Brytyjski parlamentaryzm ma swoje korzenie w XIII wieku, kiedy to w 1215 roku uchwalono Magna Carta, która ograniczyła władzę królewską i ustanowiła fundamentalne zasady prawne. W XIV wieku powstała Izba Gmin, która razem z Izbą Lordów tworzyła dwuizbowy parlament. W XVII wieku, po serii konfliktów między monarchią a parlamentem (takich jak Wojna Domowa i Chwalebna Rewolucja), doszło do umocnienia władzy parlamentu kosztem monarchy. Bill of Rights z 1689 roku ustanowił podstawy nowoczesnej demokracji parlamentarnej, a kolejne reformy wyborcze w XIX i XX wieku stopniowo rozszerzały prawa wyborcze na coraz szersze grupy społeczne. Obecny system polityczny Wielkiej Brytanii jest wynikiem wielowiekowej ewolucji ustroju, naznaczonej wojnami, rewolucjami, reformami i przemianami społeczno-ekonomicznymi.

Autor: Olaf Adam Rutkowski

Ustrój polityczny Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Wielka Brytania jest monarchią parlamentarną, w ramach której funkcjonuje system gabinetowo-parlamentarny.  Do najważniejszych organów państwa zalicza się monarchę, ustawodawczy dwuizbowy parlament (składający się z Izby Gmin i Izby Lordów) i gabinet (rząd) wraz z premierem, sprawujący władzę wykonawczą. System polityczny charakteryzuje się silną dwupartyjnością – dominują Partia Konserwatywna i Partia Pracy. Formalnie Wielka Brytania jest państwem unitarnym, ale wykazuje znaczny stopień decentralizacji, z parlamentami w Szkocji, Walii i Zgromadzeniem Irlandii Północnej. Model demokracji brytyjskiej, często nazywany systemem westminsterskim, opiera się na wspólnym poszanowaniu tradycji rozwiązywania sporów oraz lojalności wobec państwa, uważanego za dobro najwyższe.

System wyborczy w wyborach parlamentarnych

System wyborczy w Wielkiej Brytanii jest kluczowym elementem funkcjonowania demokracji w tym kraju, wpływając na skład parlamentu i sposób, w jaki rząd jest formowany. Wybory parlamentarne w Wielkiej Brytanii odbywają się w systemie „pierwszy na mecie” (First-Past-The-Post, FPTP). System ten służy do wyboru członków Izby Gmin, czyli dolnej izby brytyjskiego Parlamentu. W jego ramach kraj podzielony jest na 650 jednomandatowych okręgów wyborczych, z których każdy wybiera jednego posła (MP) do Izby Gmin. Wyborca oddaje jeden głos na wybranego kandydata w swoim okręgu, a kandydat, który otrzyma najwięcej głosów, wygrywa i zostaje posłem. 

Parlament jest wybierany na maksymalnie pięć lat, chyba że zostanie wcześniej rozwiązany przez monarchę na wniosek premiera. Przed wyborami wszystkie miejsca w Izbie Gmin stają się nieobsadzone. Nowe wybory muszą się odbyć w ciągu 25 dni roboczych od zakończenia kadencji parlamentu. Po ogłoszeniu daty wyborów rozpoczyna się kampania wyborcza, trwająca zazwyczaj kilka tygodni.

Partia, która zdobędzie większość miejsc w Izbie Gmin (co najmniej 326 z 650 miejsc), ma prawo do utworzenia rządu, a jej lider zostaje premierem. Jeśli żadna partia nie zdobędzie większości, może dojść do utworzenia rządu koalicyjnego lub mniejszościowego, który będzie musiał uzyskać wsparcie innych ugrupowań, aby móc skutecznie rządzić.

System FPTP jest często krytykowany za brak proporcjonalności, ponieważ partia może zdobyć większość miejsc w parlamencie, nie uzyskując większości głosów w skali kraju. W rezultacie mniejsze partie mogą być niedoreprezentowane, a głosy oddane na przegranych kandydatów de facto zmarnowane.

