Forum Młodych Dyplomatów

Cuba’s Future Amid Sanctions and Growing Tensions. Is the United States going to invade Cuba?

Polina Hopta — Sat, 15 Aug 2026 13:52:33 +0000

Author: Nikodem Łojewski

Reviewers: Magdalena Pawlik and Szymon Więk

Current U.S. Policies Towards Cuba

Since the beginning of the year, Cuba has been grappling with numerous measures of pressure from the U.S., beginning on January 3 with the kidnapping of Venezuelan President Nicolás Maduro. Shortly after that event, the U.S. launched an ongoing oil blockade against Cuba, further deepening the country’s long-standing economic crisis. This decision was driven by an attempt to force political change in Cuba. Above all, fuel shortages caused regular disruptions to energy supplies, often lasting up to 30 hours. In reality, eight months after that event, not much has changed. However, the U.S. did not stop there and, in the following months, significantly expanded its sanctions. As early as January, the U.S. attempted to impose secondary tariffs targeting Cuba’s allies, which were ultimately blocked by the Supreme Court. In May, the U.S. began imposing further sanctions, initially targeting the Cuban regime through secondary sanctions and subsequently extending measures to officials, the ruling elite, and key Cuban business entities. The entity most affected by these measures was Grupo de Administración Empresarial S.A. (GAESA), the Cuban military-controlled business conglomerate that manages key sectors of the island’s economy, including tourism, trade, and finance. Depending on the estimate, GAESA controls between 40 and 70 per cent of the Cuban economy. Also in May, the U.S. imposed sanctions on the Cuban mining company Moa Nickel S.A. (MNSA) for allegedly providing financial support to the authorities in Havana. These measures contributed to the withdrawal of foreign companies, a 60 per cent drop in tourism between January and May 2026, and rising prices. Furthermore, Cuba is facing shortages of medicines, while domestic food production continues to decline. Despite the Cuban government presenting a reform package in June 2026, further sanctions targeting similar sectors were imposed on the grounds that the proposed reforms were merely superficial.

Why is Cuba important to the U.S.?

As stated on the official website of the U.S. Department of State: “The United States seeks a stable, prosperous, and free country for the Cuban people. The United States pursues limited engagement with Cuba that advances our national interests and empowers the Cuban people while restricting economic practices that disproportionately benefit the Cuban government or its military, intelligence, or security agencies at the expense of the Cuban people. The U.S. government seeks to promote human rights, religious freedom, and democracy, encourages the development of telecommunications and the internet in Cuba, supports the growth of Cuba’s nascent private sector and civil society, and engages in areas that advance the interests of the United States and the Cuban people”. This naturally raises the question “why a country with a population just over 11 million people and holding only a distant 59th place in GDP worldwide remains strategically important to the U.S.?”. At first glance, if a state has neighboring countries, it is generally in every state’s interest to maintain stable relations with them. In Cuba’s case, however, the island’s strategic location is only one part of the broader geopolitical picture

Situated at the maritime crossroads of the Americas, Cuba represents a major security concern due to its ties with major U.S. foreign adversaries such as Russia and China. Following the U.S. operation in Venezuela, their cooperation has evolved, what can be concluded based on a joint seminar held in Havana in the middle of 2026. The outcome of the meeting emphasized both countries’ support for Cuba, portraying their cooperation with Havana as part of a broader anti-Western alignment. Because of this, it is not surprising that Washington tends to view China and Russia as part of the same concern regarding hostile powers operating in its vicinity. However, it appears that China’s involvement in Cuba is more significant in this regard.

Although Russia offers friendly votes at the United Nations and Russian diplomats visited China on January 21 after Putin affirmed that Russia “will continue to provide assistance to our Cuban friends, standing in solidarity with their determination to defend their sovereignty and independence by all means” this is unlikely to change Cuba’s trajectory. On other fronts, Russia’s assistance has been sporadic. For example, no tanker reached Cuba for three months after the Venezuelan cutoff, and when a Russian ship carrying crude oil finally docked in Matanzas in late March, it happened only because the U.S. allowed it. Subsequent cargo shipments turned back without even testing the U.S. blockade. On the other hand, there is China, whose aid has included large quantities of food (e.g., 60,000 tons of rice delivered on January 20 and six shipments of food by air in November last year) as well as financial assistance amounting to USD 80 million, approved by Chinese President Xi Jinping. What’s more, over the past year, China’s involvement in Cuba’s energy sector has rapidly expanded. As a result, the share of solar-generated electricity has increased from around 6 percent to more than 20 percent. All of this provides Cuba with a lifeline that the U.S. oil blockade cannot break.

This state of affairs is concerning for the United States, not only because it allows Cuba to resist for longer, but also because China’s growing influence creates opportunities for Beijing to increase Cuba’s dependence on China, which could result in a strategic advantage over Washington. China would not only benefit economically but could also potentially conduct intelligence operations against the United States thanks to the closer proximity.

Is further escalation possible?

Despite U.S. actions spanning more than six months and the massive crisis in Cuba, the political situation in the country hasn’t changed radically, and it looks like the U.S. cannot apply its “regime change” policy in Cuba without taking more decisive steps. Recently, CBS News stated that Pentagon officials were exploring the possibility of military action against Cuba. Nevertheless, we should view this as harsh rhetoric and a scare tactic rather than actual plans for an attack. Even though an invasion of Cuba would be the most effective way to achieve U.S. objectives there – and would likely unfold similarly to the operation in Venezuela earlier this year – it would also carry significant risks. Cuba could inflict far greater long-term damage on the U.S., even after a successful regime change.

First of all, as written in Blaise Malley’s article for Responsible Statecraft: “Cuba’s military doctrine has long assumed it cannot defeat the United States in a conventional war. Instead, it emphasises territorial defence and guerrilla warfare designed to make any occupation costly and prolonged.” This means that an occupation of Cuba could resemble the most difficult parts of other U.S. wars, e.g. the war in Afghanistan. Another important risk could be a potential migration crisis towards Florida due to the state’s close proximity to Cuba, which isn’t something that, especially President Trump, would want for his citizens. That said, the most likely scenario for U.S.-Cuba relations is the continuation of the oil blockade and sanctions, although it is very unlikely that economic warfare can change anything on its own, considering the endurance of the Cuban regime. The U.S. will try to keep Cuba under pressure until it is certain that economic coercive measures have proved insufficient – then limited military action can be expected. Yet, for now, nothing can be taken for granted.

Sources:

[1] A. Frence-Presse, Cuban president accuses US of seeking to seize the island, https://www.abs-cbn.com/news/world/2026/7/27/cuban-president-accuses-us-of-seeking-to-seize-island-0832, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[2] Council on Foreign Affairs, U.S.-Cuba Relations Explained, https://www.cfr.org/backgrounders/us-cuba-relations, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[3] T. E. Frontado, I. Patrick, US claims 3 China-linked spy sites in Cuba monitoring American military activity, https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3361264/us-claims-3-china-linked-spy-sites-cuba-monitoring-american-military-activity, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[4] E. Kaca, Stany Zjednoczone rozszerzają sankcje wobec Kuby, https://www.pism.pl/publikacje/stany-zjednoczone-rozszerzaja-sankcje-wobec-kuby, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[5] Key West, Key West to Cuba, https://keywestcustomcharter.com/key-west-to-cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[6] H. Kozieł, Holding potężniejszy niż Partia Komunistyczna, https://www.parkiet.com/gospodarka-swiatowa/art44470691-holding-potezniejszy-niz-partia-komunistyczna, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[7] M. A. Kuo, The China Factor in Cuba-US tensions, https://thediplomat.com/2026/07/the-china-factor-in-cuba-us-tensions/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[8] B. Malley, What a US war with Cuba would really look like, https://responsiblestatecraft.org/us-invasion-cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[9] P. Meriguet, China and Russia reaffirm commitment to Cuba, https://peoplesdispatch.org/2026/01/23/china-and-russia-reaffirm-commitment-to-cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[10] U.S. Departament of State, U.S. – Cuba relations, https://2021-2025.state.gov/countries-areas/cuba/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

[11] Worldometer, PKB według krajów (2026) – MFW, https://www.worldometers.info/pl/pkb/pkb-wedlug-krajow/, [dostęp: 28.07.2026 r.]

Artykuł Cuba’s Future Amid Sanctions and Growing Tensions. Is the United States going to invade Cuba? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Co wspólnego mają samochody elektryczne i Twoje zamówienie z Temu? O chińskim mechanizmie budowania zależności

Polina Hopta — Wed, 29 Jul 2026 16:19:54 +0000

Co łączy chińskie samochody elektryczne z zakupami na platformie Temu? Znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Oba zjawiska są elementem szerszej strategii Chin, polegającej na budowaniu współzależności gospodarczej, która może przekładać się nie tylko na korzyści ekonomiczne, lecz także na wpływy polityczne i strategiczne. W dobie rosnących napięć geopolitycznych oraz dyskusji o bezpieczeństwie ekonomicznym Polska i Unia Europejska coraz uważniej analizują konsekwencje uzależnienia od chińskich technologii, inwestycji i platform cyfrowych. Na przykładach projektu Izera oraz ekspansji Temu przyjrzymy się, w jaki sposób atrakcyjna oferta może stać się początkiem długotrwałych zależności oraz dlaczego współzależność gospodarcza stała się jednym z kluczowych wyzwań dla europejskiej odporności i konkurencyjności.

Autorka: Maria Świerczyńska

Współzależność gospodarcza jako narzędzie polityki Chin

Inwazja Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku zmieniła sposób, w jaki Europa postrzega bezpieczeństwo. Wojna pokazała, że za grożenia nie wynikają wyłącznie z potencjału militarnego państw, lecz również z głębokich, budowanych przez lata w ramach globalizacji zależności gospodarczych. W konsekwencji kwestie bezpieczeństwa ponownie znalazły się
w centrum debaty politycznej, a relacje gospodarcze zaczęto oceniać nie tylko przez pryzmat korzyści handlowych, ale także w kontekście ich znaczenia dla bezpieczeństwa i odporności państw.

Zmiana ta wpłynęła również na sposób postrzegania Chin nie tylko w Polsce, ale też w Europie. W ciągu ostatniej dekady Pekin przekształcił się w jedną z wiodących potęg gospodarczych świata i ważnego partnera handlowego Europy. Jednocześnie wzmocnił swoją obecność gospodarczą oraz polityczną w Europie Środkowej i Wschodniej poprzez takie inicjatywy jak Inicjatywa Pasa i Szlaku oraz format współpracy „16+1”, później rozszerzony do “17+1”.

Początkowo również Warszawa podchodziła do współpracy z Pekinem z wielkim optymizmem, licząc na napływ inwestycji, rozwój infrastruktury oraz szerszy dostęp do chińskiego rynku.
Z czasem jednak entuzjazm ustąpił miejsca większej ostrożności. Wpłynęły na to zarówno kontrowersje wokół Huawei (związane z rozpoczęciem w 2021 roku procesu byłego dyrektora sprzedaży Huawei Polska, Wang Weijinga, oskarżonego o działalność szpiegowską na rzecz Chin), jak i rozpoczęcie prac nad nowelizacją ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (KSC), która mogła doprowadzić do uznania przedsiębiorstwa za dostawcę wysokiego ryzyka i wykluczenia go z budowy sieci 5G. Dodatkowo doświadczenia pandemii COVID-19, która obnażyła zależność Europy od chińskich łańcuchów dostaw leków, substancji czynnych i wielu innych produktów, a także rosnące znaczenie technologii w rywalizacji mocarstw sprawiły, że współpracy gospodarczej z Chinami nie można już postrzegać wyłącznie z perspektywy handlowej.

Nie oznacza to jednak, że współpraca gospodarcza z Chinami jest z natury niekorzystna, ani że obecność chińskich przedsiębiorstw na europejskim rynku powinna być ograniczona za wszelką cenę. Chiny pozostają jednym z najważniejszych partnerów handlowych Unii Europejskiej, a wzajemne powiązania są trwałym elementem współczesnej gospodarki. Coraz częściej pojawia się więc pytanie nie o to, czy Chiny są i powinny być obecne na europejskim rynku, lecz o zmniejszenie ryzyka wynikającego z nadmiernej koncentracji technologii, produkcji czy dostaw w rękach jednego partnera.

Kluczem do zrozumienia chińskiej strategii w Europie jest wykorzystywanie przez Pekin mechanizmu instrumentalizacji współzależności gospodarczej. Koncepcja ta, rozwinięta przez Henry’ego Farrella i Abrahama Newmana, opisuje sytuację, w której państwa mogą wykorzystywać swoją centralną pozycję w globalnych sieciach gospodarczych do osiągania celów politycznych i strategicznych. Im większa zależność partnerów od określonych technologii, produktów lub infrastruktury, tym większe stają się możliwości oddziaływania.
W przypadku Chin oznacza to, że atrakcyjne inwestycje, nowoczesne technologie czy konkurencyjne cenowo produkty nie są wyłącznie elementem ekspansji gospodarczej. Mogą one również sprzyjać tworzeniu długotrwałych relacji współzależności, które z czasem zwiększają możliwości wywierania wpływu.

W tym tekście ukazuję te zależności na dwóch przykładach – projektu Izera oraz ekspansji platform e-commerce, takich jak Temu.

Najpierw atrakcyjna oferta, później strategiczna zależność

W Polsce dotychczas panowało przekonanie, że chińskie produkty cechują się niską jakością. Wynikało ono głównie z obecności na polskim rynku tanich wyrobów często będących podróbkami lub pochodzących od producentów nieposiadających rozpoznawalnej chińskiej marki. Obecnie jednak towary trafiające na polski i europejski rynek w sektorze motoryzacji czy elektronicznym często dorównują jakością i poziomem zaawansowania technologicznego europejskim czy amerykańskim odpowiednikom, a także powstały rozpoznawalne chińskie marki, które są już na stałe obecne na polskim rynku. Jednocześnie Chiny od lat borykają się z problemem nadprodukcji, którego skutki są również odczuwalne w Europie jako swoisty zalew produktami.

Jednym z najbardziej widocznych przykładów chińskiej ekspansji gospodarczej stał się europejski rynek pojazdów elektrycznych. Jego rozwój zbiegł się z realizacją Inicjatywy Pasa i Szlaku oraz formatu “17+1”. Stopniowo Chińczycy wkroczyli na europejski rynek, przede wszystkim poprzez budowę fabryk w krajach Europy Wschodniej i Środkowej, jak na przykład na Węgrzech.

Sukces chińskich samochodów na rynku europejskim wynikał z obecności innowacyjnych technologii oraz konkurencyjnego stosunku ceny do jakości. Rynki europejskie przez długi czas wolniej rozwijały elektromobilność niż Chiny, stąd chińskie produkty wzbudziły zainteresowanie konsumentów. Rosnąca obecność chińskich marek na zachodnim rynku zbiegła się z odnotowanym w ostatnich latach spadkiem sprzedaży niektórych europejskich producentów takich jak Volkswagen i Mercedes-Benz. Sprzedaż Volkswagena spadła w 2025 r. o 13% w porównaniu z rokiem 2024, przy czym spadek ten przyspieszył w czwartym kwartale, kiedy to odnotowano spadek o 19,8% w porównaniu z analogicznym czwartym kwartałem poprzedniego roku. Skala zjawiska może być uznana za niepokojącą i trudno analizować ją w oderwaniu od rosnącej obecności producentów z Chin.

Taki rozwój sytuacji skłonił Unię Europejską i państwa członkowskie do podjęcia działań mających na celu ochronę rynku wewnętrznego poprzez nałożenie ceł antysubsydyjnych sięgających nawet 35,3% na import chińskich pojazdów elektrycznych.

Równolegle chińskie przedsiębiorstwa rozwijały produkcję na terenie Unii Europejskiej. Budowa fabryk i współpraca z lokalnymi partnerami pozwalały im skrócić łańcuchy dostaw, ograniczyć skutki barier handlowych oraz zwiększyć obecność na wspólnym rynku. Jednocześnie kontrola nad kluczowymi technologiami, oprogramowaniem i prawami własności intelektualnej pozostawała po stronie chińskich przedsiębiorstw. Państwa goszczące zyskiwały inwestycje i miejsca pracy, jednak najbardziej wartościowe elementy łańcucha wartości pozostawały poza ich kontrolą. To właśnie w tym obszarze najłatwiej dostrzec mechanizm instrumentalizacji współzależności.

Dodatkowe kontrowersje wzbudziły kwestie bezpieczeństwa. Nowoczesne pojazdy gromadzą ogromne ilości danych, dlatego zaczęto zwracać uwagę na ryzyko związane
z wykorzystywaniem oprogramowania produkowanego przez zagraniczne podmioty.
W odpowiedzi na to część państw zaczęła wprowadzać ograniczenia dotyczące wykorzystywania chińskich samochodów w obszarach o znaczeniu strategicznym. Polska należała do pierwszych państw Unii Europejskiej, które w lutym 2026 roku objęły nimi chronione obiekty wojskowe. Oprócz tego wprowadzono regulację zakazującą chińskim pojazdom elektrycznym wjazdu na obszary wrażliwe pod względem bezpieczeństwa jak na przykład bazy wojskowe i ich otoczenie.

Obecnie na polskim rynku dostępnych jest już ponad dwadzieścia marek chińskich samochodów, a ich liczba stale rośnie. Choć trudno oczekiwać odwrócenia tego trendu, Polska stara się ograniczać ryzyko związane z rosnącą obecnością chińskich producentów, m.in. poprzez większą kontrolę inwestycji oraz poszukiwanie modeli współpracy, które pozwolą rozwijać krajowe kompetencje technologiczne.

W tym właśnie kontekście należy analizować również projekt Izera. Choć miał on stać się symbolem rozwoju polskiej elektromobilności, szybko pojawiły się pytania o zakres technologicznej niezależności przedsięwzięcia oraz rolę zagranicznych partnerów w jego realizacji.

Izera. Jak polski projekt miał stać się elementem chińskiego łańcucha

Projekt Izera miał być symbolem polskich ambicji technologicznych. Kiedy w 2016 roku powołano spółkę ElectroMobility Poland, celem było stworzenie pierwszego polskiego samochodu elektrycznego oraz zbudowanie krajowych kompetencji w sektorze elektromobilności. Zaprezentowane kilka lat później prototypy i plany budowy fabryki
w Jaworznie miały potwierdzać, że Polska jest gotowa dołączyć do państw rozwijających własny przemysł motoryzacyjny nowej generacji. Szybko okazało się jednak, że stworzenie od podstaw konkurencyjnego producenta samochodów elektrycznych jest znacznie trudniejsze, niż zakładano. Projekt napotkał problemy organizacyjne i finansowe, a pierwotny harmonogram inwestycji przestał odpowiadać realiom rynku.

Jednocześnie rosły wątpliwości dotyczące ekonomicznego uzasadnienia przedsięwzięcia oraz skali krajowego popytu na samochody elektryczne. Kluczowym problemem okazała się jednak technologia. Współczesny przemysł motoryzacyjny opiera się nie tyle na montażu pojazdów, ile na dostępie do platform technologicznych, oprogramowania, baterii i praw własności intelektualnej.

ElectroMobility Poland rozpoczęła współpracę z chińskim koncernem Geely, który miał dostarczyć platformę technologiczną dla przyszłych modeli Izery. Rozwiązanie to mogło znacząco przyspieszyć realizację projektu, jednak oznaczało, że kluczowa technologia pozostanie pod kontrolą zagranicznego partnera. Jak łatwo dostrzec, ewentualne korzyści gospodarcze nie przełożyłyby się na budowę własnych kompetencji technologicznych.

Wykorzystanie środków publicznych do realizacji projektu opartego na zagranicznej platformie technologicznej wywołało w Polsce szeroką debatę. Pojawiły się pytania o to, czy celem państwa powinno być finansowanie przedsięwzięcia, którego najcenniejsze elementy pozostawałyby poza polską kontrolą, czy raczej tworzenie krajowych zdolności przemysłowych.

Ostatecznie współpraca z Geely nie została sfinalizowana, a nowym partnerem projektu został tajwański Foxconn. Zmiana ta ograniczyła polityczne kontrowersje związane z udziałem chińskiego koncernu, nie rozwiązała jednak podstawowego problemu. Przyszłość Izery nadal zależy od dostępu do zagranicznych technologii oraz znalezienia modelu biznesowego, który pozwoli zbudować trwałe kompetencje krajowego przemysłu.

Historia Izery pokazuje, że we współczesnej gospodarce strategiczna zależność rzadko wynika z samej obecności zagranicznego inwestora. Znacznie większe znaczenie ma kontrola nad technologią, oprogramowaniem i prawami własności intelektualnej. To one decydują o tym, kto w rzeczywistości kontroluje najbardziej wartościowe ogniwa globalnych łańcuchów dostaw.

Temu i miliony paczek. Ta sama strategia, tylko skierowana do konsumentów.

Mechanizm widoczny w przypadku Izery nie ogranicza się do dużych projektów przemysłowych. Podobną logikę można dostrzec w ekspansji chińskich platform e-commerce, takich jak Temu. Różnica polega na tym, że zamiast państw i przedsiębiorstw ich odbiorcami stają się miliony indywidualnych konsumentów.

Model biznesowy Temu opiera się na bezpośrednim połączeniu chińskich producentów
z europejskimi klientami. Ograniczenie roli pośredników, wykorzystanie efektu skali oraz rozbudowanego zaplecza produkcyjnego pozwalają oferować towary w cenach, z którymi wielu europejskich sprzedawców nie jest w stanie konkurować. Dla konsumentów oznacza to szeroki wybór i niższe ceny, dla lokalnych przedsiębiorstw – rosnącą presję konkurencyjną.

Ekspansja platform takich jak Temu jest również odpowiedzią na problem nadprodukcji,
z którym od lat mierzy się chińska gospodarka. Dostęp do milionów europejskich klientów pozwala zagospodarować nadwyżki produkcyjne, jednocześnie zwiększając obecność chińskich przedsiębiorstw na rynku unijnym.

Także w tym przypadku atrakcyjna oferta staje się punktem wyjścia do budowania trwałych relacji współzależności. Im większa część zakupów przenosi się na chińskie platformy, tym trudniej europejskim przedsiębiorcom konkurować z modelami biznesowymi opartymi na ogromnej skali produkcji oraz państwowym wsparciu chińskiego przemysłu.
W rezultacie zmienia się nie tylko struktura handlu, lecz także pozycja konkurencyjna europejskich firm.

Rosnąca liczba przesyłek trafiających do Unii Europejskiej wywołuje również pytania
o skuteczność kontroli celnych, bezpieczeństwo produktów oraz przestrzeganie europejskich standardów. Komisja Europejska zwraca uwagę, że gwałtowny wzrost liczby niewielkich przesyłek utrudnia egzekwowanie obowiązujących przepisów i stawia przedsiębiorców działających na rynku unijnym w mniej korzystnej pozycji konkurencyjnej.

Warto odnotować, że od lipca 2026 roku zaczęły obowiązywać nowe regulacje unijne dotyczące przesyłek spoza UE. Obejmują one również chińskie platformy sprzedażowe i mają ograniczyć przewagę wynikającą z dotychczasowych zasad importu niewielkich przesyłek. Nowe przepisy nie zatrzymają ekspansji chińskiego e-commerce, pokazują jednak, że Unia Europejska coraz wyraźniej dostrzega strategiczny wymiar handlu internetowego.

Podobnie jak w przypadku elektromobilności, również tutaj zasadnicze pytanie nie dotyczy wyłącznie konkurencji cenowej. Chodzi o to, w jakim stopniu rosnąca obecność chińskich platform cyfrowych może z czasem wpływać na odporność europejskiego rynku oraz możliwości rozwoju rodzimych przedsiębiorstw.

Unia Europejska i Polska vs chińska strategia

Przykłady Izery i Temu pokazują, że współczesna rywalizacja gospodarcza coraz rzadziej sprowadza się wyłącznie do wymiany handlowej. Obejmuje również technologie, dane, infrastrukturę oraz kontrolę nad globalnymi łańcuchami wartości. To właśnie w tych obszarach powstają dziś zależności, które w określonych okolicznościach mogą nabierać znaczenia politycznego i strategicznego.

Właśnie dlatego w ostatnich latach zarówno Polska, jak i Unia Europejska coraz większą uwagę poświęcają budowaniu odporności gospodarczej. Rozwój mechanizmów kontroli inwestycji zagranicznych, dywersyfikacja łańcuchów dostaw, wspieranie europejskich technologii oraz wzmacnianie konkurencyjności przemysłu nie mają prowadzić do izolacji od Chin. Ich celem jest zmniejszenie podatności na ewentualne naciski wynikające z asymetrycznej współzależności gospodarczej oraz zwiększanie strategicznej autonomii Europy.

Budowanie odporności to nie tylko reagowanie na już istniejące zależności. Równie istotne jest rozumienie kierunku, w którym rozwija się chińska gospodarka. Pekin realizuje swoje cele w oparciu o długoletnie plany rozwojowe. Jednym z priorytetów poprzedniego planu pięcioletniego był rozwój elektromobilności. Skala rozwoju tego sektora przekroczyła założone cele ze sporą nadwyżką, szacowaną na nawet 238% założonego celu. W najnowszym planie pięcioletnim na lata 2026-2030, ogłoszonym w marcu tego roku, większy nacisk położono na rozwój kolejnych strategicznych obszarów, takich jak sztuczna inteligencja, półprzewodniki czy biotechnologia.

Planując więc skuteczną odpowiedź na działania Pekinu, Polska i Unia Europejska powinny analizować nie tylko bieżącą aktywność Chin, lecz także długoterminowe plany i ich potencjalne konsekwencje dla rynku europejskiego. Odpowiedzią nie powinien być protekcjonizm ani próba całkowitego ograniczenia współpracy z Pekinem. Bardziej realistycznym kierunkiem wydaje się budowanie zdolności, które pozwolą Europie pozostać otwartą gospodarczo, jednak z zachowaniem większej autonomii w obszarach o znaczeniu strategicznym.

To właśnie w tym kontekście warto spojrzeć na pytanie postawione w tytule. Samochody elektryczne i zakupy na Temu należą do dwóch zupełnie różnych światów. Łączy je jednak ten sam mechanizm. W obu przypadkach atrakcyjna oferta staje się początkiem relacji gospodarczej, która z czasem może przekształcić się w trwałą współzależność. Zrozumienie tego procesu jest dziś jednym z podstawowych warunków prowadzenia skutecznej polityki gospodarczej i bezpieczeństwa – zarówno przez Polskę, jak i przez Unię Europejską.

Bibliografia

[1] Bachulska, Alicja. 2023. Beyond Business as Usual: A China Strategy for Poland. European Council on Foreign Relations. Dostęp: 5 maja 2026. http://ecfr.eu/article/beyond-business-as-usual-a-china-strategy-for-poland/.

[2] Bachulska, Alicja, Ivana Karaskova i Katerina Szatters. 2026. Borrowed Mouths and Laundered Messages: China’s Influence Playbook in Europe. European Council on Foreign Relations. Dostęp: 27 kwietnia 2026. https://ecfr.eu/publication/borrowed-mouths-and-laundered-messages-chinas-influence-playbook-in-europe/.

