s new president faces widespread protests. Reuters.
Dostęp: https://www.reuters.com/world/americas/one-dead-dozens-injured-perus-new-president-faces-widespread-protests-2025-10-16

[3] Perú21 Jerí, J. Reporte de los heridos de las protestas del 15 de octubre. Perú21.
Recuperado de: https://peru21.pe/politica/reporte-de-los-heridos-de-las-protestas-del-15-de-octubre-jose-jeri/

[4] RPP Noticias Ramos Martínez, P. L. Ministro del Interior tras protestas en Lima: „Los más violentistas han sido de la Universidad San Marcos”. RPP Noticias.
Recuperado de: https://rpp.pe/lima/policiales/marcha-15-de-octubre-ministro-del-interior-afirma-que-los-mas-violentistas-han-sido-de-la-universidad-san-marcos-noticia-1659573

[5] El Comercio
 Un muerto tras protestas y enfrentamientos en el Cercado de Lima. El Comercio.
Recuperado de: https://elcomercio.pe/lima/sucesos/marcha-nacional-en-vivo-15-de-octubre-manifestantes-se-movilizan-por-el-centro-de-lima-lbposting-noticia/

[6] Human Rights Watch
 Human Rights Watch. Perú: Investigar muertes e incidentes durante protestas. Human Rights Watch.
Recuperado de: https://www.hrw.org/es/news/2022/12/22/peru-investigar-muertes-e-incidentes-durante-protestas

[7] Oficina del Alto Comisionado de las Naciones Unidas para los Derechos Humanos (ACNUDH)
 ACNUDH. Perú: expertos de la ONU llaman al cese de la violencia durante las manifestaciones y exigen respeto a los derechos humanos.  ACNUDH Recuperado de: https://www.ohchr.org/es/press-releases/2023/03/peru-expertos-de-la-onu-llaman-al-cese-de-la-violencia-durante-las-manifestaciones

 

Artykuł Społeczeństwo, które nie zapomina: o godności i buncie w Peru pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Czy Tajwan może spać spokojnie? Relacje na linii Waszyngton-Tajpej za II administracji Donalda Trumpa /czy-tajwan-moze-spac-spokojnie-relacje-na-linii-waszyngton-tajpej-za-ii-administracji-donalda-trumpa/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=czy-tajwan-moze-spac-spokojnie-relacje-na-linii-waszyngton-tajpej-za-ii-administracji-donalda-trumpa Tue, 07 Oct 2025 17:17:38 +0000 /?p=6032 Przez wiele lat Chińska Republika Ludowa używała różnych środków, aby doprowadzić do zjednoczenia z Tajwanem. Odkąd Xi Jinping został prezydentem coraz częściej w stronę wyspy padają groźby zbrojnej agresji, jednak Tajwańczycy po wielu latach zdołali się przyzwyczaić do nieustannych prowokacji ze strony Chin. Spokój Tajwanu wynikał w głównej mierze z kurateli USA, które postrzegały wyspę […]

Artykuł Czy Tajwan może spać spokojnie? Relacje na linii Waszyngton-Tajpej za II administracji Donalda Trumpa pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Przez wiele lat Chińska Republika Ludowa używała różnych środków, aby doprowadzić do zjednoczenia z Tajwanem. Odkąd Xi Jinping został prezydentem coraz częściej w stronę wyspy padają groźby zbrojnej agresji, jednak Tajwańczycy po wielu latach zdołali się przyzwyczaić do nieustannych prowokacji ze strony Chin. Spokój Tajwanu wynikał w głównej mierze z kurateli USA, które postrzegały wyspę jako miejsce szczególnie ważne dla amerykańskich wpływów na obszarze Azji i Pacyfiku. O ile pierwsza administracja Donalda Trumpa kontynuowała tę strategię, a nawet uczyniła pewne kroki naprzód, to jego powrót do Białego Domu po wygranych wyborach w 2024 roku, sprawił, że Tajwan ma podstawy do obaw.