Czternaście lat rządów Torysów

Ostatnie pięć lat było naznaczone licznymi trudnościami, takimi jak Brexit, pandemia COVID-19, czy też kryzysy gospodarcze. Dla rządu w Wielkiej Brytanii, podobnie jak dla innych rządów krajowych, ten okres destabilizacji był wyzwaniem, któremu liderzy Partii Konserwatywnej nie podołali.

Brexit miał daleko idące konsekwencje dla gospodarki Wielkiej Brytanii. Wyjście z Unii Europejskiej spowodowało powstanie nowych barier handlowych, co wpłynęło negatywnie na handel międzynarodowy oraz  działalność firm i osób prywatnych. Pomimo podpisania umowy o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią, skutki opuszczenia Wspólnoty były dla Londynu dotkliwe i długotrwałe. Raporty Cambridge Econometrics oraz Centre of European Reform wskazują, że Brexit kosztował brytyjską gospodarkę miliardy funtów oraz spowodował utratę setek tysięcy miejsc pracy.

Pandemia COVID-19 była kolejnym ogromnym wyzwaniem dla brytyjskiego rządu. Ówczesny premier Boris Johnson spotkał się z krytyką za sposób zarządzania kryzysem. Dochodzenie publiczne wykazało liczne błędy i niekompetencję w zarządzaniu sytuacją, co wpłynęło na spadek zaufania publicznego do rządu. Lockdowny i inne restrykcje miały również negatywny wpływ na gospodarkę, powodując recesję.

W ciągu ostatnich lat brytyjska gospodarka zmagała się z wieloma problemami. Od czasu kryzysu finansowego inwestycje, płace, wzrost gospodarczy i produktywność uległy stagnacji. Wielka Brytania radziła sobie gorzej niż inne kraje uprzemysłowione, co dodatkowo osłabiło pozycję Partii Konserwatywnej. Chociaż na początku 2024 roku gospodarka zaczęła wykazywać oznaki ożywienia, to jednak problemy strukturalne pozostały.

Częste zmiany na stanowisku premiera oraz liczne skandale polityczne również przyczyniły się do osłabienia Partii Konserwatywnej. Po odejściu Davida Camerona, Theresa May nie zdołała skutecznie przeprowadzić procesu Brexitu, a Boris Johnson odszedł w atmosferze skandalu związanego z naruszeniem restrykcji covidowych. Liz Truss przetrwała na stanowisku premiera tylko 49 dni, co dodatkowo podważyło stabilność rządu.

Stagnacja gospodarcza, która trawiła Wielką Brytanię od ponad dekady, jest jednym z głównych czynników wpływających na niezadowolenie społeczne. Problemy gospodarcze były ściśle powiązane z pogarszającą się kondycją usług publicznych, takich jak służba zdrowia i edukacja, co dodatkowo potęgowało frustrację obywateli. Długie kolejki do specjalistów, braki kadrowe w NHS oraz niedofinansowanie szkół i trudności z rekrutacją nauczycieli to tylko niektóre z problemów, które dotykają codzienne życie mieszkańców.

W ubiegłym roku zadłużenie sektora publicznego w Wielkiej Brytanii wyniosło 88,8% PKB, a po uwzględnieniu Banku Anglii wzrosło do 97,6%. Jest to najwyższy poziom zadłużenia od lat 60. XX wieku, co wskazuje na poważne problemy fiskalne kraju. Według danych Office for National Statistics (ONS), dług sektora publicznego (z wyłączeniem banków sektora publicznego) na koniec czerwca 2024 roku szacowano wstępnie na 99,5% PKB. To oznacza wzrost o 2,8 punktu procentowego w porównaniu z końcem czerwca 2023 roku. Dane z House of Commons Library pokazują, że dług rządowy wynosił 99,5% PKB na koniec czerwca 2024 roku, w porównaniu do 96,7% w czerwcu 2023 roku. Brak skutecznych działań ze strony rządu w celu rozwiązania tych problemów sprawił, że Brytyjczycy coraz bardziej tracili zaufanie do Torysów.