[3] China Association of Automobile Manufacturers (CAAM). 2025年12月新能源汽车产销情况简析 [Analysis of New Energy Vehicle Production and Sales in December 2025]. January 2026. https://www.caam.org.cn/chn/4/cate_39/con_5241473.html

[4] Driscoll, Ian. 2026. „How Chinese Automakers Are Redefining Global Competitiveness”. The US-China Business Council, 17 marca 2026. https://www.uschina.org/articles/how-chinese-automakers-are-redefining-global-competitiveness.

[5] European Commission. 2024. „EU Imposes Duties on Unfairly Subsidised Electric Vehicles from China”. 24 października 2024. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_24_5589/IP_24_5589_EN.pdf.

[6] Gadawa, M. 2026. „Izera zmienia strategię. Poszuka partnera, ale nie w Chinach”. Money.pl, 29 stycznia 2026. https://www.money.pl/gospodarka/izera-zmienia-strategie-poszuka-partnera-ale-nie-w-chinach-7248578130024768a.html.

[7] Krajowy Plan Odbudowy. 2026. Dostęp: 11 maja 2026. https://www.kpo.gov.pl/.

[8] Kratz, Agatha. 2026. Home Advantage: How China’s Protected Market Threatens Europe’s Economic Power. European Council on Foreign Relations, 11 maja 2026. https://ecfr.eu/publication/home-advantage-how-chinas-protected-market-threatens-europes-economic-power/.

[9] Nawrotkiewicz, J. 2025. „Czerwona lampka” czy zielone światło? Chińskie inwestycje w Polsce. Praga: Association for International Affairs (AMO).

[10] OKO.press. b.d. „Izera – Chiny – Electromobility Poland”. Dostęp: 9 lipca 2026. https://oko.press/izera-chiny-electromobility-poland.

[11] OKO.press. b.d. „Izera – Electromobility Poland – Foxconn”. Dostęp: 9 lipca 2026. https://oko.press/izera-electromobility-poland-foxconn.

[13] Przychodniak, Marcin. 2026. „Plan rozwoju Chin 2026–2030. Kontynuacja modelu gospodarczego i zwiększanie niezależności”. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 17 kwietnia 2026. https://www.pism.pl/publikacje/plan-rozwoju-chin-2026-2030-kontynuacja-modelu-gospodarczego-i-zwiekszanie-niezaleznosci

[14] Rawa, Łukasz. 2026. „Temu już nie takie tanie? Koniec bezcłowych przesyłek spoza UE”. Puls Biznesu, 24 czerwca 2026. Dostęp: 9 lipca 2026. https://www.pb.pl/temu-juz-nie-takie-tanie-koniec-bezclowych-przesylek-spoza-ue-1263365.

[15] Reuters. 2026. „Poland Bars Chinese-Made Cars from Military Sites over Data Security Fears”. 18 lutego 2026. Dostęp: 27 kwietnia 2026. https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/poland-bars-chinese-made-cars-military-sites-over-data-security-fears-2026-02-18/

[16] Rodrigues Vieira, Victor Guilherme. 2025. „From Economic to Structural Power: Agential Capitalism, the Belt and Road Initiative, and China’s Economic Statecraft after the 2008 Crisis”. Journal of Political Power 18: 165–189.

[17] Rzeczpospolita. 2026. „Chińskie marki zalewają Polskę. Jest ich już ponad 20 i łatwo się w nich pogubić”. Dostęp: 27 kwietnia 2026. https://moto.rp.pl/tu-i-teraz/art43947341-chinskie-marki-zalewaja-polske-jest-ich-juz-ponad-20-i-latwo-sie-w-nich-pogubic

[18] Volkswagen Group. 2025. Annual Report of the Volkswagen Group 2025. https://annualreport2025.volkswagen-group.com/group-management-report/business-development/deliveries.html.

O Autorce

Maria Świerczyńska – studentka prawa i studiów europejskich na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Universita di Bologna i Freie Universitat Berlin. Zajmuje się prawem międzynarodowym oraz stosunkami europejsko-chińskimi. W wolnym czasie podróżuje, uczy się chińskiego i jeździ na nartach.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Co wspólnego mają samochody elektryczne i Twoje zamówienie z Temu? O chińskim mechanizmie budowania zależności pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

O stosunkach polsko-ukraińskich w czasie kolejnego kryzysu. Czy mamy szansę wyjść ze spirali pogłębiających się nieporozumień?

Polina Hopta — Tue, 09 Jun 2026 08:11:38 +0000

Ostatni tydzień mają obfitował w niezwykle poruszające społeczeństwo polskie i ukraińskie wydarzenia. Najbardziej niosącym się medialnie była niewątpliwie kontrowersyjna decyzja prezydenta Zełenskiego o nadaniu jednej z jednostek SZU imienia „Bohaterów UPA” oraz wiążące się z nią konsekwencje. Poziom napięć, jakie narastają między naszymi narodami stwarza wśród ludzi na co dzień zajmujących się tematyką ukraińską jedno, kluczowe pytanie: jak uratować dobrosąsiedztwo naszych narodów? Tekst ten poświęcam szczególnie tym, którzy są nieobojętni wobec sprawy relacji polsko-ukraińskich i którzy upatrują w niej żywotny priorytet dla obu nacji.

Autor: Aleksander Bramski

Początki niechęci

Nie ulega wątpliwości, że ukraińsko-polskie relacje już od kilku lat przeżywają niemal nieustający kryzys. Jego początków większość publicystów i analityków upatruje w konflikcie zbożowym z 2023 r. W Ukrainie króluje przekonanie, że to polskie embargo na zboże spowodowało tak gwałtowne pogorszenie relacji (choć wielu Polaków wskazałoby wcześniejszą tragedię w Przewodowie). Polscy politycy starali się tłumaczyć stronie ukraińskiej swoje motywacje, co raczej nie spotkało się ze zrozumieniem władz Ukrainy. Nie dziwne, gdyż niewątpliwie można stwierdzić, że państwo polskie nie stanęło na wysokości zadania i nie wykorzystało swoich zasobów, aby w czasie unijnego ograniczenia handlu stworzyć własne mechanizmy zabezpieczające rynek przed stratami wynikającymi z nieuniknionego pojawienia się ukraińskiego surowca. Sytuacja się zaogniła, gdy Unia Europejska zdjęła swoje ograniczenia wobec produktów rolnych z Ukrainy; Polska znalazła się wówczas w sytuacji rzeczywiście trudnej: jak ochronić ojczysty rynek, gdy nie ma się tak wielkiej mocy produkcyjnej, jaką gwarantują na żyznych ziemiach ukraińskich ogromne holdingi rolnicze (zazwyczaj kapitałowo powiązane z Zachodem). W tej sytuacji faktycznie było za późno by reagować inaczej, jak tylko wprowadzając embargo. Pech chciał, że poza Polską na taki sam krok zdecydowały się nieprzychylne Ukrainie Słowacja i Węgry. Za coś należy jednak rządzących z Warszawy pochwalić – nie zamknięto drogi dla tranzytu produktów rolnych na Zachód. Ukraińcy niestety nie potrafili pojąć sytuacji w jakiej znalazła się Polska i byli wyraźnie zszokowani taką decyzją naszego rządu. Irytacja nie uprawnia jednakowoż do bezkompromisowego składania wobec przyjaznego sobie państwa skargi do WTO, tym samym dobitnie godząc we wzajemne relacje, co uczyniła dyplomacja ukraińska. Przelaniem czary goryczy było dla wielu w Polsce wystąpienie Zełenskiego, w którym ten na forum ONZ stawia państwo polskie w szeregu „grających w teatrzyku Moskwy”. Jak słusznie zauważył już wówczas Wiktor Świetlik, prezydent Zełenski „Plując na Polskę, pluł pod wiatr” – naród polski, który na Ukrainie zwany jest często pogardliwie „honorowym”, tymże honorem się uniósł. W zasadzie od momentu tego niesławnego przemówienia możemy mówić o rzeczywistej spirali antyukraińskiego sentymentu. Spirali, która niestety się rozszerza na wszystkie sfery wzajemnych stosunków.

Potem było już tylko gorzej

W czasie kryzysu zbożowego miejsce miały wybory parlamentarne w Polsce. Niektórzy twierdzili wówczas, że Zełenski swoją butą nie tyle nie działa na szkodę relacji wzajemnych w ogóle, ale prowadzi sprytną grę na rzecz opozycji skupionej wokół Donalda Tuska. Przekonany, iż sprawa będzie tylko kwestią dogadania się z nowym gabinetem, doprowadził do czegoś, czego odwrócić się już nie dało – zasiał w sercach wielu Polaków niechęć. Emocję tę w prawdziwy polityczny kapitał zdołał przekuć największy obecnie wróg zbliżenia polsko-ukraińskiego, Grzegorz Braun.

Co okazało się istotne, to polityka nowego rządu, która o dziwo dla strony ukraińskiej, nie uległa znacznemu złagodzeniu względem tego jak relacje obustronne prowadził gabinet Morawieckiego, zaczyna się wręcz zaostrzać. W kwietniu 2024 r. premier Tusk przedstawia polskiemu społeczeństwu projekt uszczelnienia systemu świadczeń „800+”, w taki sposób, aby przysługiwał on jedynie dzieciom realizującym w Polsce obowiązek szkolny. Zawarto w nim również, iż legalny pobyt obywateli ukraińskich posługujących się numerem PESEL UKR będzie obowiązywał do 30 września roku następnego.

Kurs w kierunku rewizji polskiego stanowiska wobec Ukrainy zaczął być zatem szeroko politycznie podzielany. Widoczne było to także w działaniach związanych z pamięcią historyczną, których gabinet Donalda Tuska nie tylko nie porzucił, ale zintensyfikował. To jeden z liderów koalicyjnych i minister obrony narodowej – Władysław Kosiniak-Kamysz zajął znaczące stanowisko: „Ukraina nie może zostać przyjęta do UE, dopóki Warszawa i Kijów nie rozwiążą kwestii rzezi wołyńskiej”. Było to w zasadzie powtórzenie wypowiedzianego przed wielu laty zdania ś.p. prezydenta Lecha Kaczyńskiego: „Z Banderą do Europy nie wejdziecie.” Ukraińscy partnerzy od tego momentu musieli wziąć pod rozwagę, iż w ich żywotnym interesie powinna być kooperacja z rządem polskim w sprawach dlań najistotniejszych, wśród których niewątpliwie jest ekshumacja i upamiętnienie pomordowanych Polaków.

Ukraińcy nas nie rozumieją

W zasadzie od początku wznowienia dwustronnych relacji polsko-ukraińskich w 1991 r. temat rzezi wołyńsko-galicyjskiej pozostaje „ością niezgody” we wzajemnych stosunkach. O ile w latach 90. nie możemy mówić o całkowicie świadomym wypieraniu prawdy o zbrodniach OUN-UPA dokonanych na ludności nieukraińskiej, to w czasach współczesnych działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów jest już powszechnie w Ukrainie znana. Jak wynika z corocznego raportu Centrum Mieroszewskiego „Polska i Polacy oczami Ukraińców”, na 2025 r. świadomość dot. wydarzeń z lat 1943-47 jest na poziomie około 88%, przy czym nie słyszało o nich zaledwie 11% respondentów, a dobrze temat zna 31% ankietowanych. Tych ostatnich reprezentacja podwoiła się w ciągu 3 lat pełnoskalowej inwazji, a osób nieuświadomionych w tym zakresie jest o połowę mniej niż w roku 2022.

Skąd więc tyle nieporozumień wokół tego tematu? Odpowiedź leży nie w świadomości Ukraińców co do wspomnianych wydarzeń, lecz w ich historycznej ocenie. Będąc w Ukrainie czy czytając ukraińskie publikacje rzadko natrafimy na określenie „Rzeź wołyńska” (ukr. Волинська різанина/різня), tam nazywa się ją „Tragedią wołyńską” (ukr. Волинська трагедія) lub rzadziej „Drugą wojną polsko-ukraińską” (ukr. Друга польсько-українська війна). Tą drugą nazwę stworzył i spopularyzował Wołodymyr Wiatrowycz – historyk, były prezes Ukraińskiego IPN i autor książki o tym samym tytule. Książka, a także wypowiedzi publiczne, w których ten wielokrotnie stwierdzał, że wydarzenia z lat 1943-47 były jedynie „kolejną wojną partyzancką”, zdają się dla Polaków w sposób oczywisty kłamliwe. Wskazują bowiem na to wspomnienia cywilnych świadków, jak i bojowników UPA, ale także niektóre zachowane dokumenty i założenia ideowe OUN, spisane jeszcze przed II wojną światową. Niemniej, wielokrotnie oskarżany o nierzetelność, wybielanie historii i manipulacje przez międzynarodowe i ukraińskie środowiska badawcze historyk, swoje twierdzenia rzucił na podatny grunt. Ukraiński ruch narodowy, który w czasie zagrożenia ochoczo odwołuje się do wszystkich organizacji walczących z rosyjskim imperializmem w XX wieku, nie może pominąć roli jaką w tej kwestii odegrała OUN-UPA. Koncepcja, zgodnie z którą ukraińska partyzantka w okresie wojennym walczyła „na równych zasadach” z innymi, była nad wyraz wygodna, a zatem została szybko zaadaptowana. Nieświadome rzeczywistości masakry dokonanej na ludności polskiej społeczeństwo ukraińskie wchłonęło wówczas linię ukraińskiego ruchu narodowego „z całym bogactwem inwentarza”. Co więcej, w momencie, w którym Polacy coraz dobitniej negatywnie wypowiadali się nt. działalności tzw. „banderowców”, na Ukrainie zaczęto całkowicie zamykać się na wizję, w której członkowie tej organizacji mogliby być uznani za zbrodniarzy. W ten sposób narracja stworzona przez Wiatrowycza stała się dominującą – odrzucano przy tym ustalenia innych badaczy ukraińskich, którzy niejednokrotnie potępiali zbrodniczą działalność OUN-UPA.

Gdzież by tu bez Rosjan? czyli kremlowski (realny i wyobrażony) wpływ

Gdy prześledzimy najnowszą historię polsko-ukraińskich relacji, bez wątpienia jednym z najczęściej powtarzających się apelów jest ten o „nieuleganie propagandzie Moskwy”. Moskwy, która od stuleci stara się stworzyć mur pomiędzy Polakami a Ukraińcami. Gdy zagłębimy się w ukraińską debatę polityczno-historyczną wokół „tematów wołyńskich”, stosunkowo szybko rzuci się nam w oczy stwierdzenie: „Polacy poddają się rosyjskiej propagandzie”. Wielu naszych rodaków czytając takie zdanie popada w konsternację, bo jak wymordowanie 100 tys. Polaków, czego świadkowie nadal chodzą po tym świecie miałoby być jakkolwiek „wymyślone” przez Rosję? Problem jest jednak nieco głębszy i zawiera się w kilku, z punktu widzenia Ukraińców, kluczowych kwestiach.

Po pierwsze, w środowiskach związanych z ukraińskim ruchem nacjonalistycznym od lat pokutuje przekonanie, że zbrodnie, za które posądza się oddziały banderowskie były częścią operacji fałszywej flagi, dokonywanymi przez „specgrupy”, czyli oddziały NKWD podszywające się pod ukraińskich nacjonalistów z UPA. Pomimo, iż działalność specgrup jest historycznie udowodniona i powszechnie znana w środowisku naukowym, to nie istnieją przesłanki ku temu, by sądzić, że mordy na Polakach dokonywane przez OUN-UPA były operacją fałszywej flagi zrealizowaną przez enkawudzistów. Co więcej, najintensywniejsze ataki przypadły na lata 1943-44, gdy tereny Wołynia i Galicji znajdowały się pod okupacją niemiecką, a liczne wspomnienia nie pozostawiają wątpliwości, iż odpowiedzialność za zbrodnie przypada na oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii i wspomagającą je ludność cywilną.

Drugim, podobnym argumentem, jest systemowe fałszowanie historii ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego przez radziecką propagandę. Tutaj trzeba postawić sprawę jasno – w Związku Radzieckim faktycznie dokonywano masowych przekłamań i fałszowania historii Ukrainy, w tym tej dotyczącej walk wszelkich niezależnych ugrupowań narodowych. Ukraiński ruch nacjonalistyczny, reprezentowany przede wszystkim przez UPA Stepana Bandery, był szczególnie silnie prześladowany, a sama jego postać rzeczywiście przestawiana była w sposób demoniczny – faszysta, nacjonalista, bandyta, kolaborant, najgorszej maści nikczemnik. Bezkompromisowość takiej polityki wynikała przede wszystkim z masowości ruchu nacjonalistycznego na zachodniej Ukrainie (w szczytowym momencie liczącego ok. 100 tys, członków), który ZSRR musiało za wszelką cenę stłumić i przekonać lud o jego jednoznacznie nieakceptowalnym charakterze. Socjo-polityczne wahadło wychylone w jedną stronę, niestety zazwyczaj odbija w drugą ze zdwojoną siłą. Ukraińcy na zachodzie kraju w latach 90. żywo pamiętali radziecką narrację wymierzoną w ukraińskie ruchy niepodległościowe. Wewnętrzny sprzeciw, wobec prób wynaradawiania doprowadził do postawienia w roli bohaterów tych, których z pamięci zbiorowej próbowano wymazać. Wiedząc zatem, że komunistyczna propaganda stale nagłaśniała zbrodnie nacjonalistów, nazywając ich bandytami, Ukraińcy zaczęli odrzucać tę narrację, na zasadzie: „Skoro Rosjanie kłamali nam i przepisywali naszą historię na nowo, chcąc nas wynarodowić, to znaczy, że wszystko o czym mówili musi być nieprawdą”. W ten sposób po dziś dzień oczyszcza się ukraińskie nacjonalistyczne partyzantki ze wszelkich zbrodni, nazywając owe akty terroru „rosyjskim fałszerstwem”. Stąd też niedowierzanie, gdy Polacy mówią o bestialskich mordach dokonanych przez OUN-UPA, gdyż „musi to być kolejne rosyjskie kłamstwo”, a przy tym często dodają „stworzone po to, by nas [z Polakami] poróżnić”. Przy okazji tego argumentu, zdarza się, szczególnie niektórym mniej historycznie zorientowanym głosić zdanie: „skoro Sowieci mogli przedstawiać Katyń jako zbrodnię niemiecką, to mogli też zainscenizować Wołyń jako zbrodnię ukraińską.”

Zatem, jeśli Ukraińcy często odrzucają uznanie winy nacjonalistów za dokonanie ludobójstwa wołyńsko-galicyjskiego, bezpodstawnie twierdząc, że jest to, w części lub w całości, jedynie produkt rosyjskiego imperializmu, to czy Kreml nie ma nic wspólnego z ową sprawą? Oczywiście, nic bardziej mylnego. Z licznych raportów wynika, iż działania Moskwy mają na celu przede wszystkim budować podziały zakorzenione właśnie w historycznych sentymentach Polaków i Ukraińców. Za jeden z najważniejszych w tej materii, należy wymienić raport Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, opisujący m.in. działalność wywiadowczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wśród głównych celów, jakie realizują służby rosyjskie wymieniono: „wykorzystywanie historycznych antagonizmów narodowościowych, głównie w relacjach polsko-ukraińskich”. Do budowania podziałów służą przede wszystkim media społecznościowe, w których publikowane są treści stale przypominające o zbrodni wołyńsko-galicyjskiej, a także innych historycznych wydarzeniach, jak powstania kozackie czy koliszczyzna, przy czym zazwyczaj prezentuje się współczesną Ukrainę, jako bezpośredniego kontynuatora ideologii ukraińskiego integralnego nacjonalizmu, tj. państwa jednoznacznie wrogiego Polsce. Oczywiście swojego wpływu nie ograniczają jedynie do polskiej sfery internetowej. Działając w ukraińskiej przestrzeni cyfrowej poszerza się treści wskazujące na Polaków jako na naród współodpowiedzialny za wydarzenia na Wołyniu, który następnie dopuścił się kolejnego ludobójstwa – akcji „Wisła”, a także który od setek lat jest wrogo nastawiony wobec narodu ukraińskiego, uciska go i ma wymierzone w Ukrainę zakusy imperialne.

Niestety ostatnie badania opinii publicznej jednoznacznie wskazują, że takie działania przynoszą zamierzone skutki. Polacy byli wskazywani na Ukrainie jako najbliższy sobie naród przez wiele lat, co swoje apogeum osiągnęło w 2022 r., kiedy to 97% Ukraińców wskazało Polskę jako najbliższy Ukrainie kraj. Dziś wskaźnik ten również jest stosunkowo pozytywny, ale spadł do poziomu 56%. Nieco mniejszy spadek możemy zauważyć w podejściu społeczeństwa polskiego do Ukraińców. Podczas, gdy w pierwszym roku pełnoskalowej agresji poziom sympatii wobec narodu ukraińskiego wynosił 41%, to obecnie jest on na poziomie zaledwie 29% (przy czym negatywny stosunek wyraża aż 43% respondentów).

Obraz obecnej sytuacji

Jeśli śledzimy politykę polsko-ukraińską ostatnich miesięcy, to moglibyśmy dojść do wniosku, że ogólna tendencja obustronnych relacji jest pozytywna. Z punktu widzenia Polski największym przełomem było uznanie przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wielu wniosków ekshumacyjnych złożonych przez polski IPN. Owocem współpracy obu instytucji był opracowany w ubiegłym roku plan przeprowadzenia wspólnych prac badawczych, zarówno w Polsce, jak i w Ukrainie, celem godnego pochowania ofiar zbrodni dokonanych na Polakach przez OUN-UPA, oraz na Ukraińcach przez jednostki AK i BCh. W kwietniu rozpoczęto kolejne poszukiwania w Puźnikach i prace ekshumacyjne w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej; na ten rok planowane są również badania m.in. w Hucie Pieniackiej i Sahryniu. To istotny przełom, który odebrał argumenty wielu, którzy podsycali antyukraińskie nastroje budując je na „blokadzie ekshumacji polskich ofiar”.

Kolejnym, bardzo ważnym wydarzeniem z punktu widzenia obustronnych relacji był Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny, zorganizowany przez Centrum Mieroszewskiego w porozumieniu z UIPN w dn. 6-8 maja. Konferencja z udziałem najważniejszych polskich i ukraińskich historyków to kolejny kamień milowy w debacie narodów nad sprawami historycznymi. Dyskutowano nie tylko o dziejach minionego wieku, ale o całej tysiącletniej historii wzajemnej. Takie gremium po raz ostatni zebrało się w 2017 r. w ramach ówczesnego formatu – Oficjalnego Polsko-Ukraińskiego Forum Historyków, ale pozostawało zawieszone z powodu napięcia dyplomatycznego spowodowanego likwidacją pomnika UPA w Hrubieszowie i wstrzymaniem ekshumacji polskich ofiar.

Do znaczących wydarzeń można także zaliczyć wspomnienie Symona Petlury w 100. rocznicę śmierci. Swój wieniec na grobie naczelnika URL w Paryżu złożył m.in. Jan Malicki, dyrektor Studium Europy Wschodniej; w Lublinie pod patronatem Ambasady Ukrainy miało miejsce oficjalne upamiętnienie Atamana, a w Muzeum Fotografii we Lwowie odbył się panel dyskusyjny polskich i ukraińskich historyków dot. roli Petlury dla ukraińskiej i polskiej historiografii.

W mediach polskich tymi dniami silniej pobrzmiewały jednak echa innych wydarzeń. Z inicjatywy UIPN postanowiono o stworzeniu w Kijowie Panteonu Wybitnych Ukraińców, w ramach organizacji którego, dokonana zostanie ekshumacja i uroczysty pochówek osób najważniejszych dla historii Ukrainy. Wśród wymienionych bohaterów pojawia się nie tylko Petlura czy Skoropadski, ale też Jewhen Konowalec, Andrij Melnyk, czy Stepan Bandera. 25 maja odbył się uroczysty pochówek Melnyka – przewodniczącego OUN w latach 1938-40, który po rozpadzie organizacji dowodził frakcją OUN-M (tzw. melnykowcy). Jako głównodowodzący jest on oskarżany przede wszystkim o kolaborację z nazistowskim reżimem, w związku z czym Instytut Jad-Waszem oraz MSZ Izraela wyraziły swoje ubolewania nad takim aktem upamiętnienia. Jeszcze dobitniejszym wydarzeniem tego tygodnia było nadanie Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych „Północ” SZU imienia „Bohaterów UPA”, uczynione przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Po tej sytuacji swoje oburzenie wyraziła rzesza przedstawicieli polskiej klasy politycznej, w tym m.in. prezydent Karol Nawrocki, który zapowiedział, iż na najbliższym spotkaniu Kapituły Orderu Orła Białego zaproponuje odebranie Zełenskiemu tego najwyższego polskiego odznaczenia państwowego.

W polskiej i ukraińskiej przestrzeniach medialnych w zasadzie możemy dostrzec oznaki pewnego przesilenia. Zarówno media tradycyjne, jak i społecznościowe w Ukrainie i Polsce pozostają od kilku dni w stanie jednoznacznie negatywnych wobec siebie narracji. W Polsce nawet osoby kojarzone z proukraińskim podejściem, jak były prezydent Wałęsa, czy prof. Żurawski vel Grajewski wyrazili swoje głębokie ubolewanie wobec niniejszej decyzji Zełeńskiego. Ten drugi celnie zauważył, że uznawanie postaci za narodowych bohaterów, nie zwalnia z pewnego fundamentalnego rozsądku w kwestii ich upamiętniania – przywołał tu postać Lucjana Żeligowskiego, którego nie bez powodu Polacy nie stawiają na pomnikach polskich miast; co bynajmniej nie oznacza, że nie uznają oni go za postać wybitnie istotną dla swojej historii; nie robią tego ze względu na głęboki szacunek i troskę o dwustronne relacje z Litwą, dla której niewątpliwie jest to postać nieakceptowalna. Pomimo, iż ocena ruchu prezydenta Ukrainy była raczej jednoznacznie negatywna, tak wśród komentatorów polskich, jak i ukraińskich mieszkających w Polsce, decyzja prezydenta Nawrockiego bywała przedstawiana, jako nietrafiona.

Patrząc na ukraińską stronę barykady widzimy nie tylko niezrozumienie, ale i głębokie oburzenie postawą Polską. Z jednej strony wyśmiewany jest prezydent Nawrocki, a jego decyzje przekłada się na obraz „niedojrzałej Polski”, prezentując przy tym osoby niesławne w historii Polski i świata, które również były kawalerami Orderu; z drugiej zaś coraz szerzej kolportuje się treści mające przedstawić oddziały Armii Krajowej i Polaków ogółem, jako na tych, którzy sami doprowadzili do masakry (wychodzi się zatem poza przyjętą w ukraińskiej narracji „symetrię win”, przenosząc ciężar odpowiedzialności na stronę polską).