Autor: Norbert Furmańczyk

 

Kwestia tajwańska podczas I kadencji Donalda Trumpa


Swoją politykę wobec Tajwanu Trump rozpoczął od historycznego precedensu, kiedy to odbył rozmowę telefoniczną z prezydentką Tajwanu Tsai Ing-wen. Była to pierwsza rozmowa pomiędzy przywódcami USA i Tajwanu od czasu zerwania dyplomatycznych stosunków w 1979 roku. Sama rozmowa była krótka (prezydentka Tsai pogratulowała Trumpowi wygranej w wyborach prezydenckich), lecz i tak wywołała reakcję ze strony ChRL. O ile władze Komunistycznej Partii Chin starały się podkreślić trywialność tej rozmowy, to propagandowe ośrodki wzmocniły agresywną narrację wobec wyspy. 

Sam Trump po tej rozmowie nie tylko nie wyraził żadnej skruchy, ale wręcz zaczął kwestionować przestrzeganie polityki jednych Chin (z ang. One China Policy), która od lat jest promowana przez ChRL. W 2016 roku ówczesny doradca ds. handlu Trumpa Peter Navarro podkreślił wręcz, że polityka Obamy względem Tajwanu (który Navarro określa mianem „Latarni Demokracji” w Azji) była wręcz skandaliczna. Obama kontynuował politykę swoich poprzedników, izolując Tajwan na arenie międzynarodowej, ale nadal sprzedawano im broń i gwarantowano ochronę przed agresją ze strony ChRL.

W tym samym roku Kongres przyjął ustawę potwierdzającą Taiwan Relations Act z 1979 roku, w której podkreślił znaczenie Tajwanu dla zapewniania stabilizacji i pokoju w regionie Indo-Pacyfiku. W kolejnych latach swojej prezydentury, w trakcie których wdał się w wojnę handlową z Chinami, Donald Trump  używał polityki wobec Tajwanu jako sposobu, aby irytować ChRL. A irytuje ją to, bo Xi Jinping nie ukrywa, że jednym z jego celów jest podporządkowanie wyspy władzy w Pekinie. Administracja Trumpa robiła więc wiele, aby pokazać silne więzi łączące wyspę z USA. Częstotliwość przepływów okrętów US Navy przez Cieśninę Tajwańską znacznie się zwiększyła, de facto ambasada USA na Tajwanie otrzymała dotacje na modernizację swojej siedziby, pomimo sprzeciwu Państwa Środka, a sam prezydent USA zachęcał Tajwan do zakupu myśliwców F16. 

Umowa została sfinalizowana w 2019 roku, a jej wartość wyniosła ponad 8 miliardów dolarów (największy zakup od 2011 roku). Będąc przy kwestii sprzętu wojskowego, należy podkreślić, że w ciągu czterech lat kadencji prezydenta Trumpa sprzedaż broni na wyspę wyniosła ponad 18 mld dolarów (o cztery więcej niż za czasów Obamy).

Przez Kongres przeszły kolejne rozporządzenia mające wzmocnić dyplomatyczną pozycję Tajwanu, powstrzymać państwa, które wciąż uznają Tajwan, przed przejściem na stronę ChRL oraz wesprzeć władze w Tajpej w walce z chińskimi wpływami na wyspie. 

Największym wydarzeniem i afrontem w stronę ChRL było ugoszczenie prezydentki Tsai w Los Angeles w 2018 roku podczas jej podróży do Ameryki Łacińskiej, a także wizyta na Tajwanie sekretarza zdrowia Alexa Azara w sierpniu 2020 i podsekretarza stanu Keith Krach we wrześniu tegoż roku. Obie te wizyty były możliwe dzięki podpisanemu przez Donalda Trumpa Taiwan Travel Act w 2018, który znosił restrykcje dotyczące podróży urzędników państwowych na wyspę.

Polityka Donalda Trumpa zapewniła mu znaczne poparcie wśród Tajwańczyków, co pokazał sondaż przeprowadzony przez platformę YouGov wśród mieszkańców regionu Azji i Pacyfiku dotyczący tego, kogo wspierają w wyborach prezydenckich w 2021 roku. Tajwan był jedynym krajem, w którym Donald Trump cieszył się wyższym poparciem niż Joe Biden (o ponad 12 punktów procentowych). 

Stało się tak pomimo opinii wielu ekspertów, według których Tajwan jest tylko pionkiem w grze prezydenta USA z ChRL. Warto zauważyć, iż odkąd Trump zaczął mocniej interesować się Tajwanem, relacje pomiędzy rządami w Tajpej i Pekinie znacznie się pogorszyły a ChRL coraz mocniej pokazuję swoją militarną siłę w Cieśninie Tajwańskiej z mediami propagandowymi coraz mocniej skłaniającymi się ku militarnemu zajęciu wyspy.