Nie można nie wspomnieć o skandalach politycznych, które zbyt często w ostatnich latach pojawiały się na ustach Brytyjczyków. Rządy Borisa Johnsona, Liz Truss i Rishiego Sunaka były naznaczone kontrowersjami, w tym skandalem „partygate”, nieudanym “minibudżetem” Truss oraz brakiem charyzmy Sunaka, co również przyczyniło się do utraty zaufania wyborców. 

Wszelkie przedwyborcze badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii potwierdzają, że Partia Konserwatywna została w dużej mierze odrzucona przez najmłodsze grupy wiekowe w Wielkiej Brytanii, co stwarza realne zagrożenie powstania pokoleniowej wyrwy w jej elektoracie. Według ostatniego sondażu przedwyborczego przeprowadzonego dla ITV Peston, jedynie 14% osób w wieku 18-25 lat planowało głosować na Partię Konserwatywną w ostatnich wyborach. To znaczący spadek w porównaniu z poprzednimi latami, kiedy w 1997 roku 27% osób w wieku 18-24 lata głosowało na Konserwatystów, a w 2010 roku poparcie w tej grupie wynosiło 30%. W 2017 roku spadło do 27%, a w 2019 roku do 19%.

Badanie Lord Ashcroft Poll wykazało, że w grupie wyborców w wieku 25-34 lata odsetek głosujących na Partię Konserwatywną ten wyniósł zaledwie 10%. Dla porównania, w starszych grupach wiekowych poparcie jest znacznie wyższe: 27% osób w wieku 55-64 lata głosowało na Konserwatystów, a 38% osób w wieku 65 lat i starszych poparło tę partię. Sondaż Savanta dla ITV News pokazało, że Partia Konserwatywna traciła aż 47 punktów procentowych do Partii Pracy wśród wyborców w wieku 18-25 lat.

Osobisty wskaźnik aprobaty dla premiera Rishiego Sunaka wśród młodych wyborców również drastycznie spadł: z -17% w kwietniu 2023 roku do -20% we wrześniu 2023 roku, aż do -44% w ostatnim badaniu. Eksperci i stratedzy polityczni wyrażają poważne obawy dotyczące tej sytuacji. Jeden z doradców opisał ją jako „bardzo poważną”, a istnieją obawy, że tradycyjna tendencja przechodzenia wyborców na stronę Konserwatystów wraz z wiekiem może słabnąć. Chris Hopkins z Savanta stwierdził, że „głosowanie na kogoś jest nawykiem, a dotychczas skuteczna strategia Konserwatystów polegająca na czekaniu, aż młodsi ludzie staną się starszymi właścicielami domów, może dramatycznie zawieść”.

Przyczyny tego zjawiska są złożone. Młodzi ludzie czują się pomijani przez partie polityczne, szczególnie przez Konserwatystów. Istnieje poczucie, że partie nie reprezentują interesów młodych wyborców. Konserwatywna partia podjęła działania, które raczej zniechęciły niż przyciągnęły młodych wyborców, np. poprzez podsycanie tzw. „wojen kulturowych”. Młodzi wyborcy borykają się z licznymi kryzysami, takimi jak kryzys kosztów utrzymania, kryzys mieszkaniowy czy kryzys energetyczny.

Patrząc na burzliwe wydarzenia brytyjskiej polityki w ostatnich latach, wybory odbyły się w atmosferze oczekiwania na historyczną zmianę. Główne partie – Konserwatyści i Partia Pracy przedstawiły konkurencyjne wizje przyszłości kraju, koncentrując się na kwestiach gospodarczych, służby zdrowia i relacji z Unią Europejską.