Dążenie do zrozumienia

Jak zatem pogodzić te dwa porządki? Jak, będąc przychylnym sprawie ukraińskiej, rozmawiać z Ukraińcami, którzy nie rozumieją polskiego bólu i jak dyskutować z naszymi rodakami, gdy Ci są jednoznacznie wrogo nastawieni wobec Ukrainy? Zacznijmy zatem od siebie samych – uważam, że w obecnej rzeczywistości realną zmianę możemy w tym zakresie czynić jedynie w naszym kręgu najbliższych, gdzie jest przestrzeń na realnie pogłębioną debatę: wśród znajomych, przyjaciół, rodziny. Wyobrażenie o wywarciu wpływu poprzez, przykładowo, media społecznościowe jest mrzonką, gdyż polaryzacja i emocjonalne przekonanie o swoich racjach, zawsze bierze w takich dyskusjach górę. Widzimy to nawet pod postami osób, które w temacie polsko-ukraińskich relacji cieszą się autorytetem, gdzie w komentarzach dominują emocje i wyzwiska, tłumnie podtrzymywane przez internautów. Jeżeli chcemy czynić realny wpływ w uświadamianiu społeczeństwa polskiego o złożoności relacji z Ukraińcami (których to relacji nie unikniemy), winniśmy skupić się na najbliższym otoczeniu, takim które nas w pełni wysłucha i jest jakkolwiek podatne na zmianę.

Co zaś się tyczy debaty z przyjaciółmi Ukraińcami, to w mojej opinii konieczne jest wyjaśnianie polskiej strony spojrzenia, nigdy zaś, uciekanie przed odpowiedzialnością, gdyż właśnie za postawę odpowiedzialną uważam podejmowanie trudu wchodzenia w polemikę historyczną z osobami z Ukrainy. Nie dojdziemy do wspólnego stanowiska bez dyskusji. Ważne jest oczywiście prowadzenie jej nie z pozycji moralnej wyższości czy żalu („Wyście nas mordowali, a my was nie”), ale wyjście naprzeciw ludziom, którzy opierają swoje przekonania o konkretne przesłanki (w tym aspekcie, o niewątpliwe zasługi UPA w walce z reżimem komunistycznym) oraz próbę przedstawienia im drugiej strony medalu. Niestety, wiele osób na Ukrainie, czy też Ukraińców mieszkających w Polsce nie rozumie, z czego wynikają polskie sentymenty. Czystki na Wołyniu i w Galicji postrzegane są jako obopólne akcje, bez zrozumienia szerokiego kontekstu, ideologii zawartej w ukraińskim nacjonalizmie OUN oraz tego jaki wpływ miała ona na rzeczywiście wydawane rozkazy eksterminacji całego elementu polskiego tych ziem.

Istotne jest zatem, abyśmy sami byli dostatecznie wyedukowani, tak w temacie tych zbrodni, jak i trudnego kontekstu polsko-ukraińskiego tamtych czasów. Dopiero takie pogłębione zrozumienie pozwoli nam uczciwie podejmować dążące do realnego zbliżenia i zmiany działanie. Czy wspomniana w tytule spirala wzajemnych antagonizmów między naszymi narodami ulegnie zmianie, ciężko stwierdzić, choć obawiam się, że faktyczny kres takiej kaskady może nastąpić dopiero w przypadku wystąpienia egzystencjalnego zagrożenia dla obu państw, które tylko w jedności będziemy w stanie przezwyciężyć.

Bibliografia
[1] Raport z działalności ABW za lata 2024–2025, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Warszawa 2026.

[2] Balbus T., Polskie istriebitielne bataliony NKWD w latach 1944–1945, OBEP IPN, Wrocław.

[3] Бандрівський М., wpis na profilu osobistym, Facebook, 29 maja 2026 (https://www.facebook.com/photo/?fbid=35799438599701022&set=a.149867048418296).

[4] Karwowska A., Chomiuk M., Zmiany w pomocy obywatelom Ukrainy. 800 plus powiązane z obowiązkiem szkolnym, Bankier.pl / PAP, 30 kwietnia 2024.

[5] Stosunek Polaków do innych narodów, CBOS News nr 6/2026, Centrum Badania Opinii Społecznej, Warszawa 2026.

[6] Polska i Polacy oczami Ukraińców 2025, Centrum Mieroszewskiego, Warszawa 2026.

[7] Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny, Centrum Mieroszewskiego, Warszawa 2026.

[8] Cohen J., The Historian Whitewashing Ukraine’s Past, Foreign Policy, 2 maja 2016.

[9] d’Istria T., Zelensky’s rehabilitation of controversial figures in Ukrainian nationalism sparks anger in Israel and Poland, Le Monde, 4 czerwca 2026.

[10] Kosiniak-Kamysz: Bez tego nie ma mowy o wejściu Ukrainy do UE, Do Rzeczy / PR24, 30 sierpnia 2024.

[11] Gordijewska A., Dyskusja historyków w 100. rocznicę śmierci Symona Petlury, Kurier Galicyjski, 29 maja 2026.

[12] Hromadske, Намір Польщі прирівняти ОУН-УПА до нацизму — це підігрування російській пропаганді — політолог, Hromadske, 2 października 2025.

[13] Interia, Ukraina: NKWD podszywało się pod UPA, Interia Wydarzenia, 30 listopada 2007.

[14] Kowal P. [@pawelkowalpl], wpis na portalu X, 17 grudnia 2025 (https://x.com/pawelkowalpl/status/2001294201044996583).

[15] Lepiarz J., Zełenski może stracić Order Orła Białego? Członek Kapituły przerywa milczenie, Gazeta.pl, 3 czerwca 2026.

[16] Lemberger R., wpis w grupie СПРАВЖНЯ ГАЛИЧИНА, Facebook, 31 maja 2026 (https://www.facebook.com/photo?fbid=1719625795712741&set=gm.3362924810548832&idorvanity=1557947024379962).

[17] Maciejewski J., Jak wyglądało polskie '5 minut’ po inwazji Rosji na Ukrainę?, wPolityce.pl, 26 listopada 2023.

[18] McBride J., How Ukraine’s New Memory Commissar Is Controlling the Nation’s Past, The Nation, 13 sierpnia 2015.

[19] Motyka G., Ukraińska Partyzantka 1942–1960, ISP PAN / Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2006.

[20] Dziennikarze Onet, Polsko-ukraiński konflikt o zboże. Wyjaśniamy, o co chodzi polskim rolnikom, Onet, 14 lutego 2024.

[21] Hryciuk: Kreml gra zbrodniami UPA, aby podsycić polsko-ukraińskie spory o historię, Dzieje.pl / PAP, 4 lipca 2023.

[22] International Public Opinion on Ukraine, Razom We Stand, Kijów 2022.

[23] Delegacja Studium Europy Wschodniej UW na uroczystościach w Paryżu z okazji 100. rocznicy śmierci Symona Petlury, Studium Europy Wschodniej UW, Warszawa 2026.

[24] Świetlik W., Plując na Polskę, Zełenski pluje pod wiatr, Interia Wydarzenia, 20 września 2023.

[25] Powstanie Panteon Wybitnych Ukraińców. W planach uroczysty pochówek Bandery, TVP Info, 27 maja 2026.

[26] Upamiętnienie Symona Petlury w Lublinie w setną rocznicę jego śmierci, Ukrinform, 24 maja 2026.

[27] Щербак Ю., У відносинах з Польщею не варто натискати на історичні «мозолі», що натерлися за 400 років, Незалежний Медіа Форум, 2 czerwca 2026.

[28] Żurawski vel Grajewski P., wpis na profilu osobistym, Facebook, 29 maja 2026 (https://www.facebook.com/zurawski.przemyslaw/posts/pfbid0NkB8kp1J9AKbhKWULiMnCqPeCfAxioXDMX75GncrGuHQdg5XUCFCCeCH7hn9JEwol).

O Autorze

Aleksander Bramski – student stosunków międzynarodowych i studiów wschodnich na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się badaniem dyplomacji oraz historii obszaru Europy Środkowo-Wschodniej.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł O stosunkach polsko-ukraińskich w czasie kolejnego kryzysu. Czy mamy szansę wyjść ze spirali pogłębiających się nieporozumień? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Lekcja o Współczesnej Konfucjańskiej Dyplomacji: Case Study szczytu Trump-Xi

Polina Hopta — Sun, 07 Jun 2026 17:51:40 +0000

Jak Konfucjańska tradycja Chin przekłada się na ich dzisiejszą kulturę polityczną? Co historia może nam powiedzieć o polityce zagranicznej Chińskiej Partii Komunistycznej? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz w moim artykule, w którym przy użyciu mechanizmów znanych z chińskiej historii analizuję majowe spotkanie Trumpa z Xi Jinpingiem w Pekinie. Jeśli jesteś zainteresowany głębszym zrozumieniem działań Chin na arenie międzynarodowej, ten artykuł jest dla ciebie.

Autor: Jakub Chojnacki

Wstęp

Konfucjanizm, choć zakorzeniony w starożytnej filozofii chińskiej, nie jest jedynie reliktem przeszłości. Stanowi on żywy element chińskiej kultury politycznej, który, jak argumentują badacze, nadal kształtuje sposób w jaki Pekin postrzega swoje miejsce w świecie i prowadzi politykę zagraniczną. Niniejsza praca stawia pytanie o to, w jakim stopniu konfucjańskie tradycje dyplomatyczne są rozpoznawalne we współczesnej chińskiej polityce zagranicznej. Jako studium przypadku posłuży wizyta Donalda Trumpa w Pekinie w maju 2026 roku.
Teza pracy brzmi następująco: wizyta ta wpisuje się w konfucjańską tradycję inkluzywną, której mechanizmy: rytuał, hierarchia moralna i narracja kosmicznego porządku, pozostają żywymi narzędziami chińskiej dyplomacji, świadomie uruchamianymi przez Xi Jinpinga w relacji z partnerami zewnętrznymi.

Mandat Niebios

Koncept Tianxia (“wszystko co pod niebem”) a także wynikającego z niego Tiān Mìng (Mandat Niebios) został w Chinach wprowadzony przez starożytną Dynastię Zhou. Dynastia ta przejmowała władzę w roku 1046 p.n.e. na fali niezadowolenia społecznego z rządów dynastii Shang. Według źródeł żołnierze armii Shang byli tak ze swojego władcy niezadowoleni, że decydowali się na dezercję i przejście w szeregi wroga. Po przejęciu władzy, król Wu dynastii Zhou poszukując legitymizacji władzy wśród swoich poddanych, stwierdził, że to same niebiosa podarowały mu władzę. Ponadto, to właśnie siła wyższa doprowadziła do upadku skorumpowanej i niesprawnej dynastii Shang i sprawiła, że otrzymał on mandat niebios.

Koncepcja Tianxia zakłada harmonię i wspólnotę wszystkiego co pod niebem. Odwrotnie do zachodnich koncepcji, które koncentrują się na suwerenności, w Tianxia ważną rolę odgrywają moralność oraz hierarchia kosmicznego porządku. Cesarz w tym porządku jest kimś więcej niż tylko człowiekiem – jest Synem Niebios (Tiānzǐ), łącznikiem między światem ludzi a niebiosami. W efekcie, jest on kluczowym elementem kosmicznego porządku, bytu rozciągającego się szerzej niż terytorium Chin.

Jednak bycie synem niebios nie oznaczało bynajmniej absolutyzmu tego mandatu, zupełnie odwrotnie niż w kulturze europejskiej. Warunkiem trzymania Tianming było sprawiedliwe panowanie. Skoro niesprawiedliwość i korupcja były podstawą do obalenia dynastii Shang, to podobnie, gdyby którakolwiek z kolejnych dynastii panowała niesprawiedliwie mogłoby to posłużyć za przesłankę do kontestowania jej władzy. Ponadto wierzono, że odstępstwo od dogmatu sprawiedliwego rządzenia mogłoby sprowadzić na króla niebiańską karę. Wszystkie klęski żywiołowe postrzegano jako znak, że władca nie dopełnił swojej misji podtrzymywania kosmicznego porządku. Chiński władca od kołyski obdarzony był boską esencją, jednak to jego wybory były kluczowym warunkiem dla utrzymania Tianming.

Koncept Mandatu Niebios jest jednym z fundamentów Chińskiej kultury politycznej. Już sama boskość mandatu cesarza implikuje silną hierarchizację społeczeństwa, silną podległość jednostki wobec cesarza, który jest nie tylko liderem państwa, ale również duchowym przywódcą.

Konfucjanizm

Konfucjanizm powstaje w czasach kryzysu związanego z okresem Wiosen i Jesieni oraz Epoki Walczących Królestw, który jest okresem przejścia od niewolniczego schematu społecznego do feudalizmu. Charakteryzował się rozbiciem królestwa Chińskiego na mniejsze feudalne, konkurujące ze sobą państwa. Okres ten wytworzył w Chinach intelektualny ferment znany jako Sto Szkół Chińskiej myśli. Odpowiedzią Konfucjusza była myśl organizacji społecznej oparta na dwóch centralnych zasadach: Yi (dobroć, sprawiedliwość) i Li (zgodność z rytuałem) jako mechanizmie podtrzymywania hierarchicznego porządku. To właśnie te dwie zasady, przeniesione na grunt polityki, ukształtowały konfucjański model władzy: legitymizowanej nie przez przymus, lecz przez cnotę i właściwy rytuał.

Konfucjanizm: Polityka zagraniczna

Analiza imperialnej polityki zagranicznej Johna Fairbanka wskazuje, że chińska percepcja polityki zagranicznej była silnie związana z wewnętrznym ”naturalnym porządkiem rzeczy. Pierwszym jej aspektem jest ponownie moralne przywództwo – Cesarz Chin występował z pozycji wyższości moralnej (de) poprzez swoje cywilizowanie (ren) i troskę (en) rozciągał swoją władzę także na obcokrajowców. Działanie zgodnie z kodem moralnym upoważniało cesarza do podporządkowania sobie zagranicznych władców i nakazywało im wobec niego wdzięczność.Założenie o wyższości Cesarza na arenie międzynarodowej implikuje hierarchiczność systemu. Cesarz jako syn niebios, według konfucjańskiej polityki zagranicznej, pełnił rolę moralnego przywódcy, co przekładało się na relacje z państwami ościennymi. Hierarchia zbudowana była na założeniu trzech stref. Pierwszą z nich jest strefa Siniczna w której zawarto państwa, których kultury polityczne podobnie jak chińska, oparte były na fundamentach Konfucjańskich, tj. Wietnam, Korea, Japonia. Drugą strefą jest Azja Środkowa, która była obszarem nomadycznych ludów niezwiązanych z Chinami kulturowo, lecz jej ludność odgrywała istotną rolę w wojsku cesarskim. Ostatnią ze stref, była strefa zewnętrzna składająca się z “zewnętrznych barbarzyńców’’, czyli ludów które kulturowo nie miały wiele wspólnego z Chinami. Wszystkie trzy grupy były trybutarnie podległe cesarstwu i w teorii były zobowiązane składać go na ręce syna niebios.

Ekskluzywizm i Inkluzywność w Konfucjańskiej Polityce Zagranicznej

Istotnym punktem wyjścia dla zrozumienia chińskiej kultury polityki zagranicznej jest rozróżnienie między Hua i Yi, czyli pomiędzy cywilizowanymi i barbarzyńcami. Jest ono spuścizną podziału etnicznego królestwa Chińskiego, w którego skład wchodzili przodkowie późniejszych chińczyków Han, czyli Huaxia. Postrzegali oni siebie jako społeczność osiadłą, zhierarchizowaną, a więc kulturowo wyższą od koczowniczych plemion zamieszkujących ziemie ościenne. Podobnie jak starożytni Grecy dzielili ludzi na Hellenów i barbarzyńców, Chińczycy posługiwali się terminem Yi na określenie ludów spoza swojego kręgu cywilizacyjnego. Ten podział jest kluczowy dla zrozumienia chińskiego uniwersalizmu kulturowego z którego wynikał zarówno ekskluzywizm jak i inkluzywność chińskiej koncepcji świata. Inkluzywność chińskiej kultury został dobrze ujęty przez Fenga Zhanga w jego analizie dotyczącej konfucjanizmu w chińskiej polityce zagranicznej. Opisuje on bycie cywilizowanym nie jako ekskluzywnie zarezerwowane dla Chińczyków, lecz jako swego rodzaju osiągnięcie kulturowe i proces, w którym każdy może uczestniczyć. Ci barbarzyńcy, którzy żyli zgodnie z konfucjańskimi prymatami moralnymi mogli być de facto uważani za Chińczyków. Jest to wyraz konfucjańskiej zasady transformacji zgodnie z którą każdego człowieka można uczynić cywilizowanym poprzez edukację (jiao hua).

Stoi to w kontraście do ekskluzywności neo-konfucjanizmu którą autor zarysowuje na przykładzie polityki dynastii Song. Twierdzi on, iż idealizm związany z inkluzywnością stosowany był w okresach względnej stabilności. Gdy zaś presja zewnętrzna na cesarstwo chińskie zagrażała władzy i bezpieczeństwu państwa, a na płaszczyźnie wewnętrznej cesarstwo również było osłabione, to dominującą stawała się polityka stawiająca na moralny ekskluzywizm, która zrezygnowała z prymatu transformacji Yi w Hua. Ta polityka oparta jest na założeniu ochrony wyższości chińskiej kultury przed wpływami ludów uznawanych za barbarzyńskie. Praktyczną ekspresją koncepcji moralnej wyższości Cesarza, ale także inkluzywności chińskiej kultury oraz postrzegania hierarchii w stosunkach międzynarodowych jest metoda Chi-mi opisywana przez Fairbanka. Jest ona instytucjonalną realizacją ideałów zarządzania relacjami z ludami barbarzyńskimi, których Chiny nie chciały ani podbijać, ani ignorować.

Po pierwsze, jej fundamentalną zasadą jest ,,jeśli barbarzyńcy działają zgodnie z rytuałem, w żadnym wypadku nie można im odmówić odpowiedzi’’. Ta zasada implikuje z jednej strony otwartość cesarstwa na relacje z innymi ludami, jednak zakłada ona również ich podległość zasadom chińskim, co podtrzymuje hierarchię. Po drugie, relacja z barbarzyńskim ludem jest utrzymywana bez narzucania pełnej kontroli za pomocą luźnych związków instytucjonalnych. Chiny w ten sposób rozciągały swoją kontrolę nad obszarami jednocześnie unikając dużych kosztów wynikających z pełnej kontroli.

Polityka ta była bardzo elastyczna i służyła jako instrument niebezpośredniej władzy, gdyż zakłada ukrytą kontrolę. Polityka Chi-mi miała charakter pragmatyczny i była stosowana zarówno w okresach siły jak i słabości cesarstwa. Wpisywała się ona w szersze napięcie, między konfucjańskim uniwersalizmem a tendencjami ekskluzywistycznymi neokonfucjanizmu.

Jakie to ma znaczenie dla współczesnej polityki?

Badacze wskazują, że konfucjańska kultura jak i koncepty znane z imperialnych Chin nadal przekładają się na to jak Pekin kształtuje swoją politykę zagraniczną. Czasy dyktatury Mao postrzegane są jako bunt przeciw imperialnym metodom działania, jednakże to właśnie w czasach Mao Chiny jawiły się jako duchowy przywódca światowej rewolucji i anty imperialistów. Wskazuje się, że to czasy Deng Xiaopinga są okresem powrotu do Konfucjańskiego dziedzictwa chińskiej dyplomacji. Jednym z koronnych przykładów konfucjańskiej polityki zagranicznej jest Panda Diplomacy, która polegała na ofiarowaniu pand innym państwom w formie prezentu by osiągnąć cele polityczne. Polityka ta odzwierciedla tradycje z czasów imperialnych Chin, gdzie ofiarowanie prezentów było elementem systemu trybutarnego.

|Ponadto, badacze wskazują, że polityka Chin pod dyktaturą Xi Jinpinga powraca do konfucjańskich metod dyplomacji. Kluczowe zasady konfucjanizmu zachowują istotne miejsce w doktrynie Xi Jinpinga a community with a shared future for mankind. Ma ona na celu przebudowę architektury systemu międzynarodowego w taki sposób, by odpowiadała ona także potrzebom Globalnego Południa i państw rozwijających się. Jest to również ekspresja konfucjańskich zasad harmonii, cywilizowania i troski wobec słabszych.

Koncepcja Tianxia została zinterpretowana jako dążenie do globalnego porządku opartego na zasadach. Zazwyczaj odwołuje się ona do relacyjności polityki międzynarodowej oraz poddaje w wątpliwość dogmaty wynikające z zachodnich koncepcji ładu międzynarodowego. Jest to uwspółcześniona wersja przekonania o istnieniu kosmicznego porządku, porządku który Chiny mogą nie tylko biernie obserwować, lecz również aktywnie uczestniczyć w jego tworzeniu. Ostatecznie Xi Jinping konsekwentnie opisywał inicjatywę “Jednego Pasa, Jednej Drogi”, jako projekt, który łączy w sobie wymiar ekonomiczny oraz duchowy (community of shared destiny). Zgodnie z jego założeniami, ten projekt spaja los całej globalnej społeczności, w której elementy nie są od siebie odrębne, lecz tworzą razem większą całość. Stosowanie takiej retoryki w przypadku projektu ekonomicznego jest wyrazem inkluzywności konfucjańskiej logiki. Chiny w ten sposób dążą do moralnego przywództwa, nie narzuconego siłą, lecz przyciągającego wizją harmonijnego porządku i współpracy.

Trump w Pekinie

Wizyta Trumpa w Chinach wpisuje się we wzorzec strategiczny chińskiej dyplomacji, nakierowanej na systematyczne eksponowanie globalnego przywództwa opartego na wartościach konfucjańskich. Spotkanie przywódców dwóch supermocarstw odbyło się w Pekinie w dniach 13-15 maja 2026 roku. Po stronie amerykańskiej w wizycie uczestniczyli najważniejsi członkowie administracji Trumpa: Sekretarz Stanu Marco Rubio, Sekretarz Skarbu Scott Bessent; ale także prezesi największych amerykańskich korporacji, w tym bigtechów. Po stronie chińskiej znalazły się postaci bliskie Xi Jinpingowi takie jak; He Lifeng który pełni funkcję wicepremiera ds. polityki gospodarczej, premier ChRL Li Qiang oraz Wang Yi, najwyżej postawiony dyplomata. Już na poziomie wyboru składu delegacji można zauważyć odmienną percepcję pomiędzy mocarstwami, gdyż widoczne jest, że skład delegacji amerykańskiej był dobrany z uwagi na biznesowe priorytety. Z drugiej strony, po stronie Chińskiej, choć gałąź ekonomiczna Komunistycznej Partii Chin została ujęta, to nie uświadczyliśmy tam obecności liderów chińskiego biznesu.

Jednym z czynników przemawiającym za spotkaniem była powszechnie znana nieprzewidywalność amerykańskiej polityki zagranicznej, i wynikający z tego działania chaos w polityce międzynarodowej. Dla Pekinu jest to ogromna szansa. Chaos wprowadzony przez Donalda Trumpa otworzył przed Pekinem unikalną szansę geopolityczną, ChRL może pozycjonować się w roli głównego i stabilnego filaru międzynarodowego porządku. Aby w pełni uwiarygodnić ten wizerunek, Pekin aktywnie wdraża wielowektorową narrację, w której argumentuje na rzecz multilateralizmu. Pozycjonuje się tym samym jako pragmatyczna przeciwwaga dla amerykańskiego izolacjonizmu. Jednocześnie, Chiny coraz śmielej starają się odgrywać rolę globalnego mediatora w konfliktach międzynarodowych, np. między Pakistanem i Afganistanem, co pozwala im konsekwentnie budować wizerunek globalnego mocarstwa.

W otwierającym spotkanie przemówieniu, Xi Jinping położył ogromny nacisk na znaczenie relacji Chin i Stanów Zjednoczonych dla globalnego porządku i pokoju. To w istocie manifestacja konfucjańskiego uniwersalizmu i kosmologicznego porządku Tianxia. Xi przyjął w tym przemówieniu rolę moralnego przywódcy, który swą mądrością chce doprowadzić nie tylko amerykańsko-chińskie relacje do porządku, lecz ma na myśli cały świat. Ponadto, chiński przywódca przywołał w przemówieniu koncepcję “Pułapki Tukidydesa” jako koncepcji nieuchronnej konfrontacji dwóch mocarstw i zagrożenia dla relacji dwóch supermocarstw. Xi Jinping wystąpił tu w roli moralnego przywódcy, który oferuje strukturę relacyjną zdolną spiąć losy całego świata i zapobiec katastrofie.

Całkowitym przeciwieństwem jest otwierające przemówienie Donald Trumpa; choć rozpoczęte kurtuazyjnym wstępem, to bardzo szybko przeniesiono ciężar wypowiedzi na płaszczyznę czysto transakcyjną, otwarcie deklarując, że główną osią jego wizyty jest biznes. Aspekt ten jest, ponownie, widoczny w składzie delegacji, z którą wybrał się do Pekinu. Oba mocarstwa postrzegają swoje role w systemie międzynarodowym w bardzo odmienny sposób. Ameryka Donalda Trumpa w sposób wyraźny abdykuje ze spełniania roli globalnego lidera, czego echa pobrzmiewały od samego początku kadencji Trumpa. Koronnym dowodem na to jest strategia bezpieczeństwa narodowego opublikowana przez administrację Donalda Trumpa w 2025 roku. W wyraźny sposób administracja Trumpa oddziela się w tymże dokumencie od roli globalnego lidera na rzecz bardziej pragmatycznego bilateralnego podejścia.

W przeciwieństwie do USA, Chiny starają się tę rolę przejąć pozycjonując się jako globalny przywódca. Xi Jinping w wyraźny sposób położył nacisk na logikę wynikającą z kosmicznego porządku przedstawiając relacje amerykańsko-chińskie jako część większej całości, część, która w przypadku niewystarczającej uważności którejś ze stron może doprowadzić do globalnej tragedii. Paradoksalnie, sprowadzenie dynamiki szczytu do wymiaru czysto biznesowego otwierało przed chińską dyplomacją przestrzeń do uruchomienia tradycyjnych mechanizmów zarządzania relacją. W logice chi-mi Fairbanka, Pekin nie potrzebuje pełnego podporządkowania rozmówcy. Ofiarowanie intratnych kontraktów gospodarczych wpisuje się w tę samą tradycję co historyczne ofiarowywanie prezentów w systemie trybutarnym, gdyż jest gestem łaskawości ze strony moralnego centrum, który jednocześnie wzmacnia hierarchię i wiąże drugą stronę zobowiązaniem wdzięczności.

W tym kontekście należałoby wspomnieć o sprawie Tajwanu w relacjach amerykańsko-chińskich. Relacje dyplomatyczne pomiędzy ChRL z USA zostały oficjalnie ukonstytuowane w roku 1979. Przed tym okresem, do 1972 roku, Administracja Amerykańska uznawała Republikę Chińską (Tajwan) jako jedyne Chiny. 1972 rok jest przełomowym momentem dla relacji Waszyngtonu z oboma państwami chińskimi, gdyż Waszyngton jako strona komunikatu szanghajskiego uznał politykę jednych Chin uznając defacto Tajwan za część Chin. Umotywowane to było zimnowojenną dynamiką, która zmusiła USA do uznania polityki Pekinu wobec Tajwanu. Pekin bowiem, ustanowił zaakceptowanie polityki jednych Chin – czyli Pekinu jako stolicy jedynego państwa Chińskiego jako kluczowy warunek do nawiązania dwustronnych relacji. Stany Zjednoczone, uznają politykę jednych Chin, tylko jeśli unifikacja obu państw chińskich przebiegnie pokojowo. Ponadto, w 1979 roku, kongres uchwalił Taiwan Relations Act który do dziś konstytuuje relacje pomiędzy Republiką Chińską (Tajwanem) a Stanami Zjednoczonymi bez utrzymywania oficjalnych relacji dyplomatycznych. Zgodnie z Taiwan Relations Act, Stany Zjednoczone deklarują się udostępniać Tajwanowi produkty i usługi z zakresu obronności, w takiej ilości, która pozwoli Tajwanowi osiągnąć odpowiednie zdolności w zakresie samoobrony.