Trump 2.0 wobec Tajwanu


Pomimo dobrych wspomnień z czasów pierwszej kadencji, władze na Tajwanie miały spore obawy związane z drugą kadencją Donalda Trumpa. Już podczas kampanii prezydenckiej Donald Trump krytykował Tajwan za traktowanie USA jako swego gwaranta bezpieczeństwa i planował wymusić na Tajwanie zwiększenie wydatków zbrojnych do ponad 10%. Oskarżył też tajwański sektor produkcji półprzewodników o kradzież technologii i miejsc pracy. Kiedy Trump objął urząd prezydenta ponownie, jego groźby nałożenia ceł na tajwański przemysł półprzewodników zmartwiły Tajwańczyków. Chcąc załagodzić stosunki z prezydentem USA, tajwański sektor biznesowy zwiększył swoje inwestycje w Ameryce. Jedna z największych firm na Tajwanie TSMC (z ang. Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) ogłosiła plan zainwestowania ponad 100 mld dolarów na wsparcie przemysłu półprzewodników w Stanach Zjednoczonych.

TSMC odpowiada za 90% światowej produkcji najbardziej zaawansowanych półprzewodników i jest uważana za klejnot w koronie przemysłu tajwańskiego. O ile prezydent Lai podczas konferencji z CEO TSMC podkreślił, że podjęcie decyzji o inwestycji nie było związane z presją ze strony amerykańskiej, to opozycja mówi już inaczej. 

Były prezydent Ma Ying-jeou z Kuomintangu oskarżył Laia o „sprzedanie” TSMC w ramach haraczu za ochronę Waszyngtonu. Wśród Tajwańczyków pojawiły się obawy związane z porzuceniem wyspy przez prezydenta USA w przypadku przeniesienia przemysłu półprzewodników do USA. Tym bardziej, że sam Donald Trump unika zapewnień o wsparciu amerykańskim podczas potencjalnej inwazji Chin na Tajwan.

 Władze Tajwanu może również niepokoić postawa administracji prezydenta USA wobec Ukrainy. Wielu Tajwańczyków wspiera i popiera walkę Ukrainy z Rosją, widząc w sytuacji wyspy podobieństwo do zmagań Ukraińców: kraj poza zapewniającymi bezpieczeństwo organizacjami międzynarodowymi zmuszony do walki z agresywnym imperium, które uważa swój styl życia za jedyny słuszny, odmawiając pokrewnym narodom prawa do samostanowienia. Tymczasem Trump wielokrotnie krytykował Ukrainę i jej prezydenta, nieraz powielając narrację rosyjską wskazującą rząd w Kijowie jako główną przyczynę trwającej wojny. 

Dla samej Rosji Trump też jest niezwykle wyrozumiały, gdyż cały czas daję Rosji szanse na zaprzestanie działań i odmawia podpisania nowego pakietu sankcji. „Ostateczne” ultimatum Trumpa mijające na początku sierpnia, zostało wydłużone o kolejne dwa tygodnie, a zaopatrzenie Ukrainy zostało zrzucone niemal całkowicie na państwa europejskie. 

Tajwan obawia się jak mogłaby wyglądać podobna sytuacja na Indo-Pacyfiku, biorąc pod uwagę brak mocnego zaplecza w postaci państw UE, które mógłby pokryć koszty zakupów nowej broni i amunicji dla strony broniącej. Państwa Indo-Pacyfiku nie są tak zwartą grupą jak państwa Unii Europejskiej (pomijając Węgry i Słowację) i wątpliwe jest, aby przypadku inwazji mogły się zjednoczyć i solidarnie wspierać Tajwan. 

Dużym problem dla obrony Tajwanu jest też znacznie mniejsza powierzchnia wyspy, która uniemożliwia wykorzystanie strategii taktycznych odwrotów, która okazała się kluczowa w inwazji na Ukrainę. 

Rok 2025 tylko wzmocnił obawy władz w Tajpej wobec intencji prezydenta Stanów Zjednoczonych. Pomimo planowanych inwestycji Tajwan został obłożony 20-procentowymi cłami m.in. właśnie na półprzewodniki, a próby zniesienia tych taryf okazały się nieskuteczne, gdyż administracja Donalda Trumpa skupia się na nowej umowie handlowej z ChRL, co ma nastąpić podczas bezpośredniego spotkania pomiędzy Trumpem a Xi Jinpingiem zaplanowanym na jesień.