Rishi Sunak zdecydował się na przedterminowe wybory w 2024 roku z kilku kluczowych powodów. Po pierwsze, sytuacja ekonomiczna kraju zaczęła wykazywać oznaki poprawy, co dawało nadzieję na lepszy wynik wyborczy. Inflacja spadła, a wskaźniki gospodarcze zaczęły się stabilizować, co umożliwiło Sunakowi twierdzenie, że jego rząd przywraca stabilność ekonomiczną. Dodatkowo, realizacja kluczowych programów, takich jak plan imigracyjny związany z deportacjami do Rwandy, była na zaawansowanym etapie, co miało potencjalnie zwiększyć poparcie wśród wyborców oczekujących surowych działań w zakresie kontroli granic.Dodatkowo Sunak chciał uniknąć dalszego spadku poparcia, który mógłby nastąpić w późniejszym okresie, jeśli sytuacja polityczna i gospodarcza uległaby pogorszeniu. Konserwatyści byli w znacznym odwrocie w sondażach w stosunku do Partii Pracy, a Sunak uznał, że lepiej podjąć ryzyko teraz niż czekać na dalsze pogorszenie sytuacji. Ówczesnemu premierowi zależało na zakończeniu swojej kariery politycznej w sposób kontrolowany, co miało zminimalizować ryzyko jeszcze większej porażki w przyszłości.

Na scenie politycznej poza głównymi partiami, dużą rolę zaczęła odgrywać partia Reform UK, która skorzystała na niezadowoleniu społecznym związanym z wysokim poziomem imigracji oraz niezrealizowanymi obietnicami rządu. Program tej partii koncentrował się na surowej kontroli granic, redukcji liczby migrantów oraz promowaniu polityki „Brytyjczycy na pierwszym miejscu”. Ugrupowanie Reform UK zdobywało poparcie wśród wyborców, którzy czuli się zawiedzeni zarówno przez Konserwatystów, jak i Partię Pracy

Wszystkie te czynniki wpłynęły na decyzję o przeprowadzeniu przedterminowych wyborów, które miały na celu maksymalizację szans na poprawę wyniku wyborczego i uniknięcie dalszego pogorszenia sytuacji politycznej i gospodarczej w kraju.

Co nam mówią wyniki wyborów?

Przedstawione nastroje społeczne znacząco wpłynęły na frekwencję wyborczą. W lipcu do urn poszło 60% wyborców zarejestrowanych do głosowania. Z perspektywy lat poprzednich, jest to jeden z najniższych wyników od 1950 roku (gorzej było tylko w 2001 roku). 

Tegoroczne zainteresowanie wyborami pokazuje, jak bardzo Brytyjczycy są zmęczeni licznymi skandalami. Dodatkowo nie bez przyczyny pozostawał fakt, że sondaże wyborcze od długiego czasu wskazywały na wygraną Partii Pracy, co prawdopodobnie wpłynęło na niższe zaangażowanie reszty społeczeństwa.

Wykres 1. Frekwencja wyborcza w wyborach parlamentarnych w Wielkiej Brytanii w latach1950-2024

Źródło: Dane UK Election Commission

Partia Pracy uzyskała największe poparcie w tegorocznych wyborach i przez najbliższe 5 lat będzie rządzić Wielką Brytanią. Niemniej jednak, warte zaznaczenia jest, że partia Keira Starmera zdobyła tylko 34% wszystkich głosów. Co prawda daje jej to znaczną przewagę nad Konserwatystami w podziale mandatów, ale wciąż jest to najniższy procentowy wynik partii wygrywającej wybory w najnowszej historii Zjednoczonego Królestwa.

Wynik Partii Konserwatywnej wynoszący 24% jest wyraźnym znakiem niezadowolenia społeczeństwa z okresu rządów tego ugrupowania. Choć wynik jest tylko o 10 punktów procentowych niższy niż wygranych, ma on również charakter rekordowo niskiego.
Nigdy wcześniej tak wielu (76%) Brytyjczyków nie głosowało za odwołaniem partii, która szła do wyborów będąc przy władzy.