Kwestia sprzedaży artykułów obronnych dla Tajwanu pozostaje do dziś kością niezgody pomiędzy dwoma mocarstwami. Z jednej strony Amerykanie uznają politykę jednych Chin, lecz są gotowi zaakceptować tę politykę pod warunkiem, że zjednoczenie zostanie przeprowadzone w sposób pokojowy. Stoi to w rażącym kontraście do polityki Pekinu, który oskarża Waszyngton o łamanie postanowień Komunikatu Szanghajskiego. Jednak naciski strony chińskiej nie spowodowały, że Waszyngton ugiął się w kwestii Tajwanu na przestrzeni ostatnich lat. W grudniu 2025 roku, USA ogłosiły rekordową sprzedaż artykułów wojskowych na Tajwan sięgającą 14 miliardów dolarów, co spotkało się z ostrą odpowiedzią Pekinu.

Krótko przed samym spotkaniem sam prezydent Trump ujawnił, że sprzedaż broni dla Tajwanu będzie jednym z tematów spotkania w Pekinie. W tym kontekście spotkanie dwóch liderów nabiera zupełnie innego charakteru. Trump wyraźnie postawił podczas spotkania na aspekt współpracy ekonomicznej. Jego delegacja złożona z sekretarza skarbu oraz prezesów największych amerykańskich korporacji wyraźnie symbolizuje gospodarczy priorytet Waszyngtonu. Pekin zaś, postawił na szerszy kontekst międzynarodowy. Xi Jinping położył nacisk na znaczenie relacji amerykańsko-chińskich w szerszym kontekście, wspominając np. o pułapce Tukidydesa. Jednakże, strona Chińska ogromny nacisk położyła na sprawę Tajwanu. Podczas spotkania Xi ostrzegł Trumpa, przed podejmowaniem ryzykownych działań wobec Tajwanu, gdyż mogłoby to postawić oba państwa w skrajnie niebezpiecznej sytuacji. Znając priorytet Trumpa, strona Chińska mogła liczyć na Amerykańskie ustępstwa w sprawie Tajwanu w zamian za ustępstwa ekonomiczne. Dokładnie to udało się podczas spotkania Chińczykom osiągnąć. Biały Dom oznajmił, iż Trump osiągnął historyczne deal’e dla amerykańskiej gospodarki. W ich skład wchodzi dość miałki kontrakt opiewający na 200 samolotów zakupionych przez Chiny od Boeinga, zobowiązanie do realizowania 17 miliardów dolarów w zakupach amerykańskich produktów rolniczych co roku, zniesienie restrykcji dotyczących eksportu amerykańskiej wołowiny do Chin oraz deklaracje o zajęciu się wątpliwościami amerykańskimi dotyczącymi eksportu metali ziem rzadkich i innych minerałów. Jest to wymierna korzyść ekonomiczna dla Stanów Zjednoczonych, jednak prawdopodobieństwo szerszego wpływu na koniunkturę gospodarczą w Stanach Zjednoczonych jest nikłe. Ponadto, skład delegacji sygnalizował, że Stany liczą na kontrakty dla firm big-tech, co nie znajduje odbicia w ustaleniach szczytu. W zamian za to, Chińska strona zdołała osiągnąć cele w kontekście Tajwanu. Amerykańska administracja oznajmiła, iż USA zatrzyma dostawę broni dla Tajwanu ze względu na wojnę w Iranie, przy czym eksperci z The Guardian zauważają, iż jest to mało prawdopodobny powód. Dodatkowo, po szczycie Donald Trump w rozmowie z Fox News zadeklarował, iż nie zamierza wspierać formalnej niepodległości Tajwanu a w jego wypowiedziach wybrzmiewała uznanie dla ostrzeżenia Xi Jinpinga. Jednakże, Trump zadeklarował chęć rozmowy z prezydentem Tajwanu. Byłby to przełom w relacjach amerykańsko tajwańskich, gdyż oficjalne kontakty na poziomie liderów obu państw nie odbywały się od czasu uznania polityki jednych Chin. Taki ruch z pewnością spotkałby się z bardzo ostrą odpowiedzią Pekinu.

Działania Chińskie wobec problemu Tajwańskiego podczas szczytu dwóch liderów, ponownie, wykazują logikę znaną z czasów imperialnych Chin. Xi Jinping postawił sobie za priorytet przekonanie Amerykanów do chińskiej wizji świata, w której to Tajwan nie funkcjonuje jako oddzielny byt, lecz jest nieodłączną częścią chińskiego terytorium. Logika Chi-mi nakazuje otwartość, którą chińska administracja się wykazała. Chińczycy z jednej strony z uznaniem przyjęli amerykańskie propozycje, oraz poszli na ustępstwa gospodarcze w zakresie rolnictwa oraz ograniczeń na eksport metali ziem rzadkich, przy czym to co oznaczają te ustępstwa pozostaje niejasne, oraz zaproponowali kontrakt Boeingowi. Pomimo iż administracja Trumpa odtrąbiła sukces, te kontrakty są raczej mało znaczące, zaś skład delegacji amerykańskiej sugerował, że osiągnięcie konkretnych zdobyczy gospodarczych jest jej głównym celem. Z drugiej zaś strony, ciężko twierdzić, iż całkowicie narzucili Amerykanom swoją narrację dotyczącą Tajwanu, gdyż Donald Trump dał się poznać jako bardzo nieprzewidywalny lider, lecz spowodowali niejasność w relacjach Republiki Chińskiej z USA stawiając sprawę Tajwanu jako centralny punkt pomiędzy mocarstwami. Dali więc do zrozumienia Amerykanom, że bez pełnej akceptacji chińskiej racji stanu i działania zgodnie z nią, nie mogą liczyć na więcej niż zostało im dane. Choć Trump nie podjął żadnych przełomowych działań wobec polityki Tajwańskiej, to ze spotkania wynika, że to Chińczycy kontrolują sytuację i zyskują silniejszą pozycję od Amerykanów. Implikuje to podległość Amerykanów wobec chińczyków, a więc hierarchię, a także udowadnia, że logika Chi-mi jest nadal aktualna i pozwala Chińczykom dyktować zasady, na których funkcjonują relacje amerykańsko-chińskie.

Podsumowanie

Analiza wizyty Trumpa w Pekinie przez pryzmat konfucjańskich tradycji dyplomatycznych prowadzi do kilku wniosków. Po pierwsze, mechanizmy wykształcone w chińskiej historii, czyli moralne przywództwo, rytuał jako narzędzie hierarchii czy logika Chi-mi nadal są możliwe do rozpoznania chińskiej dyplomacji, choć przybrały współczesną formę. Po drugie, spotkanie Trumpa i Xi ujawniło fundamentalną asymetrię narracyjną; podczas gdy Xi Jinping operował językiem kosmicznego porządku i globalnej odpowiedzialności, Trump sprowadził wizytę do wymiaru transakcyjnego. Działanie Trumpa otworzyło przed Pekinem przestrzeń do uruchomienia tradycyjnej logiki Chi-mi, w której gospodarz dyktuje ramy relacji bez potrzeby wymuszania formalnego podporządkowania. Po trzecie, konfucjańska retoryka Xi stanowi świadome odwołanie do głęboko zakorzenionej w chińskiej kulturze politycznej logiki legitymizacji przez cnotę i troskę o porządek całości.

Bibliografia

[1] Adler, Nils. 2026. ‘’Trump’s mixed messaging on Taiwan – what we know’’ Al Jazeera, May 21.https://www.aljazeera.com/news/2026/5/21/trump-says-hell-speak-to-taiwans-leader-why-that-is-significant

[2] Aikman, Ian. 2026. ‘’ Trump Warna Taiwan against declaring independence, hours after summit with China’s Xi, BBC. May 16. https://www.bbc.com/news/articles/ce8p61v7l68o.

[3] Al Jazeera Staff, AFP and Reuters. 2026. ‘’China’s Xi Warna Trump about Taiwan at Beijing summit’’, Al Jazeera. May 14. https://www.aljazeera.com/news/2026/5/14/chinas-xi-warns-trump-about-taiwan-at-beijing-summit.

[4] Allison, GrahamT. 2017. ‘’Destined for war: Can America and China escape Thucydides’s trap’’. Scribe Publications.

[5] Amarasinghe, Punsara. 2020. ‘’’’Mask Diplomacy’’: China’s Confucian Strategy in International Relations’’ Atlas Institute for International Affairs, June 3

[6] American Institute in Taiwan. 1979. ‘’Taiwan Relations Act’’, Public Law. https://www.ait.org.tw/policy-history/taiwan-relations-act/.

[7] Buckley, Chris. 2026. ”XI Leaves No Doubt With Trump: Taiwan Is High Priority’’, The New York Times. May 14. https://www.nytimes.com/2026/05/14/world/asia/china-xi-trump-taiwan-warning.html.

[8] Chen, Shiyun. 2016. The Mandate of Heaven: An Existentialist Doctrine of Legitimate Rule’’. April 26. https://www.academia.edu/31405581/The_Mandate_of_Heaven_An_Existentialist_Doctrine_of_Legitimate_Rule.

[9] Cheng, Evelyn. 2026. ‘’Trump-Xi summit: The 3 big takeaways from historic meeting in Beijing’’ CNBC, May 15.https://www.cnbc.com/2026/05/15/trump-xi-summit-the-3-big-takeaways-from-historic-meeting-in-beijing.html

[10] Cheng, Evelyn. 2026. ‘’Why Taiwan became the defining issue in the Trump-Xi talks’’ CNBC. May 16. https://www.cnbc.com/2026/05/16/trumps-meeting-with-chinas-xi-steers-the-us-away-from-taiwan-again.html.

[11] CNA. 2026. ‘’Chinese president Xi Jinping and US President Donald Trump’s opening remarks in Beijing’’ Video. May 15. https://www.youtube.com/watch?v=nk1tRJrODvE.

[12] D’Souza, Shanthie, Mariet. 2026. ‘’China’s Emergence as a Backroom Mediator’’ The Diplomat, April 08. https://thediplomat.com/2026/04/chinas-emergence-as-a-backroom-mediator/.

[13] Doğan, Asim. 2021. ‘’Hegemony with Chinese Characteristics: From the Tributary System to the Belt and Road Initiative’’ 1st ed. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003161004

[14] Hart, Melanie. 2026. ‘’Where’s the News? Trump’s underwhelming meeting with Xi’’ Atlantic Council Dispatches, May 15. https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/wheres-the-beef-trumps-underwhelming-meeting-with-xi/

[15] Jiang, Jefferies. 2020. ‘’Confucian Foreign Policy: Diplomacy, Virtue and the Power of Stability’’, Medium, March 13. https://335468385.medium.com/confucian-foreign-policy-diplomacy-virtue-and-the-power-of-stability-cc2007051ac0.

[16] Lamb, Kate. 2026. ‘’What is Thucydides Trap and why did Xi Jinping mention it in his meeting with Donald Trump?’’ The Guardian, May 15. https://www.theguardian.com/us-news/2026/may/15/thucydides-trap-explained-xi-jinping-donald-trump-us-china-taiwan

[17] Li, Chenyang. “The Confucian Ideal of Harmony.” Philosophy East and West 56, no. 4 (2006): 583–603. http://www.jstor.org/stable/4488054.

[18] Liu, Guizhen, Li, Yuanlongyu. 2025. ‘’Confucian Governance by Virtue: A Study on the Benevolent Rule as the Core Political Model. Scientific and Social Research 7 (2). https://doi.org/10.26689/ssr.v7i2.9842.

[19] McCready, Alistair and Li, Yu-Chen. 2026. ‘’’Makes no Sense’: experts doubt passe in US arms sale to Taiwan is due to Iran war’’, The Guardian. May 27. https://www.theguardian.com/world/2026/may/27/us-arms-sales-to-taiwan-pause-unlikely-due-to-iran-war-experts.

[20] Mistreanu, Sumina, Associated Press. 2025. ‘’China’s top diplomat criticizes U.S. arms sale to Taiwan, PBS News. December 30. https://www.pbs.org/newshour/world/chinas-top-diplomat-criticizes-u-s-arms-sale-to-taiwan.

[21] Shih, Chih-yu. “Role and Relation in Confucian IR: Relating to Strangers in the States of Nature.” Review of International Studies 48, no. 5 (2022): 910–29. https://doi.org/10.1017/S0260210521000322

[22] Smith, David T., Minglu Chen, and Jingdong Yuan. 2026. “Panda Diplomacy Revisited: State Interests and Public Emotions.” The Pacific Review 39 (2): 293–321, doi:10.1080/09512748.2025.2537424.

[23] EBSCO. 2020. ”Mandate of Heaven.’’ Articles. Dostęp: 25.05.2026 The White House, 2026. ‘’Fact Sheet: President Donald J. Trump Secures Historic Deals with China, Delivering for American Workers, Farmers, and Industry’’. Webpage. https://www.pbs.org/newshour/world/chinas-top-diplomat-criticizes-u-s-arms-sale-to-taiwan.

[24] United Nations Office for South-South Cooperation. 2025. ‘’Vision China Forum Calls for Stronger Multilateralism and Greater Voice for Global South’’ September 15. https://unsouthsouth.org/2025/09/19/vision-china-forum-calls-for-stronger-multilateralism-and-greater-voice-for-global-south/.

[25] Wolfe, Jonathan. 2026. ‘’Who Attended the U.S.-China State Bangquet in Beijing?’’, The New York Times. May 14. https://www.nytimes.com/2026/05/14/world/asia/trump-china-xi-state-dinner-who-attended.html.

[26] Yakti, Probo Darono, Siti Rokhmawati Susanto, Gede Wahyu Wicaksana, i Nadya Afdholy. „Tracing the strategic roots of Confucianism in China’s contemporary foreign policy”. Masyarakat Kebudayaan dan Politik 38, no. 2 (2025): 202–214. https://doi.org/10.20473/mkp.V38I22025.202-214

[27] Zhang, Denghua. 2018. ‘’The Concept of ‘Community of Common Destiny’ in China’s Diplomacy: Meaning, Motives and Implications’’ Asia & The Pacific Studies 5 (2): 196-207. https://doi.org/10.1002/app5.231.

[28] Zhang, Feng. “The Xi Jinping Doctrine of China’s International Relations.” Asia Policy 14, no. 3 (2019): 7–24. https://www.jstor.org/stable/26773952.

[29] Zhang, Feng. 2015. ‘’Confucian Foreign Policy Traditions in Chinese History’’ The Chinese Journal of International Politics 8 (2), Pages 197–218, https://doi.org/10.1093/cjip/pov004.

[30] Zhiqun, Zhu. 2012. ‘’A Unique Trilateral Relationship: The US, the PRC, and Taiwan since 1949’’, Education About Asia 17 (3). https://www.asianstudies.org/publications/eaa/archives/a-unique-trilateral-relationship-the-us-the-prc-and-taiwan-since-1949/.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Lekcja o Współczesnej Konfucjańskiej Dyplomacji: Case Study szczytu Trump-Xi pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Niedźwiedź czy Smok: Kto Zapewni Bezpieczeństwo na Stepach Azji Centralnej?

Polina Hopta — Wed, 03 Jun 2026 10:28:20 +0000

Stepy Azji Centralnej przez wieki były obszarem narodzin wielu imperiów koczowniczych, jednak ich potęga osłabła i nowi gracze spoza Azji Centralnej uznali ten region za swoją strefę wpływów. Najpierw byli to Chińczycy, dla których zdobycie Xinjiangu, a potem Azji Centralnej było zadbaniem o bezpieczeństwo własnego kraju. Później, gdy potęga smoka Qingów zaczęła słabnąć, ten region zagarnął rosyjski niedźwiedź, kontynuując tym samym swoją kolonizację szeroko rozumianego Wschodu. Azja Centralna pozostała pod wpływem rosyjskim do rozpadu ZSRR. Dzisiaj region składa się z pięciu państw, pięciu koni, które dzisiaj nadal znajdują się w orbicie tych dwóch mocarstw. Pozostaje zatem pytanie, komu bliżej do skierowania tego tabunu w swoje szpony?

Autor: Norbert Furmańczyk

Bezpieczeństwo regionalne: Jak Rosja traci wiarygodność w roli gwaranta pokoju

Po upadku Związku Radzieckiego Rosja stała się gwarantem bezpieczeństwa w regionie Azji Centralnej, wykorzystując dawną infrastrukturę radziecką oraz słabość reżimów nowo powstałych państw w tym regionie. Nawet obecność amerykańskich baz i wojsk działających w regionie nie była w stanie zachwiać pozycji rosyjskiej (z czasem również presja wywoływana przez Rosję na państwa środkowoazjatyckie spowodowała zamknięcie amerykańskich baz). Rosja miała największe wpływy, jeśli chodzi o bezpieczeństwo, dzięki Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (OUBZ) – organizacji zrzeszającej niektóre z państw byłego ZSRR w sojuszu wojskowym z nastawieniem na wspólny system bezpieczeństwa – wśród których znajdowały się państwa Azji Centralnej (poza Turkmenistanem i Uzbekistanem, który pomimo bycia członkiem założycielskim dwa razy opuścił organizację).

Swoją siłę OUBZ miał szansę pokazać podczas protestów w Kazachstanie w styczniu 2022 roku. Wtedy to prezydent Kasym-Żomart Tokajew wezwał swoich sojuszników z OUBZ do pomocy w stłumieniu protestów wymierzonych przeciwko jego władzy. Wojska OUBZ, w większości złożone z Rosjan, faktycznie ruszyły z odsieczą i pomogły stłumić protesty, a następnie opuściły kraj po zaledwie kilku dniach. W trakcie interwencji pojawiły się obawy, czy przypadkiem Putin nie użyje znowu argumentu ochrony mniejszości rosyjskiej celem zajęcia części Kazachstanu jak w przypadku Ukrainy po Euromajdanie, to tego jednak nie doszło. Moskwie bardziej zależało na utrzymaniu dobrych stosunków z Kazachstanem niż na zajęciu nowych ziem. Styczniowa interwencja pokazała światu, że Rosja nadal pozostaje silnym graczem w tym regionie ze skuteczną armią zdolną do interweniowania w celu ochrony przyjaznych sobie reżimów.

Bardzo szybko, bo już miesiąc po skutecznej interwencji w Kazachstanie doszło do inwazji rosyjskiej na Ukrainę. Konflikt – pomimo zapewnień rosyjskich generałów – przedłużył się i trwa do dzisiaj (stan na grudzień 2025). Wojna na Ukrainie pokazała słabość rosyjskiego wojska oraz zachwiała jednocześnie pozycję Rosji jako gwarant bezpieczeństwa dla swoich sojuszników. Same państwa środkowoazjatyckie z niepokojem spoglądały na rosyjską agresję, dlatego też w oficjalnych komunikatach nie poparły one rosyjskiej inwazji, a niektóre państwa, jak Kazachstan czy Uzbekistan, wręcz podkreśliły nienaruszalność ukraińskich granic i zaoferowały pomoc humanitarną. W odpowiedzi tak zwani „Z-patrioci” (Litera „Z” stała się symbolem rosyjskiej armii podczas inwazji, a także wyrażeniem poparcia dla samej inwazji czy raczej „operacji specjalnej”, jak to sami Rosjanie wolą nazywać) zaczęli lobbować za odebraniem tym państwom regionów z dużą populacją rosyjską. Co więcej, gdy we wrześniu 2022 roku ponownie wybuchł spór graniczny między Tadżykistanem a Kirgistanem, mediacje pomiędzy stronami odbyły się nie za pośrednictwem OUBZ (do którego należały oba państwa), a w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SzOW), gdzie główną rolę odegrali Chińczycy. Brak działań Rosji w tym konflikcie spowodował odmowę Kirgistanowi udziału we wspólnych manewrach wojskowych w 2022 roku w ramach OUBZ. Siła jedności tej organizacji została zachwiana także na Kaukazie podczas azerbejdżańskiej ofensywy w 2023 roku, gdy, pomimo próśb Armenii, Moskwa nie przyszła jej z pomocą.

Te dwa wydarzenia pokazały spadek znaczenia Rosji jako gwaranta bezpieczeństwa, co jednak nie oznacza, że całkowicie utraciła swoje wpływy. Wspomniany wcześniej Kirgistan nadal w dużej mierze polega na współpracy militarnej z Rosją. Na przykład, w 2023 roku oba państwa rozpoczęły współpracę w ramach budowy wspólnego systemu obrony przeciwlotniczej OUBZ, w ramach której powstanie nowa rosyjska baza lotnicza w Kant. Również Uzbekistan w 2024 roku odnowił porozumienie o współpracy wojskowej z Rosją do 2030 roku. Rosjanie nadal mają też bazy w Tadżykistanie i Kazachstanie, które pozostają ważnym elementem rosyjskiej strategii.

Sporym problemem dla rosyjskiej dyplomacji i pozycji gwaranta bezpieczeństwa pozostaje jedna przetaczająca fala ksenofobii w Rosji, głównie wobec Tadżyków (zamachowcy z Crocus City Hall w Moskwie pochodzili w większosci z Tadżykistanu), jak i wobec muzułmanów. W grudniu 2024 roku w jednej z podmoskiewskich szkół podstawowych został zamordowany dziesięcioletni chłopiec Qobiljon Alijew, właśnie przez to, że był Tadżykiem (mordercą chłopca był 15-letni uczeń tej samej szkoły, który wypytywał nauczycieli i innych uczniów szkoły o narodowość), co wywołało kolejną falę strachu wśród bliskich Tadżyków mieszkających w Rosji.

Podsumowując, Rosja nadal pozostaje ważnym państwem, jeśli chodzi o bezpieczeństwo i współpracę wojskową, ale jej ostatnie niepowodzenia pokazują państwom środkowoeuropejskim, że nie mogą całkowicie polegać na wsparciu Moskwy, a także coraz częściej spoglądają z obawą w jej stronę, dlatego powoli zwracają swój wzrok w stronę dalszego wschodu.

Państwo Środka w Azji Centralnej

Chiny początkowo uznawały zasadę, według której Rosja odpowiadała za sprawy wojskowe oraz bezpieczeństwo w Azji Centralnej, a one brały na siebie rolę gospodarczego hegemona. Z czasem jednak Chińczycy zaczęli coraz mocniej interesować się także i tym sektorem.

Zainteresowanie Chin bierze się w głównej mierze z inicjatywy znanej jako Global Security Initiative, której celem jest zwalczenie „Złej Trójki”, do której należą: separatyzm, terroryzm oraz ekstremizm religijny. Dodatkowo, ChRL pragnie większej stabilizacji w regionie, co ma pomóc w realizacji ich planów wobec Inicjatywy Pasa i Szlaku (tworzenie infrastruktury transportowej i energetycznej w regionie). Od 2016 roku Chiny prowadzą szeroko zakrojone konsultacje z państwami Azji Centralnej w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy (Rosja zdążyła już zauważyć, że SzOW daje Chinom duże pole do zwiększania swoich wpływów w regionie), a także w ramach niej prowadzą różnego rodzaju inicjatywy mające na celu zwalczanie wspomnianej „Złej Trójki”.

Co prawda ChRL nie posiada żadnych baz wojskowych w regionie (jedynie posterunki, i to tylko w Tadżykistanie), natomiast na terenie Azji Centralnej prężnie działa chiński sektor ochrony prywatnej. Do 2020 roku w AC działało 6 dużych korporacji (większość z nich działa we współpracy ze swoimi odpowiednikami w danym kraju) z tego sektora, w szczególności w Kirgistanie („Haiwei Security Service” oraz „Service and Security Associated”) czy w Kazachstanie („China Shield Security Group”). Celem tych korporacji jest głównie ochrona chińskich inwestycji w regionie, jako że na przestrzeni ostatnich kilku lat dochodziło do kilku starć między autochtonami a Chińczykami (szczególnie napiętym okresem były lata 2014–2019 w Kirgistanie). Dodatkowo współpracują one z Ministerstwem Bezpieczeństwa Publicznego w ramach Belt and Road Initiative National Security Inteligence System, jako że ochrona chińskich interesów i inwestycji za granicą jest kluczowa dla bezpieczeństwa narodowego ChRL

Również, jeśli chodzi o dostawę broni, w okresie 1991-2020 Chiny pozostały w tyle za Rosją (która odpowiadała za ponad 90 % dostaw chociażby dla Kazachstanu). Rola ChRL jako dostawcy broni stopniowo się zwiększa, chociażby w Uzbekistanie w 2017 roku Chiny podpisały ponad 100 nowych umów na dostarczenie sprzętu wojskowego. Coraz częściej też to nowoczesny sprzęt chiński jest wybierany przez państwa tego regionu, np. w 2024 roku Chinom udało się sprzedać system przeciwlotniczy dla Uzbekistanu (toczą się również rozmowy o zakupie nowoczesnych chińskich myśliwców), drony dla Kazachstanu czy najnowocześniejszy system monitorowania bezpieczeństwa dla Tadżykistanu. Biorąc pod uwagę, ile sprzętu rosyjskiego pochłania wojna w Ukrainie, ktoś będzie musiał zastąpić rolę Moskwy jako czołowego dostawcy uzbrojenia w regionie, co Chiny i Turcja chętnie zrobią.

Świetnym przykładem, jak może wyglądać taka zwiększona rola Chin jako gwaranta bezpieczeństwa, są relacje Pekinu z władzami Tadżykistanu. Reżim z Duszanbe od wielu lat polega na chińskim wsparciu w walce ze „Złą Trójką” ze względu na długą granicę z Afganistanem. W 2025 roku doszło do kilku starć granicznych między Tadżykami a grupami afgańskich bojówek (niepowiązanymi oficjalnie z rządem talibów). Podczas jednych z takich starć w listopadzie życie straciło 5 Chińczyków. Od 1992 do 2023 odbyło się ponad 117 spotkań dotyczących bezpieczeństwa między urzędnikami obu państw, a od 2014 roku zacieśnia się współpraca między służbami porządkowymi i siłami zbrojnymi obu państw. Od 2023 organizowane są też wspólne szkolenia kontrterrorystyczne.

Jak zostało już wspomniane wcześniej, Tadżykistan jest jedynym państwem AC, gdzie stacjonuje chiński personel wojskowy. Jeden taki posterunek znajduje się w Palmirze i liczy zaledwie 500 członków. Drugi posterunek, co prawda nie służy do celów wojskowych per se, ponieważ jest to ośrodek meteorologiczny Uniwersytetu Lanzhou, ale poza monitorowaniem atmosfery i środowiska ośrodek może także posłużyć do obserwacji ruchów bojówek terrorystycznych (oba posterunki znajdują się blisko granicy z Afganistanem). Na granicy z Afganistanem działa także paramilitarna chińska organizacja China’s People’s Armed Police, która współpracuje z lokalnymi władzami. Co ciekawe, zwiększona obecność Chin w Tadżykistanie dzieje się na prośbę samych władz Tadżykistanu, które z dużą życzliwością podchodzą do władz w Pekinie.