 Co więcej, Stany Zjednoczone odwołały spotkanie w sprawie nowego pakietu zbrojnego opiewającego na kwotę 20 mld dolarów pomiędzy ministrem obrony Tajwanu Wellingtonem Koo a przedstawicielami Pentagonu. Odwołanie było nagłe i według osób zainteresowanych zostało podjęte po rozmowie telefonicznej między Trumpem a Xi.  Warto jednak nadmienić, iż na początku września odbyło się tajne spotkanie na Alasce pomiędzy urzędnikami niższego szczebla. Szczegóły spotkania nie są jednak znane.

Koo nie był jedynym politykiem, który został tak potraktowany przez administracje Trumpa. Lai Ching-Te, nowy prezydent Tajwanu, chciał zatrzymać się w Nowym Jorku przed swoją podróżą do Ameryki Łacińskiej (podobnie do swojej poprzedniczki, która miała przestój w Los Angeles), niestety odmówiono mu tego postoju, po tym jak ambasada ChRL wyraziła swoje niezadowolenie.

Nie jest to zaskoczenie, gdyż Donald Trump jest znany z tego, że po rozmowach z Putinem lub rosyjskimi przedstawicielami jego późniejsze wypowiedzi skłaniały się bardziej w stronę narracji prorosyjskiej. Przynajmniej dopóki prezydent USA nie odbył podobnego spotkania z Ukrainą lub państwami UE. Prezydentowi Stanów Zjednoczonych bardzo zależy też na podpisaniu umowy handlowej z Chinami, więc, żeby do tego doprowadzić, stara się on nie antagonizować ChRL, jak robił to za swojej pierwszej kadencji.

Tajwan, aby polepszyć swoje relacje z Waszyngtonem, planuję uchwalić podwyżkę wydatków na obronę do poziomu 3.2% PKB. Nie spotkało się to jednak z pozytywnym odzewem ze strony Waszyngtonu. Podsekretarz Departamentu Obrony (zwany też Departamentem Wojny) Elbridge Colby wciąż domaga się podniesienia wydatków do 10 % PKB, co jest niemożliwe, gdy Tajwanowi uniemożliwia się zakupy niektórych rodzajów amerykańskiego uzbrojenia. Jeszcze bardziej martwiące dla Tajwanu mogą być deklaracje Colby’ego, według którego Tajwan nie jest kluczowy dla amerykańskich interesów.

Felietonista i autor książki Zbig: The Life of Zbigniew Brzezinski, America’s Great Power Prophet Edward Luce w swoim artykule w Financial Times przywołał słowa krytyki Zbigniewa Brzezińskiego wobec byłego sekretarza stanu Henry’ego Kissingera, którego posądził o “oczywiste zafascynowanie wrogami i znużenie przyjaciółmi”. To samo można powiedzieć o Donaldzie Trumpie, który w pewien sposób podziwia Xi i Putina. Obaj przywódcy mają coś, czego Trump też pragnie, niemal nieograniczoną władze i brak odpowiedzialności przed nikim. Komplementy Trumpa tylko potwierdzają, że on sam chciałby też dysponować taką władzą – jego działania w USA również to pokazują. 

Podsumowanie

Tajwan, tak jak Ukraina, może jedynie próbować przekonywać do swoich argumentów Trumpa i liczyć na to, że prędzej czy później relacje pomiędzy Trumpem a Xi pogorszą się do tego stopnia jak podczas pierwszej jego kadencji. Obecnie działania Waszyngtonu niepokoją sojuszników USA tak w Azji, jak i w Europie, coraz głośniejsze stają się głosy o uniezależnieniu się od amerykańskiej pomocy wojskowej. Tajwan jednak nie ma alternatyw, jako że żadne inne państwo nie odstrasza Chin tak skutecznie jak Stany Zjednoczone. Teraz jednak, gdy polityczne stanowisko USA zależy od humoru Trumpa, obawy na Tajwanie tylko rosną. Rządzący Tajwanem zdecydowanie z obawą wyczekują spotkania pomiędzy Xi i Trumpem i co ono przyniesie. 