Wyniki procentowe przekładają się na 412 mandatów dla Laburzystów i zaledwie 121 dla Konserwatystów. Skąd tak duża różnica w podziale? Wielka Brytania zawdzięcza to opisanym na wstępie jednomandatowym okręgom wyborczym, które obowiązują w wyborach do Izby Gmin. System ten faworyzuje względne wyniki w danych okręgach, zaś deprecjonuje wyniki bezwzględne w skali całego kraju.

Analizując wyniki wyborów parlamentarnych w UK nie można pominąć innych partii politycznych, które w ostatnich latach zyskują na popularności. Reform UK choć dostała tylko 5 miejsc w Izbie Gmin, uzyskała trzeci największy wynik co do ilości uzyskanych głosów. Jest to pierwszy raz w historii, gdy ta skrajnie prawicowa, populistyczna partia ma swoją reprezentację w brytyjskim parlamencie. 

Jeżeli chodzi o ilość zajmowanych miejsc w Izbie Gmin, trzecią co do liczby reprezentantów siłą została partia Liberalnych Demokratów, która w wynikiem niższym o 600 tys. głosów od Reform UK została znacznym wygranym jednomandatowych okręgów wyborczych. Sukces ten jest znaczący patrząc na znaczne zwiększenie liczby przedstawicieli z 11 w poprzedniej kadencji do aż 72 osób.

Jak w najbliższych latach będzie wyglądać polityka Wielkiej Brytanii?

Nowy premier Keir Starmer ma ambitne plany na swoją kadencję. Partia Pracy planuje szeroko zakrojone reformy, które mają na celu poprawę jakości życia obywateli, modernizację infrastruktury oraz przyspieszenie zielonej transformacji gospodarki.

Jednym z głównych postulatów jest uzdrowienie National Health Service (NHS), który boryka się z ogromnymi problemami. Celem Partii Pracy jest znaczne zwiększenie liczby dostępnych wizyt lekarskich dla społeczeństwa. Nowy rząd planuje przekształcić NHS w „Sąsiedzką Służbę Zdrowia”, co ma na celu ograniczenie biurokracji oraz umożliwienie pacjentom wizyt u tego samego lekarza rodzinnego przy każdej konieczności. W ramach tej reformy testowane będą Sąsiedzkie Centra Zdrowia, łączące lekarzy rodzinnych, pielęgniarki, opiekunów, fizjoterapeutów i specjalistów zdrowia psychicznego pod jednym dachem. Dodatkowo, liczba wizyt wieczornych i weekendowych ma wzrosnąć o 40 000 tygodniowo. 

W obszarze edukacji Partia Pracy zamierza zamknąć lukę podatkową dla szkół prywatnych, co ma zapewnić dodatkowe środki na edukację publiczną. W każdej szkole mają pojawić się specjaliści ds. zdrowia psychicznego, a planowane jest również zatrudnienie 6500 nowych nauczycieli w kluczowych przedmiotach. W każdej szkole podstawowej w Anglii mają powstać darmowe kluby śniadaniowe, co ma wspierać dobrostan młodzieży.

Nowy rząd w Wielkiej Brytanii stoi przed poważnym wyzwaniem opanowania problemów migracyjnych, w tym osób ubiegających się o azyl. Reforma systemu imigracyjnego obejmuje utworzenie nowego Dowództwa Bezpieczeństwa Granic z setkami nowych specjalistycznych śledczych i uprawnieniami antyterrorystycznymi oraz zakończenie wykorzystywania hoteli do zakwaterowania osób ubiegających się o azyl. Partia Pracy zobowiązuje się również do reformy systemu imigracyjnego w celu zmniejszenia migracji netto. Starmer obiecuje zerwanie z kontrowersyjnym pomysłem Torysów wysyłania osób do Rwandy na czas wydania decyzji o przyjęciu na Wyspy Brytyjskie. Dodatkowo, Partia Pracy musi znaleźć rozwiązanie dla nielegalnych migracji małymi łodziami przez Kanał La Manche. Nowy rząd w stosunkowo szybkim tempie musi zdecydować o losie tysięcy osób, które czekają na administracyjne decyzje co do ich przyszłości w Wielkiej Brytanii.