Na przeszkodzie zwiększeniu roli Chin w regionie, to antychińskie nastawienie wśród jego mieszkańców, szczególnie Kirgizów i Kazachów. Niechęć do ChRL obecna jest u nich od lat dziewięćdziesiątych, gdy ChRL wymusiło zmiany granic z państwami regionu, ale też ze względu na prześladowania Ujgurów (którzy należą do ludów turkijskich, jak Kirgizi czy Kazachowie) i muzułmanów w Xinjiangu. To jednak nie powstrzymuje przywódców tych państw od zacieśniania stosunków z Państwem Środka i ściągania do swych krajów chińskich inwestorów.

Warto też zauważyć, że same Chiny nie są zainteresowane zastąpieniem roli Rosji w regionie. Pekin nie słynie z chęci do brania na siebie odpowiedzialności za bezpieczeństwo i stabilność na świecie (przykładem tego jest Bliski Wschód, gdzie Stany Zjednoczone zarzucały Chinom brak działań na rzecz pokoju w regionie). Same państwa środkowoazjatyckie też nie zabiegają o to, co wynika częściowo z niechęci do posiadania obcych wojsk na swym terenie, co ograniczyłoby ich niezależność. Przede wszystkim reżimom środkowoazjatyckim zależy na równoważeniu wpływu zagranicznych mocarstw w regionie, tak aby nie być zależnymi tylko od jednego mocarstwa (choć nie udało się to w przypadku Chin, od których państwa Azji Centralnej są zależne gospodarczo i handlowo). Natomiast Chinom odpowiada rola gospodarczego hegemona, która i tak zapewnia państwu duży wpływ na państwa Azji Centralnej, a sama państwa chętnie rozwijają współpracę z Chinami.

Bezpieczeństwo energetyczne: Jak monopol energetyczny Rosji zaczął się kurczyć

Pomimo posiadania ogromnych naturalnych złóż ropy i gazu (Uzbekistan oraz Kazachstan), państwa Azji Centralnej od lat były uzależnione od dostaw tych surowców z Rosji przez takie firmy jak Gazprom i Lukoil. Te dwie korporacje były głównymi narzędziami wpływu Moskwy na reżimy AC, bardzo często też wykorzystywały swój monopol, by podnieść ceny ropy i gazu pomimo wcześniej zawartych umów (na przykład, Uzbekistan w 2018 roku musiał zaciągnąć spory dług wobec Lukoilu, który wykorzystał krytyczną sytuację energetyczną kraju, aby podnieść ceny pomimo obowiązujących umów z Taszkientem).

Powodem, dla którego państwa Azji Centralnej nie były w stanie same zapewnić sobie niezależności energetycznej, można wytłumaczyć niedofinansowaniem własnego sektora energetycznego i brakiem inwestycji. Innym bardzo poważnym powodem jest także wszechobecna korupcja, ponieważ wydobywany gaz i ropa, zamiast do mieszkańców regionu, trafiają do zagranicznych klientów (głównie Chin), a pieniądze z tego utargu trafiają w ręce rodzin i klanów rządzących państwami środkoazjatyckimi.

Monopol Rosji stał się jednak zbyt uciążliwy dla państw regionu, dlatego władze reżimów zaczęły planować szereg inwestycji z zagranicznym kapitałem w inne obszary energetyczne, zwłaszcza w odnawialne źródła energii (OZE).

Inwestycjami najbardziej zainteresowały się Chiny, które są największym producentem energii odnawialnej na świecie. Sama skala chińskich inwestycji w latach 2023–2024 pokazuje, jak poważnie ChRL podchodzi do tych projektów, częściowo powiązanych z Inicjatywą Pasa i Szlaku. W 2023 roku Chiny przeznaczyły ponad 4 mld dolarów na rozwój elektrowni fotowoltaicznych w Uzbekistanie. W tym samym roku podpisały też umowę z Kirgistanem na inwestycje warte 1 mld dolarów, głównie w sektorze infrastruktury i energetyki. Natomiast w 2024 Chiny wspomogły budowę dwóch farm wiatrowych w południowym Kazachstanie oraz elektrowni geotermalnej w Uralsku.

Co więcej, Chiny rozpoczęły na szeroką skalę budowę infrastruktury transportowej (chociażby rozpoczęta w 2022 roku budowa autostrady z Chin przez Kirgistan do Uzbekistanu) oraz infrastruktury gazowej i ropy naftowej (gazociągi i rurociągi Chiny–Azja Centralna). Tutaj również Unia Europejska jest szeroko zainteresowana rozwojem energetycznym w Azji Centralnej i jej infrastrukturą energetyczną. UE poszukuje nowych dostawców surowców energetycznych, więc jest zainteresowana projektami, które miałyby umożliwić przepływ, przede wszystkim, ropy i gazu z Azji Centralnej do Unii, z pominięciem Rosji. Chiny również chętnie przyjmą nowe szlaki handlowe z Unią poprzez Azję Środkową.

Tymczasem Rosja, targana problemami związanymi z sankcjami (oraz nalotami dronów na rosyjskie rafinerie ropy i gazu), nie była w stanie konkurować w kwestii zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego dla regionu. W szczególności Gazprom, niegdyś filar rosyjskiego smart power, przez sankcje oraz problemy związane z przedłużającą się wojną znaczenie podupadł. Rosjanie nadal mają spore udziały w przemyśle paliw kopalnych w Azji Centralnej, ale jeśli chodzi o odnawialne źródła energii, nie są w stanie konkurować z inwestycjami Chin czy nawet z Unią Europejską. Dużym projektem rosyjskim związanym z OZE miała być budowa elektrowni geotermalnych w Semeju, Kokczetawie i Ust-Kamenogorsku, ale ostatecznie Kazachstan zdecydował się na budowę elektrowni bez udziału rosyjskich inwestorów.

Energia Atomowa: As w rosyjskim rękawie

O ile Rosja traci wpływy w obszarze paliw kopalnych, a w obszarze większości źródeł odnawialnych również nie ma możliwości konkurować, tak rosyjski przemysł atomowy pozostaje głównym atutem Rosji w Azji Centralnej. Opublikowany w 2023 roku dokument Peaceful Nuclear Diplomacy pokazuje właśnie, jak Rosja planuje wykorzystać silną pozycję i ekspertyzę Rosatomu, czyli państwowego koncernu energetycznego, który odpowiada za produkcję 46% wzbogaconego uranu i za 16% światowej produkcji paliwa jądrowego (dane z 2022r.), do zacieśnienia współpracy między Rosją, a Azją Centralną w tym sektorze. W październiku 2024 roku Rosatom zyskał 49% udziałów w największej na świecie kopalni uranu w Budenovskoje i podpisał dwuletni kontrakt, wobec którego cały wydobyty uran ma zostać przeznaczony na rzecz rosyjskiego przemysłu nuklearnego.

Zarówno Kazachstan, jak i Uzbekistan planują budowę własnych elektrowni atomowych i oba kraje wybrały Rosatom jako swego partnera w tej budowie. Powodów, dla których to właśnie Rosja, a nie Chiny, czy państwa Zachodu (USA, Francja), została wybrana na partnera w tym przedsięwzięciu jest wiele. Przede wszystkim żadne inne państwo nie może się pochwalić taką liczbą zbudowanych elektrowni atomowych za granicą (łącznie jest ich 19). Co więcej, język rosyjski nadal pozostaje lingua franca na terenie Azji Centralnej, więc proces nauki i wdrażania technologii będzie przebiegać sprawniej — Rosja zobowiązała się też do wymiany naukowej i współpracy z uniwersytetami w badaniach nad energią atomową. Ważnym czynnikiem pozostaje bliskość oraz fakt, że, w przeciwieństwie do Chin, Rosja przestrzega międzynarodowych konwencji dotyczących energii atomowej (na przykład. konwencji wiedeńskiej o odpowiedzialności za szkody nuklearne). Poza tym, Kazachstan i Uzbekistan, pomimo posiadania znacznych złóż uranu, nadal muszą polegać na Rosji jeśli chodzi o proces wzbogacania tego surowca. Rosja wciąż posiada też duże udziały w kopalniach uranu w Azji Centralnej (choć w 2024 roku sprzedała część udziałów Chinom). Rosatom zatem ma szansę zastąpić Gazprom jako narzędzie wpływów rosyjskich w Azji Centralnej.

Podsumowanie

Tak więc Rosja, mająca wszystkie narzędzia, aby utrzymać pozycję gwaranta bezpieczeństwa i głównego gracza w Azji Centralnej, przez swoje decyzje polityczne sama siebie osłabiła. Pozwoliło to takim państwom jak Chiny stać się dominującymi graczami w regionie, a już teraz można przypuszczać, że z każdym rokiem wojny na Ukrainie pozycja Rosji będzie słabnąć. Obecnie Moskwa coraz bardziej polega na Azji Centralnej, aby podtrzymać swoją kurczącą się gospodarkę.

Same państwa regionu nie są zainteresowane całkowitym pozbyciem się wpływów rosyjskich. W mojej interesie jest równoważenie wpływów obcych mocarstw. Rosja nadal posiada również technologie, które mogą przyspieszyć modernizację regionu (głównie w obszarze energii atomowej). Nadal też duża liczba mieszkańców, chociażby z Tadżykistanu czy Kirgistanu ,mieszka i pracuje w Rosji, a zarobione pieniądze wysyła do rodzin w kraju.

Chiny zaś mają dużo do zaoferowania Azji Centralnej, a bezpieczeństwo regionu jest dla nich ważne ze względu na Xinjiang i walkę ze „Złą Trójką”. Nie są jednak zainteresowane zastąpieniem Rosji i wysyłaniem swoich żołnierzy do Azji Centralnej. Chętnie za to podzielą się swoją wiedzą i sprzedadzą reżimom Azji Centralnej broń.Mogą jednocześnie zwiększać swoją rolę jako czołowego inwestora i partnera handlowego w regionie.

Azja Centralna będzie natomiast inwestować w wojsko i w sektor energetyczny. Reżimy środkowazjatyckie chcą pokazać się jako państwa samodzielne, które potrafią same o siebie zadbać. Ponieważ jeśli wciąż polegać będą na pomocy zagranicznej, nie będzie to dobrze świadczyć o ich stabilności i sile, czyli zasobów, o które same muszą zawalczyć .

Bibliografia

[1] Analysis, Map: Center for European Policy. n.d. “Putin’s Diplomatic Visits to Central Asia since 2022.” Accessed December 1, 2025. https://datawrapper.dwcdn.net/rV0OC/5/.

[2] “BOC Contributes $1.75 Billion to $3.5 Billion Syndicated Loan for Uzbek Sections of Lines A and B of the Central Asia-China Gas Pipeline Project (Linked to Record ID#54489, #39997, #54528, #39955, #70616, #91898, #91901, #91917, #91923) | AidData Project.” n.d. Accessed December 19, 2025. https://china.aiddata.org/projects/91917/.

[3] Carnegie Endowment for International Peace. n.d. “Boots On the Ground: What Chinese Private Security Contractors Do in Central Asia.” Accessed December 9, 2025. https://carnegieendowment.org/posts/2024/07/china-private-security-central-asia?lang=en.

[4] “China Trying to Expand Role as Arms Supplier to Central Asia | Eurasianet.” n.d. Accessed December 15, 2025. https://eurasianet.org/china-trying-to-expand-role-as-arms-supplier-to-central-asia.

[5] “China’s Activity in Central Asia in Light of Russian Interests.” n.d. Russia in Global Affairs. Accessed December 1, 2025. https://eng.globalaffairs.ru/articles/china-central-asia-zuenko/.

[6] “China’s Dominance in Central Asia: Myth or Reality?” 2025. December 1. https://www.rusi.orghttps://www.rusi.org.

[7] “Import of Arms in Central Asia: Trends and Directions for Diversification.” 2021. Multimedia. CABAR.Asia, October 1. https://cabar.asia/en/import-of-arms-in-central-asia-trends-and-directions-for-diversification.

[8] Jarosiewicz, Aleksandra, and Krzysztof Strachota. n.d. Chiny a Azja Centralna. Dorobek dwudziestolecia.

[9] Kazantsev, Andrei, Svetlana Medvedeva, and Ivan Safranchuk. 2021. “Between Russia and China: Central Asia in Greater Eurasia.” Journal of Eurasian Studies 12 (1): 57–71. https://doi.org/10.1177/1879366521998242.

[10] Kendall-Taylor, Andrea, Lisa Curtis, Kate Johnston, and Nathaniel Schochet. n.d. “Russia and China in Central Asia.” CNAS. Accessed December 1, 2025. https://www.cnas.org/publications/reports/russia-and-china-in-central-asia.

[11] Kendall-Taylor, Dr. Andrea, Lisa Curtis, Kate Johnston, and Nathaniel Schochet. n.d. Russia and China in Central Asia.

[12] Kuhrt, Natasha. 2025. “Sino-Russian Relations in Central Asia.” CEPA, August 19. https://cepa.org/commentary/sino-russian-relations-in-central-asia/.

[13] Meena, Akanksha. 2025. “China’s Growing Role in Central Asia.” E-International Relations, February 16. https://www.e-ir.info/2025/02/16/chinas-growing-role-in-central-asia/.

[14] “Napięcia na obrzeżach dawnego imperium. ‘Rosja bardzo słabo sobie radzi.’” 2022. September 24. https://tvn24.pl/swiat/kaukaz-i-azja-centralna-slabnaca-pozycja-rosji-wplywy-chin-i-turcji-ekspert-komentuje-st6128070[15] Ochman, Kacper. 2022. Tadżykistan – odbicie rywalizacji i współpracy Rosji i Chin w Azji Centralnej– Kierunek Kaukaz. February 20. https://kierunekkaukaz.pl/2022/02/20/tadzykistan-odbicie-rywalizacji-i-wspolpracy-rosji-i-chin-w-azji-centralnej/.

[16] OSW Ośrodek Studiów Wschodnich. 2013. “Chiny a Azja Centralna.” November 4. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/prace-osw/2013-11-04/chiny-a-azja-centralna.

[17] “Russia and China in Central Asia on JSTOR.” n.d. Accessed December 1, 2025. https://www.jstor.org/stable/resrep08013.

[18] “Russia-China Security Interactions in Central Asia: Bilateral and Multilateral Dimensions | Hudson Institute.” 2025. November 13. https://www.hudson.org/security-alliances/russia-china-security-interactions-central-asia-bilateral-multilateral.

[19] “Russian Lawmaker Calls for Termination of Dual Citizenship Agreement with Tajikistan | Tajikistan News ASIA-Plus.” n.d. Accessed December 5, 2025. https://www.asiaplustj.info/en/news/world/20251202/russian-lawmaker-calls-for-termination-of-dual-citizenship-agreement-with-tajikistan

[20] “Shifting Dynamics in Central Asia: The Security Landscape amid the Ukraine Conflict.” 2025a. Analytical Materials. CABAR.Asia, March 5. https://cabar.asia/en/shifting-dynamics-in-central-asia-the-security-landscape-amid-the-ukraine-conflict.

[21] “Shifting Dynamics in Central Asia: The Security Landscape amid the Ukraine Conflict.” 2025b. Analytical Materials. CABAR.Asia, March 5. https://cabar.asia/en/shifting-dynamics-in-central-asia-the-security-landscape-amid-the-ukraine-conflict.

[22] Slychko, Ivan. 2025. Russia Is Losing Its “Energy” Influence in Central Asia | Центр Протидії Дезінформації. October 16. https://cpd.gov.ua/en/results/rf-en/russia-is-losing-its-energy-influence-in-central-asia/.

[23] Supyaldiyarov, Islam. 2024. “Central Asia’s Geopolitical Crossroads: The Dynamics of ‘Coopetition’ between Russia and China.” Student Central Asia Forum, March 11. https://centralasiaforum.org/2024/03/11/central-asias-geopolitical-crossroads-the-dynamics-of-coopetition-between-russia-and-china/

[24] “Tajikistan Reportedly Seeks Russian Support as Border Tensions with Afghanistan Escalate | Tajikistan News ASIA-Plus.” n.d. Accessed December 5, 2025. https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/security/20251203/tajikistan-reportedly-seeks-russian-support-as-border-tensions-with-afghanistan-escalate

[25] “The Neglected Eurasian Dimension of the ‘Indo-Pacific’: China, Russia and Central Asia in the Era of BRI China, Russia and Central Asia in the Era of BRI on JSTOR.” n.d. Accessed December 1, 2025. https://www.jstor.org/stable/26924337?searchText=&searchUri=&ab_segments=&searchKey=&refreqid=fastly-default%3Ad8f70ef04ea7768457ce7fdb8c63d46e&initiator=recommender[26] Wolinski, Sofia Josephine. 2025a. “The Shifting Energy Landscape of Central Asia | GJIA.” Georgetown Journal of International Affairs, April 8. https://gjia.georgetown.edu/2025/04/08/the-nuclear-gamble-kazakhstan-russia-and-the-shifting-energy-landscape-of-central-asia/

[27] Wolinski, Sofia Josephine. 2025b. “The Shifting Energy Landscape of Central Asia | GJIA.” Georgetown Journal of International Affairs, April 8. https://gjia.georgetown.edu/2025/04/08/the-nuclear-gamble-kazakhstan-russia-and-the-shifting-energy-landscape-of-central-asia/

Artykuł Niedźwiedź czy Smok: Kto Zapewni Bezpieczeństwo na Stepach Azji Centralnej? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Sarajewskie Safari. Nieludzka swawola bogatych pod przymkniętym okiem Europy

Polina Hopta — Fri, 29 May 2026 20:09:17 +0000

Trwające 1425 dni oblężenie Sarajewa było niezaprzeczalnie jednym z najkrwawszych wydarzeń w powojennej historii Europy i niechlubnym apogeum jugosłowiańskich wojen domowych. Całkowita blokada bośniackiej stolicy kosztowała życie 12 tysięcy ludzi, zmuszając pozostałą 400-tysięczną populację do walki o przetrwanie i podstawowe zasoby. Przemieszczając się z osłony pod osłonę, przeczesując zrujnowane ulice Sarajewa i codziennie ryzykując życie walcząc za zapewnienie sobie minimum egzystencji, mieszkańcy nie przypuszczali, że staną się atrakcją dla bogatych „turystów-snajperów”, którzy pod eskortą żołnierzy Armii Republiki Serbskiej (VRS) polowali na nich jak na trofeum. Już w 1993 roku bośniacka Służba Bezpieczeństwa Wojskowego (SVB) poinformowała włoski wywiad SISMI. Ten potwierdził proceder i zamknął sprawę po cichu. Przez trzy dekady nie podjął jej nikt — ani trybunały, ani dyplomaci, ani rządy. Śledztwo, które toczy się dziś w Mediolanie, Austrii i Bośni nie jest jednak efektem instytucjonalnej refleksji. Wyzwolił je film dokumentalny.

Autor: Dawid Kubczak

Sarajewska turystyka wojenna: dotychczasowe ustalenia dotyczące ludzkiego safari

Do czasu premiery słoweńskiego dokumentu „Sarajevo Safari” Mirana Zupanića proceder ten funkcjonował na obrzeżach pamięci zbiorowej — wzmiankowany, lecz nigdy ścigany. VRS kontrolowała zarówno przepływ informacji, jak i tereny okalające Sarajewo. To, w połączeniu z znikomą liczbą fizycznych dowodów, znacząco utrudniło uzyskanie pełnego obrazu procederu. Pierwsza wzmianka o safari pojawiła się w 1993 roku podczas przesłuchiwań pojmanych żołnierzy VRS w siedzibie Służby Bezpieczeństw Wojskowego Armii Bośni i Hercegowiny (SVB). Wówczas jeden z jeńców, 20-letni szeregowy, opisał sytuację, która trafiła do Edina Subaśicia, analityka wojennego SVB, który stanie się ważnym świadkiem w całej sprawie (Zupanić, 2022). Wspomniał on o „cudzoziemcach przyjeżdżających do strefy działań wojennych w Sarajewie”, których charakterystyka i sposób działania mogłyby „pomóc bośniackiej armii w lepszym rozpoznaniu swosubjego wroga i opracowaniu strategii”. Żołnierz miał zgłosić się do jednej z serbskich jednostek wojskowych stacjonujących w Belgradzie po wezwaniu otrzymanym z Serbskiej Partii Radykalnej. Został on następnie przetransportowany busem ze stolicy Serbii do bośniackiego miasta Pale leżącego ok. 20 km od obleganego Sarajewa.

Wśród ochotników zauważył pięciu zagranicznych mężczyzn (z których trzech było włoskiej narodowości z Mediolanu), wyposażonych w ciężki profesjonalny ekwipunek myśliwski. Ich pobyt na Bałkanach miał być uzasadniany „wyprawami łowczymi” (Agardi Gabor, 2026). Znamienne, że mężczyźni ci przybyli luksusowymi samochodami — Jeepami i limuzynami — i zostali wpuszczeni do transportu za osobistym pozwoleniem dowódców VRS, co jednoznacznie sugeruje, że ich obecność nie była incydentem, lecz elementem świadomie zarządzanej logistyki. Z dalszych zeznań żołnierza wynika, że mężczyźni, w przeciwieństwie do pozostałych ochotników, zamiast otrzymać żołd, zapłacili za możliwość wjazdu do Sarajewa. Potwierdza to również zeznanie Johna Jordana, byłego żołnierza amerykańskiej piechoty morskiej, który regularnie dostrzegał „grupy ochotników prowadzonych przez lokalnych ludzi i uzbrojonych w ekwipunek przypominający raczej sprzęt do polowania na niedźwiedzie niż broń wojskową” (Sarajevo Times, 2025). Ustalenia brytyjskiego „The Telegraph” (2025) wskazują na cenę wahającą się od 80 do 100 tysięcy euro; włoski dziennikarz śledczy Ezio Gavazenni wspomniał o kwotach zbliżających się do 300 tysięcy euro. Ceny były uwarunkowane „rodzajem celu” do którego można było oddać strzał. Największe kwoty płacono za dzieci i niepełnoletnich, mniejsze za osoby dorosłe i starsze. Profil uczestników — zamożni, wyposażeni profesjonalnie, transportowani z Europy Zachodniej — od początku sugerował, że proceder wykracza poza margines jednostkowej patologii i wymaga odpowiedzi instytucjonalnej.

Anatomia milczenia: Gavazzeni, SISMI i przełomowy słoweński dokument

Zaraz po otrzymaniu zeznania pod koniec 1993 roku, Subaśić przekazał informację oficerom włoskiego wywiadu osadzonym w strukturach misji pokojowej UNPROFOR – „to było nowe i mroczne zagrożenie – mówi. – Musieliśmy to sprawdzić. Problem zdawał się wywodzić z Włoch, więc włoscy oficerowie byli logicznym punktem weryfikacji” (Nezirevic, 2025). W kwietniu 1994 roku nadeszła odpowiedź z SISMI (Servizio per le Informazioni e la Sicurezza Militare), w której potwierdzono “odnalezienia miejsca organizacji, neutralizacji” i zapewnienie, że “więcej się to nie powtórzy”. Według informacji slużby ochotnicy byli najpierw transportowani do Triestu zaraz przy granicy ze Słowenią, a następnie do jedynego działającego wówczas w Jugosławii lotniska w Belgradzie. W kolejnych miesiącach liczba snajperów-turystów spadła, jednak nie złożono żadnego zawiadomienia do prokuratury ani do MTKJ (Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii), mimo że ten posiadał pełną jurysdykcję. Uczestnicy tego procederu wyczerpywali znamiona zbrodni wojennych w rozumieniu Artykułów 2, 3 i 5 Statutu MTKJ, a mimo to nie zostało wobec nich postawione żadne oskarżenie (1993).

Sprawę na nowo otworzył nie dyplomata ani prokurator, lecz słoweński reżyser. Film „Sarajevo Safari” Mirana Zupanića miał premierę 9 września 2022 roku i bezpośrednio doprowadził do wszczęcia oficjalnego dochodzenia przez Prokuraturę Bośni i Hercegowiny w listopadzie 2022 roku oraz wznowienia postępowań we Włoszech. Subaśić pojawił się w filmie jako jeden z kluczowych świadków — po raz pierwszy publicznie, z imieniem i nazwiskiem. Dokument dotarł do włoskiego dziennikarza i pisarza Ezia Gavazzaniego, który skontaktował się z Subaśiciem i rozpoczął własne dochodzenie. Ich korespondencja e-mailowa — w tym wiadomość Subaśicia z listopada 2024 roku szczegółowo opisująca przesłuchanie jeńca — stała się kluczowym elementem akt procesowych (Sarajevo Times, 2025). 28 stycznia 2025 roku Gavazzeni wraz z prawnikiem Nicolą Brigidą i byłym sędzią Guido Salvinim złożył w mediolańskiej prokuraturze 17-stronicowe zawiadomienie o przestępstwie, zawierające m.in. raport byłej mer Sarajewa Benjaminy Karić oraz zeznania potwierdzające istnienie teczki SISMI z 1993 roku, w której wymieniono pięciu włoskich obywateli zidentyfikowanych na wzgórzach okalających miasto (Domínguez, 2026).

18 listopada 2025 roku prokuratura w Mediolanie pod kierownictwem prokuratora Alessandro Gobbisa formalnie wszczęła śledztwo (Baumgarten, 2025). Innym ochotnikiem był rosyjski poeta i polityk Eduard Limonow, który został sfilmowany w Sarajewie w czasie oddawania strzałów z karabinu snajperskiego. Według ustaleń, prezydent Republiki Serbskiej Radovan Karadżić miał osobiście oprowadzić Limonowa po umocnionych wzgórzach i pokazać posterunki VRS. Mimo, że Karadżić został skazany za ludobójstwo na 40 lat więzienia przez MTKJ, Limonow nigdy nie poniósł odpowiedzialności. Zmarł w 2020 roku (Bhateja, 2025). Zatem dokument za czterdzieści tysięcy euro zrobił to, czego nie zrobiły ani misja pokojowa ONZ, ani trybunał haski, ani służby wywiadowcze czterech państw zachodnich — skonsolidował dotychczasowe dowody i nadał sprawie bieg. Nie jest to pochlebny komentarz dla europejskich instytucji, które poprzysięgły bronić sprawiedliwości i rozliczyć zbrodniarzy wojennych z popełnionych w Jugosławii przestępstw. Jeżeli główni generałowie VRS tacy jak Ratko Mladić czy Stanislav Galić zostali skazani na dożywocie za zbrodnie przeciwko ludzkości dokonane w Sarajewie i Srebrenicy, to dlaczego podobne postępowania nie odbyły się wobec przedstawicieli bogatych elit strzelających do cywili jak na polowaniu?