Źródła:

[1] BBC News. 2016. “Trump-Taiwan Call Breaks US Policy Stance.” US & Canada. December 2. https://www.bbc.com/news/world-us-canada-38191711.
[2] Chang, John Liu, Wayne. 2025. “Fear and Resignation after ‘World’s Most Powerful Company’ Pays Trump a $100 Billion ‘Protection Fee’ | CNN Business.” CNN, March 13. https://www.cnn.com/2025/03/13/tech/taiwan-tsmc-us-investment-reactions-intl-hnk.
[3] Chausovsky Eugune, Maggiore Milos. “U.S./China/Taiwan Relations Under the Second Trump Administration.” New Lines Institute, January 14. https://newlinesinstitute.org/political-systems/u-s-china-taiwan-relations-under-the-second-trump-administration/.
[4] deLisle, Jacques. 2018. “United States-Taiwan Relations: Tsai?S Presidency and Washington?S Policy.” China Review 18 (3): 13–60. https://www.jstor.org/stable/26484531.
[5] Duchâtel, Mathieu. 2024. “Taiwan and Trump 2.0: Partner or Bargaining Chip?” Institut Montaigne, November 8. https://www.institutmontaigne.org/en/expressions/taiwan-and-trump-2-0-partner-or-bargaining-chip.
[6] Grzegorzewski, Filip. 2022. “Strategic Ambiguity in US-Taiwan Relations During the Donald Trump Administration.” Polish Political Science Yearbook 51 (1): 59–74. https://doi.org/10.15804/ppsy202210.
[7] guillermo. n.d. The Return to Strategic Ambiguity: Assessing Trump’s Taiwan Stance – Foreign Policy Research Institute. Analysis. Accessed August 26, 2025. https://www.fpri.org/article/2025/05/the-return-to-strategic-ambiguity-assessing-trumps-taiwan-stance/.
[8] Haas, Benjamin. 2016. “China Should Plan to Take Taiwan by Force after Trump Call, State Media Says.” World News. The Guardian, December 15. https://www.theguardian.com/world/2016/dec/15/china-plan-taiwan-force-trump-call-state-media.
[9] Hille, Kathrin. 2025. “Taiwan Raises Defence Spending by 23% under US Pressure to Counter China Threat.” Taiwan. Financial Times, August 21. https://www.ft.com/content/e1675414-14f8-4b64-895a-4cbb5ace0f1b.
[10] Hsiao, Russell. n.d. Taiwan Policy under the Second Trump Administration.
[11] Lawrence, Susan V. n.d. Taiwan: Political and Security Issues.
[12] Luce, Edward. 2025. “Trump Is the Gift That Keeps Giving to China.” US-China Relations. Financial Times, August 5. https://www.ft.com/content/d10ea991-627d-4c79-8d80-04af180c69dc.
[13] Maizland, Lindsay. n.d. “U.S. Military Support for Taiwan: What’s Changed Under Trump? | Council on Foreign Relations.” Accessed August 22, 2025. https://www.cfr.org/in-brief/us-military-support-taiwan-whats-changed-under-trump.
[14] Phillips, Tom, Nicola Smith, and Nicky Woolf. 2016. “Trump’s Phone Call with Taiwan President Risks China’s Wrath.” US News. The Guardian, December 3. https://www.theguardian.com/us-news/2016/dec/03/trump-angers-beijing-with-provocative-phone-call-to-taiwan-president.
[15] Rai. 2024. “Trump Says Taiwan Should Spend More on Defence – as It Waits for $20bn of US Weapons.” The Independent, October 2. https://www.independent.co.uk/asia/east-asia/trump-taiwan-defence-china-invasion-attack-b2622406.html.
[16] Ruwitch, John. 2020. “How Trump Is Winning Hearts And Minds In Taiwan — Risking China’s Wrath.” World. NPR, October 21. https://www.npr.org/2020/10/21/925528931/taiwans-u-s-friendship-comes-with-benefits-and-china-s-wrath.
[17] Sevastopulo, Demetri, and Kathrin Hille. 2025. “US Cancelled Military Talks with Taiwan.” Taiwan. Financial Times, July 30. https://www.ft.com/content/baf4a261-1fce-4c38-b05f-ccd01d3be750.
[18] Smith, Matthew. 2020. “Who Do People in Asia-Pacific Want to Win the US Presidential Election?” YouGov, October 15. https://today.yougov.com/politics/articles/32538-who-do-people-asia-pacific-want-win-us-presidentia.
[19] Soong, Claus. 2024. “What a Trump Re-Election Would Mean for Taiwan | Merics.” MERICS, November 1. https://merics.org/en/comment/what-trump-re-election-would-mean-taiwan.
[20] “Taiwan Policy Under Trump 2.0: Changes on the Horizon? | Asia Society.” n.d. Accessed August 26, 2025. https://asiasociety.org/policy-institute/events/taiwan-policy-under-trump-20-changes-horizon.
[21] Trump and Taiwan: A Fresh Start or a Turn for the Worse? – Foreign Policy Research Institute. n.d. E-Notes. Accessed August 22, 2025. https://www.fpri.org/article/2017/01/trump-taiwan-fresh-start-turn-worse/.
[22] “Understanding President Trump’s Taiwan Policy on JSTOR.” n.d. Accessed August 22, 2025. https://www.jstor.org/stable/44759209?read-now=1&seq=1#page_scan_tab_contents.