Poprzednia polityka migracyjna Partii Konserwatywnej miała na celu ograniczenie liczby imigrantów, zwłaszcza spoza Unii Europejskiej, poprzez surowsze przepisy i zaostrzenie kontroli granicznych. Pomimo tych działań liczba imigrantów nie zmniejszyła się znacząco, a brak skutecznych programów integracyjnych prowadził do problemów adaptacyjnych, marginalizacji i napięć społecznych. Koszty zarządzania migracją i kontrowersyjny program relokacji do Rwandy spotkały się z krytyką i wywołały niezadowolenie społeczne. W efekcie, Partia Konserwatywna straciła zaufanie, a opozycja wykorzystała te problemy do krytyki rządzącej partii. Nowy rząd ma nadzieję na skuteczniejsze rozwiązania i odbudowanie zaufania publicznego poprzez swoje reformy.

W zakresie gospodarki, Partia Pracy planuje wprowadzenie nowych, surowych zasad wydatków w celu zapewnienia stabilności gospodarczej oraz utworzenie Great British Energy, państwowej firmy produkującej czystą energię. Powstanie również Narodowy Fundusz Bogactwa do inwestowania w przemysł przyszłości, a stawka podatku od osób prawnych ma pozostać na poziomie 25%. Rząd zamierza również wspierać związki zawodowe i walczyć z zatrudnianiem ludzi na niekorzystnych dla nich umowach, a płaca minimalna będzie dostosowywana do zmieniających się kosztów życia, co oznacza podwyżki dla wielu pracowników.

W obszarze sprawiedliwości i bezpieczeństwa, Partia Pracy planuje utworzenie jednostek ds. gwałtów w każdej jednostce policji, wprowadzenie specjalistów w każdej centrali numeru alarmowego 999 oraz zwiększenie liczby policjantów patrolujących ulice. Dodatkowo, wprowadzone zostaną surowe kary dla sprawców zachowań antyspołecznych.

W ramach polityki społecznej, Partia Pracy planuje zwiększenie wydatków na publiczną służbę zdrowia o 25% w ciągu pięciu lat oraz wstrzymanie podniesienia wieku emerytalnego dla osób wykonujących ciężkie prace fizyczne. Planują również wydłużenie płatnych urlopów macierzyńskich z dziewięciu do dwunastu miesięcy.

Rząd Starmera zamierza również przeznaczyć dodatkowe 23,7 miliarda funtów na zielone projekty, renowację pięciu milionów domów oraz zwiększenie podatku od zysków nadzwyczajnych spółek naftowych i gazowych. Planowane jest także uchylenie zakazu budowy nowych farm wiatrowych na lądzie oraz wdrożenie programów modernizacji krajowej infrastruktury i budowa 1,5 miliona nowych domów.

Ponadto, wiele ze zmian, które chce wprowadzić Starmer, ma charakter długofalowy, gdyż wymaga dużych nakładów finansowych. Sam premier przyznaje, że aby zrealizować wszystkie założenia potrzeba nie jednej, a dwóch kadencji rządów. Wszystkie te działania mają na celu kompleksową reformę kluczowych obszarów funkcjonowania państwa i realizację wizji Partii Pracy dotyczącej przyszłości Wielkiej Brytanii

Głównym ryzykiem w realizacji planu Partii Pracy może być zbyt mała liczba namacalnych skutków działań rządu, przez co wyborcy nie zdecydują się dać im szansy dokończenia zaczętych projektów.

Dojście do władzy Liberałów może nieść za sobą także znaczące konsekwencje w polityce zagranicznej Wielkiej Brytanii. Już na samym początku swoich rządów nowy premier zapowiedział, że nie planuje zmniejszać wsparcia militarnego dla ogarniętej wojną Ukrainy. 