Cień na Belgradzie – Aleksandar Vućić w centrum zbrodniczego procederu

Sprawa Sarajewskiego Safari nieuchronnie prowadzi do postaci, której obecność w Sarajewie w latach 1992–1993 nie jest przedmiotem sporu — lecz której rola pozostaje głęboko kontrowersyjna. Aleksandar Vućić, urzędujący prezydent Serbii, sam przyznał w wywiadzie dla serbskiego magazynu „Duga” w 1994 roku, że jako młody działacz Serbskiej Partii Radykalnej zgłosił się na ochotnika do „serbskiego Sarajewa”: „Kiedy zaczęła się wojna w Bośni, pojechałem do serbskiego Sarajewa i zaciągnąłem się jako ochotnik. Nie byłem wtedy członkiem partii, po prostu pojechałem” (Duga, 1994, za: Pascarella, 2025). Choć Aleksandar Vućić zaprzecza swojemu czynnemu udziałowi w walkach, jego obecność w otoczeniu Nowosarajewskiego Oddziału Czetników dowodzonych przez Slavko Aleksicia nie budzi większych wątpliwości. To właśnie ta jednostka, według szczegółowych ustaleń haskich prokuratorów, obsadzała kluczowe pozycje snajperskie na sarajewskim cmentarzu żydowskim od kwietnia 1992 do co najmniej września 1993 roku, prowadząc stamtąd terror wobec ludności cywilnej (N1 Sarajevo, 2025). Brak oficjalnego postępowania wobec prezydenta Serbii pozostawia powyższe fakty w ramach spekulacji.

W listopadzie 2025 roku chorwacki dziennikarz śledczy Domagoj Margetić złożył do mediolańskiej prokuratury zawiadomienie, w którym oskarżył Vućicia nie tylko o uczestnictwo w ludzkich safari, ale również o pomoc w ich organizacji. Kluczowym dowodem w jego piśmie jest nagranie wideo z 1993 roku, na którym widoczny jest młody Vućić na pozycji przy cmentarzu żydowskim z przedmiotem, który Margetić identyfikuje jako karabin snajperski (Tondo & Giuffrida, 2025). Vućić kategorycznie odrzucił te oskarżenia, twierdząc, że nigdy nie słyszał o „safari” i że przedmiot widoczny na nagraniu to parasol, nie broń. Jego rzeczniczka prasowa Suzana Vasiljevic oświadczyła, że zarzuty stanowią „typowy przypadek złośliwej dezinformacji, celowo skonstruowanej w celu podważenia instytucjonalnej wiarygodności Republiki Serbii i jej prezydenta” (Squires, 2025).

Sprawa ma jednak warstwę, której nie sposób zbagatelizować. Bośniacki minister obrony Zukan Helez oświadczył w grudniu 2024 roku, że trzech członków VRS potwierdziło, iż widziało Vućicia oddającego strzały w kierunku mieszkańców Sarajewa z pozycji przy cmentarzu żydowskim. Ponadto serbski prawnik Ćedomir Stojković podjął równoległą próbę skłonienia belgradzkiej prokuratury do wszczęcia własnego śledztwa — dotychczas bezskutecznie (ICJ, 2026). Jeden ze świadków powołanych przez Margeticia, Aleksandar Lićanin, rzekomo zeznał, że jednostka Aleksicia organizowała ludzkie safari dla cudzoziemców, a Vućić — obok Aleksicia i Śeśela — miał być jednym z głównych organizatorów. Ten sam świadek twierdzi, że osobiście widział Vućicia transportującego zagranicznych myśliwych. Istotnym kontekstem jest okoliczność, że Slavko Aleksić — dowódca jednostki, której członkostwo Vućicia jest dokumentowane źródłowo — zmarł w grudniu 2025 roku w niewyjaśnionych okolicznościach, będąc według Margeticia kluczowym świadkiem w całej sprawie (Pascarella, 2025). Zbieżność ta nie przesądza o niczym, lecz w oczach obserwatorów bałkańskich pogłębia atmosferę braku przejrzystości wokół całej sprawy. Dla dyplomaty kluczowe nie jest rozstrzygnięcie, czy Vućić jest winny co jest zadaniem dla sądów i takich instytucji jak MTKJ. Kluczowe jest to, że urzędujący prezydent państwa kandydującego do Unii Europejskiej jest formalnie wymieniony w aktywnym śledztwie prokuratorskim dotyczącym zbrodni wojennych.

Bruksela stoi zatem przed klasycznym dylematem: naciski na Belgrad w sprawie odpowiedzialności karnej grożą destabilizacją państwa uznawanego za kluczowego partnera w regionie, zaś ich brak utrwala precedens, że członkostwo w europejskich strukturach i nierozliczona przeszłość mogą współistnieć bez konsekwencji. Można ten dylemat jednak uznać za okazję dla Unii Europejskiej. Serbskie społeczeństwo wykazuje coraz silniejszą opozycję wobec dotychczasowej polityki Vućicia, a największe w historii kraju protesty z 2024 roku czy te z maja 2026 są tego dosadnym przejawem. Pociągnięcie prezydenta do odpowiedzialności za zbrodnie wojenne z okresu rozpadu Jugosławii może stać się nie tylko impulsem do zmiany władzy, ale i ostatecznym rozliczeniem jego prezydentury – co jest ewidentną wolą narodu serbskiego.

Wnioski

„Sarajewskie Safari” to proceder, który był niczym innym jak świadomym polowaniem na cywili w ramach rozrywki dla bogatych elit. To zbrodnia, która łamie najważniejsze traktaty prawa międzynarodowego oraz postanowienia konwencji genewskich, wykraczając poza jakiekolwiek społeczne pojmowanie. Opieszałość zagranicznych służb, lakoniczność w odzewie, brak postępowań sądowych i zmowa milczenia sprawiają, że ofiary tego procederu wciąż nie doczekały się sprawiedliwości. Jednocześnie intrygująca pozostaje prawdziwa tożsamość turystów-snajperów, którzy pochodzą zapewne ze zbyt wpływowych środowisk politycznych i finansowych, aby instytucje mogły bez skandalu wszcząć wobec nich postępowanie. Skoro wśród podejrzanych znalazł się sam prezydent Serbii, to pozostaje pytanie – kim byli Włosi, Amerykanie, Francuzi, Szwajcarzy i Rosjanie, którzy wykorzystywali wykrwawiające się Sarajewo dla swojej rozrywki. Ostatnie doniesienia na temat wznowionych postępowań we Włoszech, Austrii oraz Bośni i Hercegowinie napawają optymizmem i nadzieją na sprawiedliwość. Pokazują one, że Sarajewskie Safari nie zostanie już tak skrzętnie ukryte przez służby w obawie przed skandalem, a może stać się preludium do ostatecznego rozliczenia winnych przez międzynarodowy wymiar sprawiedliwości.

Bibliografia

[1] Agardi Gabor, V. (2026, May 19). The investigation is ongoing. https://www.krone.at/4147428

[2] Baumgarten, C. (2025, November 10). Breaking: Prosecutors Investigate “Weekend Snipers” in “Sarajevo Safari” Case. https://chrisbaumgarten.substack.com/p/breaking-prosecutors-investigate

[3] Bhateja, A. (2025, November 13). ‘Sniper Tourists’ Paid $115,900 to Shoot at Civilians. https://www.fodors.com/news/news/sniper-tourists-paid-115-900-to-shoot-at-civilians

[4] Domínguez, Í. (2026, March 20). Sarajevo ‘human safaris’ case in Italy continues with three people under investigation | International | EL PAÍS English. https://english.elpais.com/international/2026-03-20/sarajevo-human-safaris-case-in-italy-continues-with-three-people-under-investigation.html

[5] ICJ. (2026, April 15). Serbia: Arbitrarily detained lawyer Cedomir Stojkovic must be released | ICJ. https://www.icj.org/serbia-arbitrarily-detained-lawyer-cedomir-stojkovic-must-be-released/

[6] N1 Sarajevo. (2025, December 18). Notorious paramilitary commander who terrorised Sarajevo dies in Trebinje. https://n1info.ba/english/news/notorious-paramilitary-commander-who-terrorised-sarajevo-dies-in-trebinje/?utm_source=chatgpt.com

[7] Nezirevic, L. (2025, December 14). A safari on human beings’: New testimonies reopen darkest chapter of the siege of Sarajevo | Al Mayadeen English. https://english.almayadeen.net/articles/features/a-safari-on-human-beings—new-testimonies-reopen-darkest-ch

[8] Pascarella, E. (2025, November 21). Sarajevo Safari, according to a Croatian journalist, Vučić was there. https://www.eunews.it/en/2025/11/21/sarajevo-safari-a-croatian-journalist-denounces-vucics-involvement/

[9] Shocking new Details about “Sarajevo Safari”: Dossier reveals Hundreds of War Tourists and Child Hunting – Sarajevo Times. (2025, December 2). https://sarajevotimes.com/shocking-new-details-about-sarajevo-safari-dossier-reveals-hundreds-of-war-tourists-and-child-hunting/

[10] Squires, N. (2025, November 12). Wealthy foreigners ‘paid £80k for weekend safaris to kill civilians’ in Sarajevo. https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/11/italy-investigation-siege-of-sarajevo-bosnian-war/

[11] Tondo, L., & Giuffrida, A. (2025, November 21). Serbian president faces legal complaint in Sarajevo ‘sniper-tourism’ case | Italy | The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2025/nov/21/serbian-president-aleksander-vucic-legal-complaint-sarajevo-sniper-tourism-case-milan

[12] UNITED NATIONS International Tribunal for the Prosecution of Persons Responsible for Serious Violations of International Humanitarian Law Committed in the Territory of the UPDATED STATUTE OF THE INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA. (1991).

[13] Zupanič, M. (2022). Sarajevo Safari [Broadcast]. Arsmedia.

O Autorze

Dawid Kubczak. Absolwent kierunku finanse, audyt, inwestycje oraz międzynarodowych stosunków gospodarczych na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Łączy pasje do geopolityki z polityką gospodarczą i rynkami finansowymi. Nazywa siebie „hobbystycznym amerykanistą”, jako że pasja polityką i historią Stanów Zjednoczonych rozpoczęła jego zamiłowanie do stosunków międzynarodowych. Oprócz USA pasjonują go kraje byłej Jugosławii, Japonia oraz Bliski Wschód. W czasie kiedy nie analizuje wydarzeń na arenie międzynarodowej, poświęca się treningom siłowym, przemówieniom publicznym, swojemu portfelowi inwestycyjnemu oraz gitarze klasycznej.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Sarajewskie Safari. Nieludzka swawola bogatych pod przymkniętym okiem Europy pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Kto się boi Eurodaca? Polska przyjmuje kolejny wielkoskalowy system UE

Polina Hopta — Fri, 29 May 2026 09:41:30 +0000

15 maja 2026 r. Sejm jednogłośnie uchwalił ustawę o udziale Polski w systemie Eurodac. 22 maja ustawę przyjął również Senat. Teraz wszystko zależy od podpisu Karola Nawrockiego. Poparcie PiS dla projektu wyrażone podczas prac w parlamencie każe sądzić, że prezydent tym razem nie zastosuje weta. Polska finalizuje więc proces implementacji jednego z kluczowych elementów unijnego “Paktu o migracji i azylu”. Dyskusja wokół systemu Eurodac wykracza jednak daleko poza kwestie techniczne, bo każe również pytać o relację między bezpieczeństwem państwa, kontrolą migracji i ochroną praw podstawowych.

Autorka: Julia Głębocka

Zmiany w systemie

Eurodac to unijny system informatyczny służący do gromadzenia i porównywania danych biometrycznych cudzoziemców. Powstał w 2000 r. jako narzędzie wspierające tzw. system dubliński, którego celem było ustalenie, które państwo członkowskie odpowiada za rozpatrzenie wniosku o azyl. W praktyce oznaczało to przede wszystkim pobieranie odcisków palców osób ubiegających się o ochronę międzynarodową. Nowa odsłona Eurodac, przyjęta w ramach reformy unijnej polityki migracyjnej w 2024 r., znacząco rozszerza jednak zakres działania systemu. Oprócz klasycznej funkcji identyfikacyjnej ma on wspierać walkę z nielegalną migracją, umożliwiać śledzenie wtórnych przepływów migrantów pomiędzy państwami UE, a także wspierać organy ścigania i działania antyterrorystyczne. Największą zmianą jest rozszerzenie zakresu przechowywanych danych. System ma obejmować już nie tylko odciski palców, ale także wizerunki twarzy. Obniżony został wiek osób, od których należy pobierać dane biometryczne. Teraz również dzieci powyżej szóstego roku życia będą poddawane procedurze. Rozszerzy się także pula cudzoziemców. Dane będą mogły być pobierane nie tylko od osób składających wniosek o azyl, lecz również zatrzymanych przy nielegalnym przekroczeniu granicy czy korzystających z ochrony tymczasowej.

Stanowisko rządu

Rząd argumentuje, że przyjęcie ustawy jest przede wszystkim koniecznością wynikającą z prawa unijnego. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreśla, że system ma wspierać służby w skuteczniejszej kontroli granic, przeciwdziałaniu przestępczości transgranicznej oraz analizie szlaków migracyjnych. W oficjalnych komunikatach resort zwraca również uwagę na znaczenie Eurodac dla walki z terroryzmem oraz ograniczania nadużyć związanych z wielokrotnym składaniem wniosków o ochronę międzynarodową w różnych państwach strefy Schengen. Nowa ustawa ma przede wszystkim uporządkować rozproszone dotąd przepisy. Jak zauważono podczas prac legislacyjnych, w polskim systemie prawnym nigdy wcześniej nie funkcjonowała jedna kompleksowa regulacja dotycząca udziału Polski w Eurodac. Kompetencje były podzielone między Straż Graniczną, policję, Urząd do Spraw Cudzoziemców oraz inne instytucje. W nowym stanie prawnym głównym administratorem danych będzie Komendant Główny Policji jako Centralny Organ Techniczny. To właśnie policja ma odpowiadać za Krajowy Punkt Dostępu, czyli system teleinformatyczny, na którym opiera się funkcjonowanie Eurodac. Punkt będzie działał w strukturze Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji.

Wątpliwości

Rozwiązanie to wzbudziło wątpliwości Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. UODO wskazywał, że odpowiedzialność za przetwarzanie danych nie powinna być skoncentrowana wyłącznie po stronie policji, skoro dostęp do danych uzyskają również Straż Graniczna oraz Urząd do Spraw Cudzoziemców. Kontrowersje budzi także rozszerzenie zakresu uprawnień funkcjonariuszy. Projekt przewiduje możliwość użycia środków przymusu bezpośredniego w sytuacji, gdy cudzoziemiec odmawia przekazania danych biometrycznych. Choć podobne rozwiązania istnieją już w części państw UE, organizacje zajmujące się ochroną praw człowieka wskazują, że może to prowadzić do nadużyć wobec osób szczególnie wrażliwych, w tym dzieci.

Zdanie opozycji

Debata parlamentarna nad ustawą okazała się znacznie spokojniejsza niż można było się spodziewać, obserwując trwające od wielu lat spory o politykę migracyjną UE. Tym razem projekt poparły zarówno ugrupowania tworzące koalicję rządową, jak i Prawo i Sprawiedliwość. W imieniu PiS głos zabrał poseł Edward Siarka, który podkreślał znaczenie dokumentu dla bezpieczeństwa państwa. „Jesteśmy zgodni co do tego, że ten dokument jest ważnym dokumentem”- stwierdził podczas debaty sejmowej. Jednocześnie polityk krytykował sposób przygotowania ustawy pod względem legislacyjnym, wskazując na nieprecyzyjne definicje oraz ryzyko chaosu kompetencyjnego. Ostatecznie jednak uznano, że rozwiązaniem tych kwestii zajmie się Rządowe Biuro Legislacji.

Stanowisko PiS jest niespodziewane z kilku powodów. Jeszcze w 2024 r. partia konsekwentnie krytykowała unijny Pakt o migracji i azylu, przedstawiając go jako zagrożenie dla suwerenności państw członkowskich. W przypadku Eurodac przyjęto jednak bardziej pragmatyczne podejście. Może to wynikać z tego, że system jest postrzegany przede wszystkim jako narzędzie kontroli i nadzoru, a PiS od wielu lat promuje rządy twardej ręki wobec migrantów. Oznacza to najprawdopodobniej, że Karol Nawrocki podpisze ustawę. Brak sygnałów o planowanym wecie ze strony Kancelarii Prezydenta RP wydaje się dodatkowo potwierdzać polityczny konsensus wokół konieczności wzmocnienia instrumentów zarządzania migracją.

Trzeci sektor ostrzega

Najbardziej krytyczne wobec reformy pozostają organizacje pozarządowe oraz część środowiska akademickiego. W licznych analizach podkreśla się, że nowy Eurodac oznacza jakościową zmianę w podejściu Unii Europejskiej do migracji. System, który pierwotnie miał służyć jedynie zarządzaniu procedurami azylowymi, stopniowo przekształca się w rozbudowaną bazę danych związanych z bezpieczeństwem narodowym oraz ponadnarodowym. Badacze zwracają uwagę, że rozszerzanie zakresu pobieranych danych biometrycznych oraz celów ich przetwarzania może prowadzić do tzw. function creep, czyli sytuacji, w której narzędzie stworzone do realizacji jednych założeń zaczyna być wykorzystywane znacznie szerzej, często wbrew pierwotnym ideom. Krytycy wskazują również na problem stygmatyzacji migrantów. Obowiązkowe pobieranie danych biometrycznych od dzieci powyżej szóstego roku życia budzi szczególne kontrowersje w świetle standardów ochrony praw dziecka. Organizacje praw człowieka argumentują, że praktyka ta może prowadzić do trwałego utożsamienia osób migrujących z zagrożeniem dla bezpieczeństwa. Pojawiają się także pytania dotyczące proporcjonalności zakresu i bezpieczeństwa samych danych. Eurodac stanie się jedną z największych baz danych biometrycznych w Europie. Historia funkcjonowania podobnych systemów pokazuje, że im większa skala gromadzonych informacji, tym większe ryzyko nadużyć, błędów identyfikacyjnych czy wycieków danych. Jest to szczególnie niepokojące w kontekście trwających działań hybrydowych Rosji wobec państw UE.

Jednocześnie warto zauważyć, że część ekspertów wskazuje wręcz na fakt, że taki rozwój Eurodac był w pewnym wymiarze nieunikniony. Wskazują oni, że przy obecnej skali migracji państwa europejskie muszą rozwijać narzędzia identyfikacji biometrycznej, a pytanie nie brzmi już „czy”, ale „na jakich zasadach”. Przyjęcie ustawy o Eurodac dobrze wpisuje się w szerszy trend widoczny w polityce UE po kryzysie migracyjnym z 2015 r. Unia coraz mocniej inwestuje w systemy interoperacyjnych baz danych oraz automatyzację kontroli granicznych. Eurodac funkcjonuje obok takich systemów jak SIS II, ETIAS czy Entry/Exit System. Razem tworzą one coraz bardziej zintegrowaną architekturę cyfrowego zarządzania migracją. Z perspektywy państw członkowskich oznacza to wzrost możliwości monitorowania przepływu cudzoziemców, natomiast z perspektywy obrońców praw człowieka- ryzyko stopniowej normalizacji masowego nadzoru.

Unowocześnienie polskiej strategii migracji

Polska przez lata pozostawała raczej na marginesie debaty o europejskiej polityce azylowej, koncentrując się głównie na sprzeciwie wobec mechanizmów relokacyjnych. Implementacja Eurodac pokazuje jednak, że Warszawa jest wreszcie gotowa szukać konstruktywnych rozwiązań kryzysu, aktywnie włączając się w rozwój europejskiej infrastruktury bezpieczeństwa migracyjnego. Jest to bardzo istotna zmiana w kierunku politycznym, wobec której nie należy przechodzić obojętnie. Przykład systemu Eurodac pokazuje wyraźnie, że prawdziwe odpowiedzi na stawiane nam dzisiaj wyzwania znajdują się daleko poza populistycznymi narracjami przedstawianymi przez obie strony sceny politycznej w mediach.

Bibliografia:

[1] Attard P., Vella de Fremeaux P., Human Rights Implications of the EU Migration and Asylum Pact, Universidad de Cádiz, Cádiz 2025.

[2] Bello B. G., Digital Technologies and Children’s Rights: Balancing Control, Protection, and Consent, „Revista de Derecho Privado” 2025, nr 48.

[3] Dobrzyński, Ł., Sejm poparł ustawę o Eurodac. Baza danych migrantów coraz bliżej, [W:] „Dziennik Gazeta Prawna”, 14.05.2026. [online], https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/11247522,sejm-ustawa-eurodac-system-danych-migranci-azyl.html [dostęp: 25.05.2026].

[4] Parlament Europejski przyjął tzw. pakt migracyjny, [W:] EuroPAP News, 10.04.2024, [online], https://europapnews.pap.pl/parlament-europejski-przyjal-tzw-pakt-migracyjny [dostęp: 25.05.2026].

[5] Polska w systemie Eurodac, [W:] Wszystko Co Najważniejsze, 2026, [online], https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/polska-w-systemie-eurodac/ [dostęp: 25.05.2026].

[6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1358 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania danych biometrycznych w celu skutecznego stosowania rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1351 i (UE) 2024/1350 i dyrektywy Rady 2001/55/WE oraz w celu identyfikowania nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców, w sprawie występowania z wnioskami o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, w sprawie zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1240 i (UE) 2019/818 oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013, Dz.U. UE L z 2024 r., 2024/1358.

[7] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2725/2000 z dnia 11 grudnia 2000 r. dotyczące ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania Konwencji Dublińskiej, Dz.U. L 316 z 15.12.2000

[8] Sawicki S., Polska w nowym systemie Eurodac – co się zmienia i dlaczego to ważne?, [W:] Sawicki i Wspólnicy, 2026, [online], https://sawickiwspolnicy.pl/polska-w-nowym-systemie-eurodac-co-sie-zmienia-i-dlaczego-to-wazne/ [dostęp: 25.05.2026].

[9] Senat przyjął ustawę o udziale Polski w systemie Eurodac, [W:] Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 22.05.2026, [online], https://www.gov.pl/web/mswia/senat-przyjal-ustawe-o-udziale-polski-w-systemie-eurodac [dostęp: 25.05.2026].

[10] Sprawozdanie stenograficzne z 57. posiedzenia Sejmu RP, Kancelaria Sejmu RP, Warszawa 2026.

[11] Udział Polski w systemie Eurodac – nowe zasady przetwarzania danych biometrycznych, [W:] Legalis, 26.01.2026, [online], https://legalis.pl/udzial-polski-w-systemie-eurodac-nowe-zasady-przetwarzania-danych-biometrycznych/ [dostęp: 25.05.2026].

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Kto się boi Eurodaca? Polska przyjmuje kolejny wielkoskalowy system UE pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Nowy Gubernator Generalny Kanady. Czego możemy się spodziewać po następczyni Mary Simon?

Polina Hopta — Fri, 22 May 2026 13:34:22 +0000

5 maja 2026 roku premier Mark Carney ogłosił nominację 79-letniej Louise Arbour na następnego Gubernatora Generalnego Kanady. Zajmie ona miejsce ustępującej po pięcioletniej kadencji Mary Simon. Nominacja ta jest pierwszą zatwierdzoną przez króla Karola III od czasu jego wstąpienia na tron Zjednoczonego Królestwa.

Autor: Radosław Wołos

Podsumowanie działań Mary Simon

Odchodząca Gubernator Generalna Mary Simon była pierwszą w historii Kanady reprezentantką króla Wielkiej Brytanii o rdzennych korzeniach inuickich i posługującą się zarówno językiem angielskim oraz inuktitut. Zastrzeżenia budził jednak jej brak biegłości w języku francuskim. Krytyczne głosy płynęły przede wszystkim ze strony francuskojęzycznej części kanadyjskiego społeczeństwa oraz polityków. Wyciągając wnioski z zaistniałej sytuacji Mark Carney zapewnił, że nowy Gubernator Generalny będzie się posługiwał oboma językami urzędowymi, zgodnie z zasadą pełnej dwujęzyczności, która jest uznawana za filar kanadyjskiej stabilności i spójności. Jej znaczenie wiąże się m.in. z zapobieganiem odradzaniu się nastrojów separatystycznych w prowincjach frankofońskich.

Działania podejmowane przez Simon szczególnie koncentrowały się na relacjach z rdzennymi mieszkańcami Kanady oraz ochronie środowiska. Istotnym elementem jej kadencji były również inicjatywy o charakterze dyplomatyczno-historycznym. Doprowadziła chociażby do spotkania rdzennych społeczności z królem Karolem III, co przeniosło relację z Pierwszymi Narodami z płaszczyzny czysto ceremonialnej na proaktywną. Simon ponadto reprezentowała Kanadę podczas wizyty papieża Franciszka w 2022 roku, kiedy przeprosił ludność rdzenną za nadużycia systemu szkolnictwa rezydencjalnego dokonane przez Kościół Katolicki.

Kadencja Simon zapisała się jako czas trwałego umocnienia pozycji Pierwszych Narodów, czy zwrócenia uwagi debaty publicznej na znaczenie zdrowia psychicznego i walki z cyberprzemocą. Jednak mimo licznych inicjatyw i wytężonej działaności, brak biegłej znajomości języka francuskiego pozostawał znaczącym punktem sporu i negatywnej oceny części społeczeństwa.

Kim jest nowa Gubernator Generalna?

Louise Arbour urodziła się w Montrealu, w prowincji Quebec. Miasto to uważa się za główny ośrodek francuskojęzyczny w Kanadzie. Uzyskała dyplom z prawa cywilnego w 1970 roku, a następnie została przyjęta do Quebec Bar w 1971 roku. Początkowo pracowała jako urzędnik w Sądzie Najwyższym, a następnie wykładała na uczelni. Ostatecznie została zastępcą dziekana w Osgoode Hall Law School w Toronto. Była wiceprezesem Kanadyjskiego Stowarzyszenia Wolności Obywatelskich, co pokazuje jej zaangażowanie w kwestii ochrony praw obywatelskich. W 1990 roku objęła stanowisko sędzi Sądu Apelacyjnego w Ontario jako pierwsza francuskojęzyczna osoba na tym stanowisku. W latach 1996 – 1999 pełniła funkcję Głównego Prokuratora Międzynarodowych Trybunałów Karnych dla Rwandy i byłej Jugosławii. Między 1999 a 2004 rokiem zasiadała w Sądzie Najwyższym Kanady. Od 2004 roku pełniła najwyższe funkcje na arenie międzynarodowej, najpierw jako Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka (do 2008 roku), a następnie jako Specjalny Przedstawiciel ONZ ds. Migracji Międzynarodowej. Wraz z opuszczeniem urzędu wróciła do prywatnej praktyki prawnej.

Raport Arbour

Pomimo szerokiego doświadczenia w sądownictwie oraz na arenie międzynarodowej, Arbour niejednokrotnie stawała się podmiotem zaciekłej debaty publicznej. Jej interpretacje przepisów, niekiedy idące pod prąd dominującym w społeczeństwie nastrojom, wywoływały falę emocji zarówno w środowiskach prawniczych, jak i aktywistycznych. Kontrowersje budziło między innymi orzeczenie, w którym wraz ze składem sędziowskim dokonała wykładni przepisów umożliwiającej przyznanie więźniom federalnym prawa do głosowania. Wątpliwości wzbudzała również jej bezkompromisowa postawa jako prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. byłej Jugosławii, gdy wbrew naciskom oskarżyła ówcześnie urzędującego prezydenta Jugosławii, Slobodana Miloševicia, o zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione w trakcie konfliktu w Kosowie. Najbardziej znaną sprawą, która odbiła się na karierze Louise jest jednak kwestia Raportu Arbour.