 

Artykuł Czy Tajwan może spać spokojnie? Relacje na linii Waszyngton-Tajpej za II administracji Donalda Trumpa pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Dlaczego Donald Trump walczy o ziemię w RPA? /dlaczego-donald-trump-walczy-o-ziemie-w-rpa/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=dlaczego-donald-trump-walczy-o-ziemie-w-rpa Sun, 04 May 2025 20:01:59 +0000 /?p=5733 Autor: Szymon GrzegorzekGeneza sporu – Act 13/2024Pod koniec stycznia 2025 roku prezydent Republiki Południowej Afryki Cyril Ramaphosa podpisał nową ustawę wywłaszczeniową, która wywołała kontrowersje  na arenie międzynarodowej. W taki sposób zakończono trwający od 2020 roku proces legislacyjny nad reformą prawa własności, obowiązującego jeszcze od czasów apartheidu. Mimo trwającej prawie pięć lat debaty w tej sprawie […]

Artykuł Dlaczego Donald Trump walczy o ziemię w RPA? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Autor: Szymon Grzegorzek



Geneza sporu – Act 13/2024

Pod koniec stycznia 2025 roku prezydent Republiki Południowej Afryki Cyril Ramaphosa podpisał nową ustawę wywłaszczeniową, która wywołała kontrowersje  na arenie międzynarodowej. W taki sposób zakończono trwający od 2020 roku proces legislacyjny nad reformą prawa własności, obowiązującego jeszcze od czasów apartheidu. Mimo trwającej prawie pięć lat debaty w tej sprawie nowe przepisy wywołały natychmiastową i ostrą odpowiedź Donalda Trumpa. Prezydent Stanów Zjednoczonych publicznie zarzucił rządowi w Pretorii dyskryminację rasową białych farmerów i działania zaburzające równość zatrudnienia, edukacji oraz prowadzenia biznesu, w związku z niesprawiedliwą, w jego opinii, konfiskatą mienia. 

To nie pierwsza taka reakcja POTUS-a na wewnętrzne decyzje polityczne w RPA. W administracji Trumpa silną pozycję posiadają lobbiści prawicowej grupy afrykanerskiej AfriForum, która zajmuje się poszukiwaniem politycznego wsparcia w sprawie zagrożeń przeciw białej mniejszości w tym państwie. W przeszłości zarzucali nawet Pretorii doprowadzanie do masowego mordowania obywateli ze względu na rasę i chęć odebrania ich ziemi. W 2018 roku Donald Trump opublikował post, w którym stwierdził, że biali Południowoafrykańczycy znajdują się w oblężeniu. Pokrywało się to wówczas z apelami AfriForum, co pokazuje znaczenie tej grupy już w czasach pierwszej administracji obecnego prezydenta. 

Reakcja USA

Biały Dom w lutym tego roku wydał oficjalny komunikat potępiający nowe prawo. Podnoszono w nim zarzuty skierowane przeciwko RPA o prowokowanie działań napędzających przemoc wymierzoną w rasowo nieprzychylnych rządowi Afrykanerów. Oprócz tego podniesiono również zarzut o występowanie przeciwko Stanom Zjednoczonym i ich sojusznikom. Chodziło tutaj o oskarżenie o ludobójstwo, które kraj Mandeli wniósł do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości przeciwko Izraelowi.