Jednym z głównych celów polityki zagranicznej Partii Pracy jest reset i zacieśnienie relacji ze Stanami Zjednoczonymi i Unią Europejską. Choć Wielka Brytania opuściła UE, nowy rząd będzie dążył do odbudowy i wzmocnienia więzi z europejskimi partnerami, co może również wpłynąć na relacje z Polską. Organizacja spotkania Europejskiej Wspólnoty Politycznej w Blenheim Palace, planowana przez Starmera, jest sygnałem, że Londyn chce odgrywać aktywną rolę w europejskich sprawach, co może przynieść korzyści także z punktu widzenia Warszawy.

Jak zmiany w brytyjskiej polityce wpłyną na relacje Wielkiej Brytanii z Polską?

W kontekście polskim, polityka nowego rządu może oznaczać nie tylko zwiększone dążenia do zacieśnienia współpracy z całą Unią Europejską, ale także z jej poszczególnymi krajami członkowskim. Już w pierwszych dniach urzędowania nowego rządu, szef brytyjskiego MSZ David Lindon Lammy udał się z wizytą m.in. do Polski, gdzie spotkał się z Radosławem Sikorskim. Brytyjczyk podkreślił, iż dwustronne relacje obu państw są dzisiaj dużo szersze niż w przeszłości. 

Jednym z kluczowych obszarów, w którym można oczekiwać kontynuacji i wzmocnienia współpracy między Wielką Brytanią a Polską, jest bezpieczeństwo międzynarodowe. Obie strony zgodziły się co do potrzeby utrzymania długoterminowej polityki wsparcia dla Ukrainy oraz wzmocnienia obecności sił NATO na wschodniej flance. W planach jest także zawarcie w najbliższych miesiącach nowego paktu bezpieczeństwa między Unią Europejską a Wielką Brytanią.

Polityka zagraniczna Partii Pracy pod rządami Keira Starmera ma się również charakteryzować tzw. „postępowym realizmem”. Oznacza to, że Wielka Brytania będzie dążyć do realistycznego podejścia w stosunkach międzynarodowych, jednocześnie promując wartości demokratyczne i prawa człowieka. W kontekście relacji z Polską, można spodziewać się kontynuacji współpracy nie tylko w ramach NATO, ale także innych formatów wielostronnych, takich jak Polsko-Brytyjska Kwadryga, która obejmuje spotkania ministrów spraw zagranicznych i obrony obu krajów.

Podsumowanie

Brytyjska scena polityczna przechodzi obecnie istotne przemiany, które z pewnością wpłyną na przyszłość kraju. Po 14 latach rządów Partii Konserwatywnej, Brytyjczycy zdecydowali się na zmianę, oddając władzę Partii Pracy. Wyniki wyborów odzwierciedlają zmęczenie społeczeństwa licznymi skandalami, gospodarczymi problemami i niedoskonałościami w zarządzaniu kryzysami, takimi jak Brexit i pandemia COVID-19.

Nowy premier, Keir Starmer, stoi przed ogromnym wyzwaniem zreformowania kluczowych obszarów funkcjonowania państwa, w tym służby zdrowia, edukacji i gospodarki. Jego ambitne plany mają na celu poprawę jakości życia obywateli oraz przyspieszenie zielonej transformacji gospodarki.

Niezależnie od przyszłych sukcesów, kluczowym wyzwaniem dla nowego rządu będzie zdobycie zaufania wyborców i realizacja obietnic w sposób, który zapewni im poparcie na kolejne kadencje. Tylko wtedy będą mogli kontynuować swoje plany i wprowadzać długofalowe zmiany w Wielkiej Brytanii.