Report of the Independent External Comprehensive Review of the Department of National Defence and the Canadian Armed Forces, jak brzmi pełna nazwa raportu, powstał na zlecenie kanadyjskiego rządu w związku z głębokim kryzysem wizerunkowo-moralnym w strukturach wojskowych. Dokument opublikowany 20 maja 2022 roku dotyczył kwestii nękania oraz nadużyć seksualnych w Departamencie Obrony Narodowej i Kanadyjskich Siłach Zbrojnych. Louise Arbour wraz z zespołem przez rok prowadzili kompleksowy audyt, weryfikując procedury, kulturę organizacyjną oraz systemy rekrutacji i szkolenia. Na podstawie tych analiz w dokumencie zawarto 48 konkretnych rekomendacji, z których najważniejsza zalecała przeniesienie śledztw, jak i procesów dotyczących przestępstw seksualnych ze struktur wewnętrznych do cywilnego systemu sprawiedliwości. Zakwestionowano również model peer leadership w Królewskich Akademiach Wojskowych, który uznano za strukturalnie sprzyjający potencjalnym nadużyciom. Dodatkowo zalecono wprowadzenie niezależnej obserwacji nad wdrażaniem zmian oraz ujednolicenie definicji niedozwolonych czynów.

Arbour działała w tym zakresie bezkompromisowo. Nie czekając na ostateczną publikację raportu wydała tymczasowe rekomendacje wzywające wojsko do natychmiastowego przekazywania spraw do powszechnego wymiaru sprawiedliwości. Stanowczo odrzuciła pomysł, by ofiary wybierały, czy będą sądzone przed sądem wojskowym, czy cywilnym. Uważała, że możliwość takiego wyboru nakłada na poszkodowanych dodatkowy, zbyteczny ciężar psychiczny i wystawia ich na potencjalne naciski instytucjonalne. Krytykowała elitarne struktury, w tym kanadyjskie uczelnie wojskowe, wskazując je jako źródło reprodukcji toksycznych wzorców kulturowych. Jej bezwzględne stanowisko wywołało opór ze strony części wyższej kadry oficerskiej oraz wojskowych, którzy postrzegali działania Arbour jako zamach na autonomię sił zbrojnych. Konsekwencją raportu była nie tylko inicjatywa reformy prawa wojskowego, ale również odebranie wojsku jurysdykcji nad postępowaniami dotyczącymi przestępstw seksualnych na rzecz cywilnego systemu sprawiedliwości. Należy przy tym pamiętać, że reforma ta wciąż jest wdrażana.

Perspektywy nadchodzącej kadencji

Przewidując jak wyglądać będzie przebieg kadencji Arbour, jako Gubernatora Generalnego, można zdecydowanie założyć, że upłynie ona pod znakiem wzmocnienia zasad państwa prawa i silnej ochrony demokracji. Analitycy w tym kontekście posługują się określeniem „instytucjonalnej odnowy”, która obejmuje reorganizację struktur i kultury organizacyjnej w kluczowych instytucjach państwowych. Arbour prawdopodobnie będzie pełnić istotną rolę dyplomatyczną opartą na wartościach państwa prawa, na której znacznie oddziaływać będzie jej autorytet oraz wieloletnie doświadczenie w środowisku międzynarodowym. W obliczu narastającej niestabilności oraz napięć geopolitycznych, wydaje się ona kompetentnym kandydatem na to stanowisko. Poparcie dla Arbour wyraził również Carney stwierdzając, że będzie ona reprezentować Kanadę tożsamą z „latarnią morską” i oazą sprawiedliwości, dobrobytu oraz bezpieczeństwa. Nominacja ta definitywnie zamknie polaryzującą debatę wokół wymogu pełnej dwujęzyczności Gubernatora Generalnego. Spór ten, spowodowany brakiem biegłości w języku francuskim u Simon, dotykał samych fundamentów kanadyjskiej federacji, prowokując znaczną ilość skarg i oskarżeń o ignorowanie konstytucyjnych praw mniejszości francuskojęzycznej przez Ottawę. Arbour jako dwujęzyczna frankofonka pochodząca z Quebecu, trwale zażegna ten konflikt, przywracając reprezentację zasady państwowej dwujęzyczności.

W kontekście spraw wewnętrznych spodziewana jest kontynuacja działań Simon w zakresie pojednania z Metysami i Inuitami. Organizacje takie jak Iniut Tapiriit Kanatami oraz Zgromadzenie Pierwszych Narodów wyraziły gotowość do ścisłej współpracy z nową Gubernator Generalną.

Przeszłość Arbour oraz jej bezkompromisowa działalność orzecznicza sprawiają, że jej odbiór w kanadyjskim społeczeństwie jest zróżnicowany. Dla środowisk liberalnych stanowi uosobienie najwyższych standardów etycznych i państwa prawa. Środowiska konserwatywne i tradycjonalistyczne odnoszą się jednak do niej z dystansem, piętnując jej gotowość do orzekania zupełnie wbrew dominującym nastrojom społecznym. Jako przykłady takich działań wymienia się między innymi konflikt z siłami zbrojnymi czy rozszerzenie praw wyborczych więźniów.

Jej kadencja zapowiada się jako okres stabilizacji kanadyjskiego ładu konstytucyjnego oraz konsekwentnego umacniania praw obywatelskich na wielu płaszczyznach. Wybór ten oznacza fundamentalną zmianę samego urzędu, z pozycji stricte ceremonialnej czy reprezentacyjnej, w stronę aktywnego i merytorycznego strażnika ustroju. Dotychczasowa biografia daje sygnał, że prawa człowieka, ochrona mniejszości oraz procesy pojednania z Pierwszymi Narodami zyskają status priorytetowy. Wskazanie tak doświadczonej prawniczki na to stanowisko wydaje się krokiem w stronę wzmocnienia przewidywalności kanadyjskich instytucji, w czasach dogłębnej politycznej polaryzacji.

Bibliografia:

[1] Arbour L., Report of the Independent External Comprehensive Review of the Department of National Defence and the Canadian Armed Forces, Minister of National Defence, Ottawa 2022.

[2] Béland, D., Louise Arbour: A Governor General with a Global CV, „Policy Magazine”, 07.05.2024, https://www.policymagazine.ca/louise-arbour-a-governor-general-with-a-global-cv/ [dostęp: 19.05.2026].

[3] Carney appoints Louise Arbour as Canada’s next governor general, „The Guardian”, 5 maja 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/may/05/carney-appoints-louise-arbor-canada-governor-general [dostęp: 18.05.2026].

[4] CPAC, Papal Visit 2022, https://www.cpac.ca/articles/papal-visit-2022 [dostęp: 19.05.2026].

[5] Dudha, A., Treaty 6 chiefs heading to Buckingham Palace with baby moccasins and an invitation, CBC News, 09.03.2026, https://www.cbc.ca/news/canada/saskatchewan/first-nations-chiefs-uk-treaty-anniversary-9.7121670 [dostęp: 19.05.2026]

[6] Her legacy will endure: Canada’s first Indigenous governor general leaves office, „ICT News”, 2026, https://ictnews.org/news/her-legacy-will-endure-canadas-first-indigenous-governor-general-leaves-office/ [dostęp: 18.05.2026].

[7] Louise Arbour, [w:] Encyclopaedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Louise-Arbour [dostęp: 18.05.2026].

[8] Prime Minister Carney announces King’s approval of Canada’s next Governor General, Prime Minister of Canada (Speeches), 5 maja 2026, https://www.pm.gc.ca/en/news/speeches/2026/05/05/prime-minister-carney-announces-kings-approval-canadas-next-governor [dostęp: 18.05.2026].

[9] Wherry, A., Louise Arbour will become governor general at a delicate moment, CBC News, 05.05.2026, https://www.cbc.ca/news/politics/louse-arbour-governor-general-carney-analysis-9.7188709 [dostęp: 19.05.2026].

O Autorze

Radosław Wołos to student III roku bezpieczeństwa wewnętrznego, interesuje się szczególnie tematyką bezpieczeństwa, stosunków międzynarodowych i geopolityką ze szczególnym uwzględnieniem Ameryki Północnej i Europy Środkowo-Wschodniej. Jest również autorem tekstów i aktywnie działa w społeczności akademickiej. Wolny czas przeznacza przede wszystkim na podróże i poszerzanie swojej wiedzy historycznej i geopolitycznej.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Nowy Gubernator Generalny Kanady. Czego możemy się spodziewać po następczyni Mary Simon? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Czy 2026 rok będzie punktem zwrotnym dla wojny na Ukrainie?

Polina Hopta — Sun, 10 May 2026 23:34:29 +0000

Niemal trzy miesiące temu, 24 lutego 2026 roku, minęły równo 4 lata, od kiedy wojska rosyjskie zaatakowały Ukrainę. Po czterech latach wojna dalej trwa. Choć jej natura jest dalej ta sama, tak styl prowadzenia tej wojny zmienił się kompletnie. Wojna na Ukrainie nadal wpływa nie tylko na losy samej Ukrainy, lecz także na przyszłość Europy i całego porządku międzynarodowego. Rozwój sztucznej inteligencji, który przekształca naukę i systemy bezpieczeństwa – od ochrony prywatności po zagrożenia o skali cywilizacyjnej – zyskuje dziś nowe znaczenie również na polu walki.
Nad Europą od czterech lat wiszą czarne chmury: rosnące podziały w Unii Europejskiej, zmiana administracji w Stanach Zjednoczonych, nowe nastroje wobec Ukrainy, a nawet pytania o trwałość NATO skłaniają wielu ekspertów do refleksji – czy 2026 rok okaże się punktem zwrotnym nie tylko dla samej wojny na Ukrainie, lecz także dla bezpieczeństwa Europy jako całości?

Autor: Marcin Zarębski

Aby lepiej zrozumieć genezę konfliktu, należy cofnąć się do sytuacji politycznej na Ukrainie w latach 2013–2014. Pod koniec 2013 roku rozpoczęły się protesty po tym, jak prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz wycofał się z podpisania umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską pod presją Moskwy. Dla wielu obywateli Ukrainy był to symbol rezygnacji z kursu zachodniego i podporządkowania kraju rosyjskim wpływom. Protesty szybko przekształciły się w ruch antyrządowy, a po krwawych starciach w Kijowie w lutym 2014 roku Janukowycz uciekł z kraju.

Rosja uznała to wydarzenie za nielegalny przewrót, a sama Ukraina za moment zerwania z postsowiecką zależnością od wielkiego sąsiada i rozpoczęcie trwałego zwrotu ku Zachodowi. W marcu 2014 roku doszło do aneksji Krymu przez Rosję. Na półwyspie pojawili się „zielone ludziki”, czyli rosyjskie siły specjalne bez oznaczeń przynależności wojskowej, które szybko przejęły kontrolę nad ważnymi strategicznymi punktami. Drugim krokiem było referendum, którego legalność do dziś jest silnie kwestionowana zarówno przez Ukrainę, UE, jak i większość krajów zachodnich. Był to moment, w którym konflikt rosyjsko-ukraiński zmienił się ze sporu politycznego w konflikt militarny.

Równolegle rozpoczęła się wojna w Donbasie. W obwodach donieckim i ługańskim pojawiły się silne prorosyjskie wystąpienia separatystyczne, wspierane politycznie, finansowo i militarnie przez Rosję. Wkrótce na okupowanych terenach ogłoszono powstanie tzw. Donieckiej i Ługańskiej Republik Ludowych. Ukraina rozpoczęła operację tzw. Operację antyterrorystyczną (ATO), próbując odzyskać kontrolę nad wschodnią częścią kraju, jednak walki szybko przerodziły się w długotrwały konflikt o dużej intensywności. Bezpośrednie zaangażowanie Rosji, któremu przez długi czas zaprzeczały władze na Kremlu, przyczyniło się do przedłużenia walk i utrwalenia linii podziału.

Wkrótce zawarto porozumienia mińskie. Podpisane w 2014 i 2015 roku zakładały zawieszenie broni, wycofanie ciężkiego uzbrojenia oraz polityczne rozwiązanie konfliktu. W praktyce nie zostały one jednak w pełni wdrożone – walki trwały przez kolejne lata, choć ich intensywność uległa zmniejszeniu, utrzymując napięcie między stronami. Mimo porozumień mińskich, napięcie między krajami nie ustępowało, a konflikt regularnie eskalował – czego przykładem były incydenty z 2018 roku.

Sytuacja zaostrzyła się drastycznie w 2021 roku, gdy Rosja skoncentrowała ogromne siły przy granicach Ukrainy, żądając od NATO „gwarancji bezpieczeństwa”. Ruchy wojsk jednoznacznie wskazywały na przygotowania do inwazji. Kulminacją stało się uznanie przez Rosję niepodległości separatystycznych republik 21 lutego 2022 roku. Decyzja ta ostatecznie zerwała porozumienia mińskie i w praktyce oznaczała początek rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Prezydent Francji Emmanuel Macron, licząc na powstrzymanie konfliktu, próbował prowadzić rozmowy z Władimirem Putinem, który z później udostępnionych nagrań zapewniał o braku przygotowań Rosji do pełnoskalowej inwazji. Wczesnym rankiem 24 lutego 2022 roku rosyjska telewizja państwowa wyemitowała orędzie Putina, w którym ogłosił on rozpoczęcie „specjalnej operacji wojskowej”. Zanim transmisja dobiegła końca, rosyjskie pociski zaczęły już spadać na Ukrainę.

Aktualnie mamy już kwiecień 2026 roku, minęły ponad cztery lata. Obecnie wojna wygląda zupełnie inaczej niż w pierwsze dni inwazji. Na polach walki w Ukrainie wojna przyspieszyła tempo rozwoju nowych technologii wojskowych; rozwijająca się technologia sztucznej inteligencji połączyła się z tanią, szybką i precyzyjną możliwością ataku, którą oferują drony. Nieduże, zdalnie sterowane jednostki wyposażone jedynie w kamery i ładunki wybuchowe stały się główną amunicją dla dwóch stron konfliktu.

Dziś obserwujemy nie tylko klasyczne starcia wojsk na polu bitwy, ale przede wszystkim bezwzględny wyścig technologiczny. Choć tradycyjne uzbrojenie, jak czołgi, nadal odgrywa istotną rolę, o sukcesie na nowoczesnym polu walki coraz częściej decydują rozwiązania charakteryzujące się niewielkimi rozmiarami, szybkością oraz niskimi kosztami produkcji – czego najlepszym przykładem są bezzałogowce. Kluczowym fundamentem tej zmiany jest zaawansowana analityka danych i algorytmy rozpoznawania obrazu, które pozwalają na błyskawiczne wykrywanie celów i precyzyjne rażenie w czasie rzeczywistym. Według brytyjskiego Ministerstwa Obrony, do marca 2026 roku działania te przyniosły Rosji dotkliwe straty sprzętowe: zniszczono około 1200 czołgów, 3000 pojazdów opancerzonych i 500 systemów artyleryjskich. Priorytetowymi celami ukraińskich uderzeń stały się zaplecze logistyczne, składy amunicji oraz punkty dowodzenia. Według danych BBC, straty w personelu tylko w 2025 roku przekroczyły 50 tysięcy osób (zabitych i rannych).

Ukraińskie drony coraz częściej sięgają celów w głębi Rosji, uderzając w sektor naftowo-energetyczny – główne źródło finansowania Kremla. Skuteczne ataki na obiekty takie jak rafineria Kstowo, terminal w Noworosyjsku czy port Ust-Ługa znacząco obniżyły rosyjskie zdolności eksportowe; w przypadku Ust-Ługi szacuje się, że potencjał przeładunkowy spadł o blisko 40%.

Rosja aktywnie odpowiada na te wyzwania, inwestując we własne technologie bezzałogowe. Masowo produkuje jednostki oparte na irańskich wzorcach (rodzina Shahed) oraz wykorzystujące sztuczną inteligencję modele Lancet-3. Rosyjskie uderzenia koncentrują się głównie na ukraińskiej infrastrukturze krytycznej – obrona powietrzna, składy paliw i energetyka stanowią 80% celów. Ataki te są szczególnie dotkliwe zimą, co przy rekordowych mrozach (sięgających -35°C) potęguje kryzys humanitarny. Najtragiczniejszym skutkiem pozostają tysiące ofiar cywilnych w atakowanych miastach.

Kwestia automatyzacji machiny wojennej jest równie unikalna w przypadku wojny na Ukrainie. To jeden z pierwszych konfliktów, w których automatyzację wojny napędzają prywatne firmy. SpaceX dostarcza legalnie Ukrainie ponad 50 tysięcy terminali; system Starlink jest kluczowy dla koordynacji dronów i artylerii. Według „Wall Street Journal” zdobyte lub kupione na czarnym rynku terminale Starlink przekraczają już 10 tysięcy sztuk, co pozwala Rosjanom uzyskać łączność w głębi terytorium wroga. Jednak na początku lutego SpaceX pomyślnie zablokowało dostęp Rosjanom na nielegalny dostęp do terminali za pomocą zmiany tak zwanej „białej listy” utworzonej we współpracy z ukraińskim wojskiem.

AI rewolucjonizuje również rozpoznanie przeciwnika: algorytmy, jak ukraiński Delta system, analizują dane satelitarne Maxar oraz te zdobywane przez jednostki bezzałogowe w czasie rzeczywistym, identyfikując wrogie cele. Drony i AI nie eliminują potrzeby obecności piechoty, która pozostaje kluczowa dla utrzymania terenu, ale radykalnie zmieniają jej sytuację taktyczną na polu walki. Nowoczesne technologie rozpoznania sprawiły, że tradycyjne wsparcie w postaci czołgów i artylerii często ustępuje dronom pod względem precyzji oraz zasięgu.

By jednak zrozumieć sytuację, w której aktualnie jesteśmy, warto przypomnieć też, jak obecnie wygląda front i straty obu stron. Aktualnie konflikt rosyjsko-ukraiński stał się najkrwawszym konfliktem w Europie od 1945 roku. Jak podaje Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych w Waszyngtonie (CSIS), łączna liczba zabitych szacowana jest na 2 miliony ludzi. Według szacunków analitycznych tego samego centrum, łączne straty rosyjskie – obejmujące zabitych, rannych oraz zaginionych – wynoszą ok. 1,1–1,2 mln osób, przy czym liczba zabitych oscyluje w granicach 300–325 tys.

W przypadku strony ukraińskiej szacuje się straty na poziomie 500–600 tys. Straty cywilne to ponad 50 tys. potwierdzonych ofiar cywilnych, przy czym rzeczywista liczba może być znacznie wyższa, szczególnie na terenach okupowanych. Skala zniszczeń infrastrukturalnych jest szczególnie wielka; zniszczone lub uszkodzone zostały tysiące kilometrów dróg, mostów i linii kolejowych. System energetyczny jest regularnie atakowany, a miasta takie jak Mariupol czy Bachmut zostały kompletnie zrujnowane.

Po stronie Rosji straty infrastrukturalne głównie dotyczą zaplecza naftowego i transportowego, a straty przedstawiono we wcześniejszej części artykułu. Mimo że Rosja okupuje ok. 20% terytorium Ukrainy, tempo jej ofensywy drastycznie spadło – przykładowo w marcu 2026 r. przyrost kontrolowanego obszaru wyniósł zaledwie 23 km². Z kolei działania ukraińskie przynoszą wymierne efekty; w dotychczasowym przebiegu 2026 roku siłom zbrojnym Ukrainy udało się wyzwolić łącznie 480 km². Warto jednak pamiętać, że bardzo ciężko jest dokładnie przedstawić sytuację terytorialną, a niektóre dane mogą być zawyżone lub przekłamane.

Dodatkowo często pomijanym aspektem są straty środowiskowe. Wojna sieje spustoszenie w ekosystemie na wielu poziomach. Użycie amunicji oraz ataki na obiekty przemysłowe prowadzą do głębokiego skażenia gleb i wód gruntowych. Katastrofalne w skutkach jest także niszczenie infrastruktury hydrotechnicznej, czego drastycznym przykładem było wysadzenie tamy w Nowej Kachowce w 2023 roku.

Warto też zauważyć zmianę, która ma miejsce na zachodzie Europy; zmianę, która mimo odległości ma kluczowe znaczenie dla przyszłości Ukrainy. Jest to zmiana nastrojów państw sojuszniczych wobec Ukrainy. Jest ona teraz, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej zauważalna. Reakcja Zachodu na wybuch wojny w 2022 roku była natychmiastowa i wielowymiarowa. Doszło do sprawnej mobilizacji politycznej i nałożenia na Rosję sankcji o bezprecedensowej skali, co stało się fundamentem wsparcia dla Ukrainy. W państwach graniczących z Rosją, takich jak Polska czy Litwa, dominowała wręcz mobilizacja społeczna i poczucie moralnego obowiązku pomocy. Do lat 2025-2026 nastąpiła wyraźna zmiana nastrojów w stosunku do Ukrainy; wojna trwa już 4 lata, a obywatele coraz częściej zaczynają pytać o koszty.

Tendencje te najbardziej pobudziła zmiana administracji Białego Domu. 20 stycznia 2025 roku Donald Trump rozpoczął swoją drugą kadencję na stanowisku prezydenta Stanaów Zjednoczonych. Po latach silnego wsparcia administracji Bidena dla NATO i Kijowa, powrót Donalda Trumpa do Białego Domu przyniósł radykalny zwrot w polityce zagranicznej USA. Nowy prezydent coraz wyraźniej dystansuje się od współpracy z Europą, co objawia się nie tylko w kontrowersyjnych postulatach terytorialnych (jak ponowienie roszczeń wobec Grenlandii), ale przede wszystkim w kwestionowaniu fundamentów bezpieczeństwa zbiorowego. Donald Trump otwarcie kwestionuje sens funkcjonowania NATO, co podważa gwarancje bezpieczeństwa dla państw członkowskich i jednocześnie stawia pod znakiem zapytania dalsze wsparcie dla Ukrainy – państwa, które, mimo ścisłej współpracy z Sojuszem, nie jest jego częścią.

Warto przy tym zaznaczyć, że zmiana amerykańskiego podejścia do Europy nie jest procesem nagłym; już w poprzednich administracjach (Obamy i Bidena) można było dostrzec stopniowe wygaszanie bezpośredniego zaangażowania USA w regionie na rzecz zwrócenia uwagi na inne wyzwania globalne. Obecna administracja Trumpa jednak radykalnie przyspieszyła ten odwrót, czego symbolicznym i najbardziej drastycznym wyrazem było wyproszenie Wołodymyra Zełenskiego z Białego Domu 28 lutego 2025 roku. Administracja Trumpa zaczęła stosować jawną retorykę nacisku wobec sojuszników z NATO. Prezydent, uznając dotychczasowy próg 2% PKB na obronność za niewystarczający, zaczął domagać się zwiększenia wydatków do poziomu 4%. Towarzyszyły temu groźby wstrzymania pomocy w razie konfliktu oraz jawne podważanie zobowiązań wynikających z Artykułu 5 wobec państw, które nie wywiązują się z finansowych deklaracji. Równolegle Trump zaczął coraz silniej forsować koncepcję strategicznej autonomii Europy, co w praktyce oznacza zrzucenie ciężaru odpowiedzialności za bezpieczeństwo kontynentu na same państwa europejskie.

Jeszcze wyraźniej zmiana podejścia widoczna jest w polityce wobec Ukrainy. W odróżnieniu od wcześniejszych lat, w których wsparcie dla Kijowa miało charakter szeroko rozumianego zobowiązania strategicznego i geopolitycznego zapewniającego stabilność, administracja Trumpa kładzie większy nacisk na pragmatyzm oraz efektywność podejmowanych działań. Pomoc wojskowa dla Kijowa przestała być traktowana wynikająca ze wspólnoty wartości i konieczności pomocy ofiarze agresji, a stała się instrumentem transakcyjnym. Choć administracja Bidena również kierowała się interesem narodowym, ekipa Trumpa artykułuje to wprost, uzależniając dalsze wsparcie od konkretnych ustępstw politycznych. Taka postawa bezpośrednio destabilizuje sytuację na froncie: niepewność co do ciągłości dostaw amunicji i sprzętu zmusza ukraińskie dowództwo do przechodzenia w głęboką defensywę i racjonowania zasobów, co oddaje inicjatywę Rosji. Kolejnym priorytetem administracji Trumpa jest dążenie do szybkiego zakończenia wojny poprzez naciski dyplomatyczne na Kijów. Choć jego wyborcza obietnica natychmiastowego zaprowadzenia pokoju nie doczekała się realizacji, Waszyngton wciąż forsuje scenariusz zakładający ustępstwa terytorialne Ukrainy.

Kluczowym instrumentem tej polityki jest propozycja znana jako „28 punktów Trumpa” – niebranego już pod uwagę planu pokoju na Ukrainie. Plan ten przewiduje ostateczne usankcjonowanie rosyjskiej aneksji Krymu oraz obwodów donieckiego i ługańskiego. Ponadto zakłada on zamrożenie konfliktu wzdłuż obecnej linii kontaktu w obwodach chersońskim i zaporoskim, co w praktyce oznaczałoby trwałe wyjęcie tych ziem spod ukraińskiej administracji. Punkty były odrzucone, a konflikt trwa do dziś, jednak presja na zakończenie wojny dalej trwa. Mimo to nastroje w Europie nie uległy aż tak dużej zmianie, wszystkie kraje zachodu utrzymują jednoznaczne stanowisko popierające Ukrainę, traktując je jako element stabilności polityki europejskiej.

Zauważalne zmiany zachodzą w nastrojach społecznych poszczególnych państw – według raportu Euronews, o ile na początku wojny wsparcie dla Ukrainy popierało 65% Francuzów, o tyle na początku 2026 roku odsetek ten spadł do 47%. W Niemczech wsparcie dla Ukrainy popierało ponad 70% społeczeństwa; według ankiet z końca minionego roku jest to około 54%. Początkowo inwazja wywołała w Polsce silny zryw solidarnościowy, przekładający się na ponad 90% poparcia dla wspierania Ukrainy. Na koniec 2025 roku wskaźnik ten spadł do 65%.

Wpływ na ten trend mają rosnące nastroje antyukraińskie, podsycane przez rosyjską propagandę, a także niezadowolenie części społeczeństwa z polityki migracyjnej polskiego rządu. Hiszpania dalej utrzymuje niemal takie samo procentowe poparcie dla Ukrainy, które oscyluje około 60-70%. Najbardziej niezmienne wydaje się być podejście Brytyjczyków, wśród których poparcie dla Ukrainy od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji oscyluje w okolicach 70% od początku konfliktu aż do dziś.