W komunikacie Prezydent USA wydał zarządzenie w sprawie możliwie maksymalnego wstrzymania pomocy i wsparcia dla Republiki Południowej Afryki. Oprócz tego zobowiązał swój gabinet do przygotowania planu przyjmowania afrykanerskich uchodźców szukających schronienia przed dyskryminacją rasową, w tym również ofiar niesprawiedliwej konfiskaty własności. W marcu Donald Trump rozszerzył swój plan do wszystkich osób czujących się dyskryminowanymi przez południowoafrykańskie władze. Wzbudziło to sporą dyskusję w mediach, które w różny sposób atakowały lub broniły decyzji o chęci przyjęcia ponad 3,7 miliona uciekinierów. Media szczególnie wyspecjalizowały się w niezliczonych analizach różnicy między najnowszą polityką Waszyngtonu, a postulatami z kampanii wyborczej z 2016 roku, gdy Trump skutecznie nawoływał do ograniczenia przypływu imigrantów z Meksyku. 

Odpowiedź RPA

Rząd w Pretorii w odpowiedzi na zarzuty podkreślił, że podczas apartheidu czarnoskóra większość była okradziona z własnych gruntów, dlatego obecny rząd stara się znaleźć sposoby na zmniejszenie tych nierówności. Stwierdził ponadto, że RPA chce być inkluzywnym społeczeństwem, gdzie biali i czarnoskórzy farmerzy będą prowadzić działalność obok siebie. Władze wyraziły również poważne obawy wobec wycofania się Waszyngtonu z finansowania pomocy dla RPA. Amerykańskie wsparcie jest w znacznym stopniu przeznaczone na zwalczanie epidemii AIDS, dlatego coraz częściej pojawiają się głosy oskarżające Biały Dom o igranie z ludzkim życiem. 

Afrykanerzy – grupa dyskryminowana?

Wskaźnik Giniego wykorzystywany do mierzenia poziomu nierówności dochodowej dla Republiki Południowej Afryki wynosi według ostatnich dostępnych danych 0,63/1, z czego wartość równa 1, oznaczałaby idealną nierówność (jedna osoba posiada cały majątek państwa). Żadne inne państwo na świecie nie posiada tak znaczącej dysproporcji społecznej. 

Co wpływa na tak wysoki wynik? Według danych z audytu dotyczącego ziemi i jej struktury własnościowej z 2017 roku w przybliżeniu 72% wszystkich hektarów gruntów rolnych znajduje się w rękach białych. Stanowią oni około 55% wszystkich indywidualnych właścicieli gruntów w państwie. Dla skali należy przytoczyć, że według spisu powszechnego z 2011 roku mniej niż 9% mieszkańców tego kraju stanowi biała ludność. W obliczu przedstawionych danych ciężko jest mówić o definitywnym końcu apartheidu. Jak widać, problemy powstałe w tamtych czasach są ciągle aktualne w dzisiejszej RPA. Lata 90’ ubiegłego wieku nie zakończyły hegemonii Afrykanerów w państwie. W wielu kluczowych aspektach życia społeczno-gospodarczego ich dominacja nadal pozostaje tematem do rozwiązania. 

Nowa reforma wywłaszczeniowa

Act 13/2024 tworzy pewne kontrowersje również w debacie krajowej. Przede wszystkim skupione są one wokół klauzuli dotyczącej odstąpienia od odszkodowania za wywłaszczenie. Część lokalnych prawników podnosi, że nie ma bezpośredniego odniesienia do zniesienia rekompensaty w konstytucji. Z drugiej strony istnieją głosy, że obecne brzmienie ustawy zasadniczej pozwala na pewne ograniczenie w tym zakresie. Kolejny problem rodzi możliwa furtka prawna pozwalająca na rozważenie innych niż wymienionych w akcie przypadków dla odebrania ziemi bez zadośćuczynienia. W teorii oznacza ona, że katalog sytuacji, w których władze mogą dopuścić się takiego procederu, jest nieograniczony. Z drugiej strony ustawa podkreśla jednak, że we wszystkich przypadkach decyzja władz musi być sprawiedliwa i słuszna. Warto też zaznaczyć, że akt zobowiązuje organy do podjęcia próby wypracowania porozumienia z właścicielem opartego na rozsądnych warunkach, zanim podejmie kroki w celu wywłaszczenia. 

Interesy Elona Muska

Na kanwie “dyplomacji megafonowej” uprawianej przez Stany Zjednoczone, mało uwagi poświęcane jest osobistej batalii Elona Muska z południowoafrykańskim prawem. Na platformie X szef Departamentu Wydajności Rządu USA oskarżył RPA o rasizm wymierzony w niego i jego produkt. Skomentował on: Starlink is not allowed to operate in South Africa, because I’m not black. Post Muska odnosił się bezpośrednio do Black Economic Empowerment Act. Prawo to zobowiązuje zagraniczne firmy telekomunikacyjne do sprzedaży 30% majątku ich lokalnych spółek historycznie pokrzywdzonym grupom. Właściciel SpaceX nie był skłonny tego zrobić. Pretoria odpowiedziała, że ma on prawo prowadzić biznes na terenie Republiki Południowej Afryki, lecz tylko w zgodzie z lokalnymi prawami, co stanowi podstawową zasadę międzynarodowego handlu i inwestycji. 

Podsumowanie

Na ten moment żadne grunty nie zostały jeszcze skonfiskowane i nie ma żadnych uchodźców spieszących na loty do Stanów Zjednoczonych. Eksperci dostrzegają jednak w ostrej reakcji Donalda Trumpa martwiący poziom wiarygodności informacji, które do niego docierają i są widziane przez pryzmat interesów Elona Muska. Odpowiedź Trumpa odkrywa ponadto kolejne etapy zwrotu w amerykańskiej polityce. Sądzi się, że narracja Białego Domu ma być pierwszym krokiem do stopniowego wycofania amerykańskiej pomocy z kontynentu afrykańskiego. Ma to stanowić część polityki uszczuplania personelu amerykańskich agencji publicznych. Dodatkowo obserwatorzy regionu zauważają, że swoją polityką Prezydent Stanów Zjednoczonych osłabia rządzący obecnie w RPA Afrykański Kongres Narodowy. Nie ma jednak wątpliwości, że każdy inny rząd w Pretorii byłby zdecydowanie bardziej negatywnie nastawiony do amerykańskich interesów w regionie.

Źródła:

[1] Ad da Boggenpoel, Zsa-Zsa Temmers. “Land Seizure and South Africa’s New Expropriation Law: Scholar Weighs up the Act.” The Conversation. Dostęp 29 kwietnia, 2025. http://theconversation.com/land-seizure-and-south-africas-new-expropriation-law-scholar-weighs-up-the-act-244697.
[2] Hunter, Qaanitah. “‘I Am Quite Privileged,’ Say White Afrikaners Not Wanting Asylum in the US.” Al Jazeera. Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://www.aljazeera.com/features/2025/2/21/are-white-afrikaners-at-risk-in-south-africa-not-really-most-say.
[3] The White House. “Addressing Egregious Actions of The Republic of South Africa – The White House.” Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/addressing-egregious-actions-of-the-republic-of-south-africa/.
[4] World Bank, Poverty and Inequality Platform. “Gini Index | Data.” Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI.
[5] Tannur Anders, Sfundo Parakozov “South Africa Rejects Musk Claim Starlink Can’t Operate There Because He’s Not Black | Reuters.” Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://www.reuters.com/world/south-africa-rejects-musk-claim-starlink-cant-operate-there-because-hes-not-2025-03-07/.
[6] Mayeni Jones.“South Africa-Trump Row: Pretoria Rejects ‘Megaphone Diplomacy.’” BBC. Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://www.bbc.com/news/articles/c4g9w51pjzpo.
[7] Ali Rogin, Andrew Corkery, Gerard Edic. “The Historical Reality of Land Ownership in South Africa amid Trump’s Criticisms | PBS News Weekend.” Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://www.pbs.org/newshour/show/the-historical-reality-of-land-ownership-in-south-africa-amid-trumps-criticisms.
[8] Michelle Gavin. “Trump’s Misguided Policy Toward South Africa | Council on Foreign Relations.” Council on Foreign Relations. Dostęp 29 kwietnia, 2025. https://www.cfr.org/blog/trumps-misguided-policy-toward-south-africa.
[9] Rural Development and Farm Reform Department. “Land Audit Report November 2017 Version 2 Phase II: Private land ownership by race, gender and nationality.” Dostęp 18 lutego 2018. https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201802/landauditreport13feb2018.pdf



Artykuł Dlaczego Donald Trump walczy o ziemię w RPA? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>