Nie zmienia to jednak faktu, że większość europejskich partii politycznych wyraża poparcie dla Ukrainy, a jawny zwrot Europy przeciw Ukrainie jest wysoce nieprawdopodobny. Między 2022 a 2026 rokiem nie doszło do załamania poparcia dla Ukrainy w państwach Zachodu, lecz do jego przekształcenia. Z emocjonalnej mobilizacji 4 lata zmieniły nastroje na racjonalną i warunkową akceptację łączoną z dalszym, nieco mniejszym, ale dalej widocznym wsparciem.

Obecna sytuacja na linii frontu, rozciągającej się na ponad 1200 kilometrów, zamiast szybkiej i zmieniającej się błyskawicznie wojny przypomina krwawy pat, w którym żadna ze stron nie jest w stanie wykonać decydującego i głębokiego przełamania frontu. Najcięższe walki toczą się obecnie w Donbasie oraz we wschodniej części obwodu zaporoskiego. Mimo że Rosja utrzymuje inicjatywę i powoli zajmuje kolejne kilometry kwadratowe, powoli wypychając Ukrainców, jej sukcesy są okupione rekordowymi stratami w ludziach i sprzęcie. Z kolei Ukraina zamiast ryzykownych operacji lądowych postawiła na aktywną obronę oraz systematyczne niszczenie rosyjskiego zaplecza logistycznego i energetycznego, sięgając daleko w głąb terytorium wroga używając rojów dronów. Biorąc pod uwagę rozmiary obu armii, mimo poważnych strat terytorialnych Ukraina dalej stawia czoło inwazji, wchodząc w czwarty rok wojny.

Dlaczego 2026 rok jest punktem zwrotnym?

Według wielu analityków wojskowych i politycznych, właśnie ten rok zdecyduje o ostatecznym kształcie powojennej Europy; przemawiają za tym 3 argumenty. Pierwszy to transformacja technologiczna. Masowo produkowane drony zasilane sztuczną inteligencją zaczynają mieć większe znaczenie strategiczne dla obu stron konfliktu. Integracja sztucznej inteligencji z systemami bezzałogowymi (osiągająca w 2026 roku poziom 50% całego arsenału Ukrainy) pozwala na autonomiczne rażenie celów bez udziału operatora, co czyni tradycyjne systemy walki elektronicznej (WRE) bezużytecznymi, ponieważ „mózg” drona znajduje się na jego pokładzie, a nie w rękach pilota kilometr dalej. Dodatkowo, wspierana przez zachodnich partnerów takich jak SpaceX, Ukraina zyskuje zaplecze w komunikacji, co może wpłynąć na dalszy ciąg konfliktu. Drugi argument to zmiana układu wsparcia Zachodu; większe naciski ze strony USA i dalsza nieustająca pomoc z Europy przesuwają nacisk z pomocy w zwycięstwie do pomocy z zakończeniem konfliktu. Trzecim argumentem jest rosnąca presja ekonomiczna i społeczna Rosji. Wydatki na konflikt, które przekraczają 40% budżetu państwa, oraz narastający kryzys demograficzny i zmęczenie wojną które jest widoczne, coraz bardziej zwiększa nacisk społeczny na szukanie jakiejkolwiek drogi do porozumienia.

Czy to już koniec końca?

Wojna w 2026 roku, choć osadzona w klasycznym środowisku okopów przypominającym I wojnę światową, wprowadza nową, cyfrową warstwę zniszczenia. Front stał się poligonem dla autonomicznych systemów, które w rękach obu stron mają przechylić szalę zwycięstwa, a w perspektywie globalnej – zdefiniować standardy bezpieczeństwa na nową dekadę. Jedno jest pewne: stoimy u progu ery, w której o losach państw nie decyduje już wyłącznie masa pancernych dywizji i liczebność piechoty. Kluczowa staje się zdolność do błyskawicznej adaptacji algorytmów na polu bitwy – nowa forma wytrwałości, w której ciosy zadaje się z precyzją, jakiej nie znała żadna poprzednia epoka. Nowej ery, w której ciosy można zadawać z podziemnych bunkrów położonych setki kilometrów od miejsca ataku.

Dziś jednak uwaga świata ponownie skupia się na Bliskim Wschodzie, gdzie sytuacja w Iranie ciągle się rozwija. Rozwój tego konfliktu może jeszcze bardziej odsunąć Ukrainę od koniecznej uwagi świata a jego zakończenie – wręcz przeciwnie – może pomóc go załagodzić, a może nawet zakończyć. Ukraina znajduje się w punkcie zwrotnym, w którym losy państwa zależą zarówno od wyników na froncie, jak i od fundamentalnych zmian w polityce zagranicznej USA oraz nastrojach społecznych w Europie. Ukraina walczy o swoją suwerenność w warunkach osłabionego wsparcia politycznego ze strony USA i rosnącej presji na „szybki pokój” za cenę terytoriów. Sukces Ukrainy na froncie coraz częściej zależy od innowacji technologicznych i zdolności do samodzielnego prowadzenia działań wojennych, przy jednoczesnym zarządzaniu słabnącą dynamiką wsparcia ze strony kluczowych sojuszników.

Bibliografia

[1] Council of the European Union, Council Decision (CFSP) 2022/2512 of 21 December 2022 amending Decision 2014/145/CFSP concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine [W:] Eur-Lex. Access to European Union law, [online], Bruksela, Publication Office of the EU, 2022-12-21, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A32022D2512&,

[2] Curtis L., Sethi A., Russia’s Grinding War in Ukraine [W:] CSIS. Center for Strategic and International Studies, [online], Waszyngton, CSIS, 2024-06-12, https://www.csis.org/analysis/russias-grinding-war-ukraine,

[3] Defence24, Who Blinks First? The Political Limits of Western Support for Ukraine, [online], Warszawa, Defence24 Sp. z o.o., 2024-03-15, https://defence24.com/geopolitics/who-blinks-first-the-political-limits-of-western-support-for-ukraine,

[4] Euronews, How do Europeans feel about Russia’s war in Ukraine as it enters its fifth year, [online], Lyon, Euronews, 2026-02-24, https://www.euronews.com/2026/02/24/how-do-europeans-feel-about-russias-war-in-ukraine-as-it-enters-its-fifth-year

[5] Friends of Europe, Critical thinking: Europe cannot rearm without Ukraine, [online], Bruksela, Friends of Europe, 2024-05-20, https://www.friendsofeurope.org/insights/critical-thinking-europe-cannot-rearm-without-ukraine/,

[6] Gwara Media, Ukraine overtakes Russia in drone attacks number for first time during full-scale invasion – ABC News reports, [online], Charków, Gwara Media, 2026-04-06, https://gwaramedia.com/en/ukraine-overtakes-russia-in-drone-attacks-number-for-first-time-during-full-scale-invasion-abc-news-reports/

[7] Le Monde, With an estimated 500,000 dead, the Russia-Ukraine war is Europe’s deadliest since 1945, [online], Paryż, Societe Editrice du Monde, 2026-02-27, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/02/27/with-an-estimated-500-000-dead-the-russia-ukraine-war-is-europe-s-deadliest-since-1945_6750914_4.html[8] Lenton A., Skinner G., Where do Europeans stand on the war in Ukraine at the end of 2025 [W:] YouGov, [online], Londyn, YouGov PLC, 2025-12-20, https://yougov.com/en-gb/articles/53793-where-do-europeans-stand-on-the-war-in-ukraine-at-the-end-of-2025,

[9] Lofthouse J., Webb N., Military assistance to Ukraine since the Russian invasion [W:] House of Commons Library. Research Briefing, [online], Londyn, UK Parliament, 2024-08-15, https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-9476/CBP-9476.pdf,

[10] Lovett I., Starlink Shutdown Blunts Russia’s Newest Battlefield Advantage [W:] The Wall Street Journal, [online], Nowy Jork, Dow Jones & Company, 2024-02-15, https://www.wsj.com/world/starlink-shutdown-blunts-russias-newest-battlefield-advantage-a7256b0f,

[11] Ministry of Defence of Ukraine, Total Russian combat losses in Ukraine as of March 28, 2026, [online], Kijów, MoD of Ukraine, 2026-03-28, https://mod.gov.ua/en/news/total-russian-combat-losses-in-ukraine-as-of-march-28-2026,

[12] OSCE, Report on Violations of International Humanitarian and Human Rights Law, War Crimes and Crimes Against Humanity Committed in Ukraine, [online], Warszawa, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, 2022-04-13, https://cdn.osce.org/sites/default/files/f/documents/a/a/123258.pdf,

[13] Reuters, Ukraine regains control of frontline areas in southeast, east, army chief says, [online], Londyn, Reuters News Agency, 2026-04-06, https://www.reuters.com/world/ukraine-regains-control-frontline-areas-southeast-east-army-chief-says-2026-04-06[14] Roblin S., How Russia Is Reshaping Command and Control in AI-Enabled Warfare [W:] CSIS. Center for Strategic and International Studies, [online], Waszyngton, CSIS, 2024-05-01, https://www.csis.org/analysis/how-russia-reshaping-command-and-control-ai-enabled-warfare#h2-introduction,

[15] Russia Matters, Russia-Ukraine War Report Card, March 11, 2026 [W:] Russia Matters. Harvard Kennedy School’s Belfer Center, [online], Cambridge (MA), Harvard University, 2026-03-11, https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-march-11-2026?utm

[16] The Moscow Times, Ukrainian Strike Damages Central Russian Oil Refinery, Baltic Port Oil Facility, [online], Amsterdam, TMT LLC, 2026-04-05, https://www.themoscowtimes.com/2026/04/05/ukrainian-strike-damages-central-russian-oil-refinery-baltic-port-oil-facility-a92424

[17] Ukrinform, Drone attacks on Ust-Luga port damage oil loading terminal – Reuters, [online], Kijów, Ukrinform News Agency, 2024-01-21, https://www.ukrinform.net/rubric-economy/4107614-drone-attacks-on-ustluga-port-damage-oil-loading-terminal-reuters.html[18] United24 Media, For the First Time, Ukraine Outguns Russia in Long-Range Drone Attacks, [online], Kijów, United24 Media, 2026-04-06, https://united24media.com/latest-news/for-the-first-time-ukraine-outguns-russia-in-long-range-drone-attacks-17656

[19] UNN, Russia’s Primorsk oil terminal lost 40 percent of its storage due to drone attacks – Reuters [W:] Ukrainian National News, [online], Kijów, UNN Agency, 2026-04-05, https://unn.ua/en/news/russias-primorsk-oil-terminal-lost-40-percent-of-its-storage-due-to-drone-attacks-reuters.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Czy 2026 rok będzie punktem zwrotnym dla wojny na Ukrainie? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

“Up the RA, Nigel”, czyli kim jest lider brytyjskiej skrajnej prawicy?

Polina Hopta — Tue, 05 May 2026 20:45:45 +0000

Nigel Farage i jego partia od ponad roku jest liderem brytyjskich sondaży. Choć do kolejnych wyborów na Wyspach jeszcze ponad trzy lata, już dziś warto przyjrzeć się kim jest człowiek, który może zostać przyszłym premierem Wielkiej Brytanii.

Autor: Bartosz Russel

Ma 62 lata i wychodzi na pełne zwolenników wiece do muzyki Eminema. Gdy rozbrzmiewa wers „Guess who’s back”, młodsi wyborcy mogą mieć wrażenie, że trwa właśnie jego polityczny renesans. Choć on sam może próbować tworzyć wrażenie, że wraca do wielkiej polityki, to prawdopodobnie dopiero teraz, po raz pierwszy, ma szansę w walce o najwyższą stawkę – urząd premiera Wielkiej Brytanii. Czy swój wzrost popularności zawdzięcza przemyślanej strategii? A może jest on jedynie odbiciem nieudolnego przywództwa kolejnych brytyjskich premierów? Kim tak naprawdę jest Nigel Farage?

Aby odpowiedzieć na te pytania, warto przyjrzeć się politycznej drodze lidera Reform UK. Wprawdzie jego partia jest dzisiaj liderem sondaży, ale zdecydowanie nie zawsze tak było. Przed 2024 rokiem bezskutecznie próbował dostać się do brytyjskiego parlamentu aż siedem razy. Jednak dzięki proporcjonalnej ordynacji wyborczej i specyfice wyborów do europarlamentu (słabsza frekwencja, większa skłonność wyborców do „eksperymentowania”) reprezentował w Brukseli swoich wyborców pięć razy. Jest to pewna ironia losu, biorąc pod uwagę poglądy Farage’a dotyczące Unii Europejskiej, ale do tego jeszcze wrócimy.

Pecunia non olet

Mimo europejskich sukcesów i tak przez większość swojej kariery nie był on politykiem traktowanym poważnie. Trzeba przyznać, że przez wiele lat sam polityk dawał poważne argumenty, by tak uważać. Jest postacią co najmniej nieszablonową, bohaterem licznych memów i autorem wielu gaf. Wiele z nich powstało w wyniku ekscentrycznej działalności potencjalnego przyszłego premiera prawie 70-milionowego państwa na platformie Cameo. Dla niewtajemniczonych: jest to serwis, który umożliwia celebrytom nagrywanie spersonalizowanych wiadomości wideo (np. życzeń urodzinowych) za stosowną opłatą. Jednak największej popularności i fali krytyki nie sprowadziły na Nigela Farage’a nagrania, na których śpiewa „Sto lat”. Sprawiły to upublicznione filmiki, na których lider Reform UK m.in. pociesza kryminalistę (skazanego za udział w zamieszkach), wyraża poparcie dla neonazistowskiego wydarzenia albo wznosi okrzyk „Up the RA!”, uznawany za gest poparcia dla IRA (irlandzkiej organizacji wojskowej, która dokonywała aktów terroryzmu przeciwko ludności i rządowi brytyjskiemu). Jego działalność na tej platformie, choć kontrowersyjna i nieprzystająca do wizerunku profesjonalnego polityka, poza wzrostem popularności przyniosła Farage’owi pozytywne skutki finansowe. Zakończona ostatnio po kolejnej fali krytyki aktywność pozwoliła mu zarobić prawie 400 tysięcy funtów w ciągu pięciu lat, podczas których nagrywał średnio ok. trzech filmików dziennie.

Nie była to jednak finansowa desperacja. Nigel Farage posiada majątek szacowany na przynajmniej 3 miliony funtów, będąc przy tym najlepiej zarabiającym parlamentarzystą w Wielkiej Brytanii. Nie powinno to dziwić – jego wyjątkowa przedsiębiorczość pozwoliła mu w ostatnich latach czerpać zyski z kilkunastu różnych źródeł. Poza pracą w parlamencie i na platformie Cameo zadeklarował w oświadczeniu majątkowym wynagrodzenie za pracę jako m.in. prezenter GB News, publicysta Daily Express US, profesjonalny mówca, doradca inwestycyjny czy członek rady nadzorczej holenderskiej firmy ekologicznej DGB. W tym ostatnim przypadku obu stronom nie przeszkadza fakt, że sam Farage jest przeciwnikiem polityki „net zero”, którą DGB pomaga wprowadzać. Jego aktywność zawodowa wzbudza kontrowersje nie tylko ze względu na wątpliwości co do możliwości pogodzenia aktywności pozaparlamentarnej z pracą parlamentarzysty. W ramach jednego ze zleceń występował na konferencji firmy Nomad Capitalist zajmującej się doradztwem w kwestii unikania płacenia podatków poprzez raje podatkowe, co zostało odczytane jako wyjątkowo niepatriotyczne.

Jego przedsiębiorczy wizerunek w połączeniu z próbą budowy mitu człowieka, który sam doszedł do bogactwa, wpisuje się w populistyczny trend zachodniej prawicy, w którym wiedzie prym Donald Trump. Stąd w mediach częste porównania obu liderów, połączone z krytyczną weryfikacją kreowanych przez nich wizerunków. Prezydent Stanów Zjednoczonych nieustannie kreuje się na skutecznego biznesmena i negocjatora, mimo że jego firmy sześciokrotnie bankrutowały na mocy prawa restrukturyzacyjnego. Mimo prestiżowego i drogiego wykształcenia Farage’owi dużo łatwiej jest autentycznie budować obraz „człowieka z ludu” niż Trumpowi, który według ustaleń dziennikarzy The New York Times jest milionerem od ósmego roku życia. Umożliwia mu to m.in. trudna historia rodzinna – ojciec zostawił go i jego matkę, gdy Farage miał pięć lat. Jakkolwiek kuriozalnie, by to nie brzmiało – nie jest bez znaczenia.

Populizm XXI wieku

Dzisiejszą politykę w dużej mierze definiuje stosunek polityków (i ich wyborców) do establishmentu – tego politycznego, ekonomicznego i społecznego. Partie populistyczne, w tym Reform UK, dążą do jak największej legitymizacji swoich działań jako reprezentantów mas w walce z elitami. Jest to skuteczna strategia komunikacyjna – w końcu większość z nas czuje się bardziej „zwykłymi ludźmi” niż częścią jakiejś ekskluzywnej klasy społecznej. Populizm antagonizuje, ale „wróg” nie zawsze jest bardziej uprzywilejowany od projektowanych odbiorców. Często tę rolę pełnią migranci.

Dlatego ugrupowanie Reform UK zapowiedziało ostatnio, że po objęciu władzy wypowie Europejską konwencję praw człowieka, co pozwoli na deportowanie wszystkich imigrantów, którym przyznany został w Wielkiej Brytanii azyl, a którzy na Wyspy dostali się nielegalnie. Partia szacuje, że ta procedura objęłaby kilkaset tysięcy osób. Pomysł ten cieszy się poparciem znacznej części społeczeństwa, ponieważ środowisku Farage’a przez lata udało się przekonać ludzi, że problemy na rynku pracy, ze służbą zdrowia czy z rosnącą liczbą przestępstw to wina skali nielegalnej migracji. Do kogo trafia ta narracja?

Najprościej rzecz ujmując, chęć oddania głosu na Reform UK deklarują w większości grupy, które są najbardziej podatne na te antagonizujące, populistyczne przekazy. Najczęściej są to wyborcy konserwatywni, sfrustrowani politycznymi elitami i obawiający się o swoją sytuację ekonomiczną. Połowa ma więcej niż 55 lat, aż ok. 80% nie ukończyło studiów wyższych i zaledwie niespełna co trzeci badany czuje, że jego sytuacja finansowa jest wystarczająco stabilna czy komfortowa.

Cień

Wzrostu poparcia dla partii Nigela Farage’a należy doszukiwać się w licznych problemach społecznych i politycznych Zjednoczonego Królestwa, które sprawiły, że wyborcy (głównie Partii Konserwatywnej) poczuli się zawiedzeni swoimi liderami. Farage bardzo sprawnie to wykorzystał, narzucając tematy debaty publicznej całej brytyjskiej klasie politycznej. Wyrazistą retoryką i rosnącymi sondażami zmusił torysów do powtarzania wszystkich swoich najpopularniejszych pomysłów. Niedawno minister spraw wewnętrznych w konserwatywnym gabinecie cieni, Chris Philp, zapowiedział te same rozwiązania w kwestii migracji co politycy Reform UK. Na razie w badaniach poparcia wymiernych efektów tej strategii nie widać. Prawdopodobnie torysi są zwyczajnie mniej wiarygodni w głoszeniu tych samych poglądów co ich bardziej skrajni rywale. To nie oni wprowadzili te postulaty do mainstreamu, a obciąża ich również nieskuteczność w realizacji podobnych pomysłów w trakcie swoich rządów (choćby fiasko planu Sunaka polegającego na deportacji nielegalnych migrantów do Rwandy).

To nie jest pierwszy przypadek tak ewidentnego wpływu skrajnej prawicy na działania kierownictwa Partii Konserwatywnej. Po kilkunastu latach agitacji na rzecz wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej Farage’owi i jego środowisku udało się wywrzeć presję na bardziej prawicowym skrzydle ówcześnie rządzących torysów, pod którego naciskiem ugiął się premier Cameron i rozpisał referendum. W kampanii Nigel Farage był jedną z twarzy brexitu, by po kilku latach ogłosić wyjście ze Wspólnoty jako „porażkę” i obwinić za nią poprzednie rządy. Nie powinno to dziwić – jak większość populistów Farage świetnie czuje nastroje społeczne, a obecnie nawet większość głosujących za opuszczeniem UE żałuje swojej decyzji. Dlaczego, pomimo poparcia ponad połowy Brytyjczyków dla powrotu do struktur unijnych, prawdopodobnie najgorętszy zwolennik brexitu w kraju ma największe szanse na zostanie premierem? Odpowiedź na to pytanie daje znajomość brytyjskiej ordynacji wyborczej.

Punkt widzenia zależy od punktu siedzenia

W brytyjskich wyborach parlamentarnych obowiązuje ordynacja większościowa, która faworyzuje największe ugrupowania. Przez lata była ona zmorą kolejnych partii Farage’a (UKIP i Reform UK), który nie był w stanie uzyskać miejsca w parlamencie. Był wtedy zagorzałym krytykiem tego systemu. Teraz, gdy jego frakcja prowadzi w sondażach i ma szansę na samodzielną większość przy poparciu ogólnokrajowym nieprzekraczającym 30-35%, zmiana ordynacji przestała być priorytetem zarówno dla lidera, jak i wyborców partii, wśród których odnotowano znaczny spadek poparcia dla takiego rozwiązania. To pragmatyczne podejście cechuje Nigela Farage’a, który do żadnego poglądu nie jest przywiązany na tyle mocno, by go nie porzucić, jeśli będzie mu się to opłacało.

Na jego drodze może jednak stanąć Rupert Lowe, były działacz Reform UK i założyciel nowej siły politycznej Restore Britain. Skrajnego polityka poparł Elon Musk, deklarując jednocześnie plany finansowego wsparcia. Farage stracił je, gdy odciął się od bardzo kontrowersyjnego, wielokrotnie skazywanego aktywisty antyimigracyjnego Tommy’ego Robinsona. Lowe, choć mniej rozpoznawalny, jest często bardziej radykalny od lidera Reform UK. Choć Restore notuje na razie kilkuprocentowe poparcie w sondażach, ze względu na niewielką przewagę Reform UK i ordynację większościową nie jest wykluczone, że nowy gracz zagrozi im w zdobyciu większości w wyborach za trzy lata. Być może wtedy Farage i jego zwolennicy znowu będą głośnymi orędownikami ordynacji proporcjonalnej?

W tym miejscu warto cofnąć się o kilka lat i wyjaśnić znaczenie wersu Eminema, do którego na wiecach wychodzi Farage. Gdy brexit doszedł do skutku i okazał się fiaskiem, jego „paliwo wyborcze” jakby się wyczerpało. Próbował w pandemii organizować protesty przeciwko restrykcjom covidowym, jednak bez większego sukcesu. W 2021 roku zrezygnował z przewodniczenia partii Reform UK i odszedł z polityki. Dlaczego trzy lata później wrócił? Ponieważ obserwował napływające do wybrzeża w Dover nielegalne łodzie imigrantów i zobaczył w nich jedynie polityczne złoto. Dlatego , gdy rozbrzmiewa „Guess who’s back”, Farage zdaje sobie sprawę, że powrót to dla niego szansa. Być może jedyna taka w życiu.

Bibliografia

[1] Buettner R., Craig S., Barstow D., 11 Takeaways From The Times’s Investigation Into Trump’s Wealth [W:] The New York Times, [online], Nowy Jork, https://www.nytimes.com/2018/10/02/us/politics/donald-trump-wealth-fred-trump.html, [dostęp: 10.04.2026].

[2] Camut N., Farage rejects Tommy Robinson after Musk backs far-right firebrand [W:] Politico Europe, [online], Bruksela, https://www.politico.eu/article/uk-nigel-farage-far-right-tommy-robinson-elon-musk/, [dostęp: 16.04.2026].

[3] Greenfield P., Inside the Guardian’s investigation into Nigel Farage’s custom video clips [W:] The Guardian, [online], Londyn, https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/first-edition-nigel-farage-cameo, [dostęp: 21.04.2026].

[4] Gultasli S., Prof Bale: Nigel Farage is a ‘Marmite’ politician, loved by his base, toxic to many others [W:] Populism Studies, [online], https://www.populismstudies.org/prof-bale-nigel-farage-is-a-marmite-politician-loved-by-his-base-toxic-to-many-others/, [dostęp: 11.04.2026].

[5] Hope S., Reform UK vows to deport ‘hundreds of thousands’ of small boat migrants and asylum seekers [W:] The Independent, [online], Londyn, https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/Reform UK-nigel-farage-small-boats-immigration-b2960847.html, [dostęp: 07.04.2026].

[6] Kellner P., Nigel Farage [W:] Britannica, [online], https://www.britannica.com/biography/Nigel-Farage, [dostęp: 05.04.2026].

[7] Martin-Pavitt R., Nigel Farage tricked into saying pro-IRA 'up the Ra’ message on Cameo [W:] The Independent, [online], Londyn, https://www.independent.co.uk/tv/news/nigel-farage-tricked-into-saying-proira-up-the-ra-message-on-cameo-b2186041.html, [dostęp: 12.04.2026].

[8] Nowicki M., Nie widać nikogo, kto byłby go w stanie zatrzymać. Nigel Farage premierem? [W:] Newsweek Polska, [online], Warszawa, https://www.newsweek.pl/swiat/nie-widac-nikogo-kto-bylby-go-w-stanie-zatrzymac-nigel-farage-premierem/4e9jpmt, [dostęp: 09.04.2026].

[9] O’Carroll L., More than half of Britons support rejoining EU 10 years on from Brexit vote [W:] The Guardian, [online], Londyn, https://www.theguardian.com/politics/2026/apr/17/half-britons-support-rejoining-eu-10-years-brexit-vote, [dostęp: 06.04.2026].

[10] Paz A., Kirk A., Who votes for Reform UK and why: charts that show who supports Farage’s party [W:] The Guardian, [online], Londyn, https://www.theguardian.com/politics/2025/nov/13/who-votes-for-Reform UK-and-why-charts-that-show-who-supports-farage-party, [dostęp: 19.04.2026].

[11] Quinn B., UK far right lines up behind Rupert Lowe in challenge to Reform UK [W:] The Guardian, [online], Londyn, https://www.theguardian.com/politics/2026/feb/15/rupert-lowe-great-yarmouth-first-party-far-right-Reform UK-uk, [dostęp: 14.04.2026].

[12] Skinner G., Half of Britons believe Brexit has been mostly a failure so far[W:] Ipsos, [online], Londyn, https://www.ipsos.com/en-uk/half-britons-believe-brexit-has-been-mostly-failure-so-far, [dostęp: 04.04.2026].

[13] The Register of Members’ Financial Interests, Nigel Farage [W:] UK Parliament, [online], Londyn, https://members.parliament.uk/member/5091/registeredinterests, [dostęp: 15.04.2026].

[14] Toynbee P., Brexit didn’t solve Britain’s woes, but no matter: leaving the ECHR definitely will. Sounds simple, doesn’t it? [W:] The Guardian, [online], Londyn,https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/sep/05/brexit-britain-european-convention-on-human-rights-Reform UK, [dostęp: 20.04.2026].

[15] Whannel K., Farage pauses Cameo account for security reasons, says Reform UK UK [W:] BBC News, [online], Londyn, https://www.bbc.com/news/articles/c79jwxypp1ro, [dostęp: 08.04.2026].

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł “Up the RA, Nigel”, czyli kim jest lider brytyjskiej skrajnej prawicy? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.