Rządowi Starmera nie można z pewnością odmówić szybkiego przejścia do działania po przejęciu władzy. Już w ciągu pierwszych dwóch tygodni podjął kluczowe decyzje w polityce energetycznej i klimatycznej. Zniesiono zakaz budowy elektrowni wiatrowych na lądzie, co ma zwiększyć niezależność energetyczną i tworzyć miejsca pracy. Zatwierdzono trzy duże farmy fotowoltaiczne, zwiększając produkcję energii słonecznej. Wprowadzono obowiązek instalacji paneli słonecznych na nowych budynkach oraz ułatwiono ich instalację na istniejących. Wycofano zgodę na budowę kopalni węgla w Cumbrii i wstrzymano wydawanie nowych koncesji na wydobycie ropy i gazu na Morzu Północnym. Utworzono instytucję Mission Control do koordynacji dekarbonizacji elektroenergetyki, skonsolidowano UK Infrastructure Bank i British Business Bank w National Wealth Fund, oraz powołano spółkę Great British Energy z budżetem inwestycyjnym 8,3 miliarda GBP na rozwój czystej energii. Decyzje te mają na celu dekarbonizację gospodarki, zwiększenie niezależności energetycznej i walkę z kryzysem klimatycznym.

Pomimo oznak poprawy, gospodarka Wielkiej Brytanii nadal boryka się z poważnymi wyzwaniami, w tym z niedoborem wykwalifikowanych pracowników, wysokimi wydatkami publicznymi i ograniczonymi inwestycjami. Partia Pracy ostrożnie podchodzi do kwestii gospodarczych, starając się zrównoważyć utrzymanie infrastruktury z umiarkowanymi ulepszeniami, jednak ograniczenia finansowe utrudniają stymulowanie znaczącego wzrostu gospodarczego.

Najbliższe miesiące w Wielkiej Brytanii pokażą nam, czy rząd Keira Starmera będzie w stanie skutecznie zarządzać trudną sytuacją gospodarczą, wprowadzać niezbędne inwestycje publiczne i jednocześnie sprostać rosnącym wydatkom, co może mieć kluczowe znaczenie dla przyszłego wzrostu gospodarczego kraju.

Źródła:

[1] Abdulla, S., & Milliken, D. (10 maja 2024). UK exits recession with fastest growth in nearly three years. Reuters. https://www.reuters.com/world/uk/uk-economy-grows-by-06-first-quarter-ons-data-shows-2024-05-10/

[2] Aldrick, P. (4 grudnia 2023). Britain’s economic stagnation leaves households £8,300 worse off. Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-04/britain-s-economic-stagnation-leaves-households-8-300-worse-off

[3] Anderson, J. (28 czerwca 2024). What the UK elections could mean for British foreign policy from a SFS professor. Georgetown University. https://www.georgetown.edu/news/uk-elections-everything-to-know-from-a-georgetown-sfs-professor/

[4] Asthana, A. (17 kwietnia 2024). Conservatives’ loss of support among young people is “ticking time bomb.” ITV News. https://www.itv.com/news/2024-04-16/conservatives-loss-of-support-among-young-people-is-ticking-time-bomb

[5] Biskup, P. (14 grudnia 2024). Brytyjska scena polityczna na rok przed wyborami parlamentarnymi. PISM.pl. https://www.pism.pl/publikacje/brytyjska-scena-polityczna-na-rok-przed-wyborami-parlamentarnymi

[6] Bui, H., Dwesar, I., Seymour, D., & To, T. (styczeń 2024). London’s economy after Brexit: Impacts and implications. Cambridge Econometrics. https://www.camecon.com/wp-content/uploads/2024/01/GLA_Impacts-of-Brexit-report_Final.pdf

[7] Ciesnik, S. (6 lipca 2024). Can labour repair the United Kingdom’s fragmented asylum system? France 24. https://www.france24.com/en/europe/20240705-can-labour-repair-the-united-kingdom-s-fragmented-asylum-system

[8] Clark, D. (3 lipca 2024). UK government debt 2024. Statista. https://www.statista.com/statistics/282841/debt-as-gdp-uk/

[9] Encyclopædia Britannica, T. E. of. (17 lipca 2024). Parliament. https://www.britannica.com/topic/Parliament

[10] Government Digital Service. (17 marca 2016). Types of election, referendums, and who can vote. GOV.UK. https://www.gov.uk/elections-in-the-uk/general-election

[11] Government Digital Service. (n.d.). Voting systems in the UK – UK parliament. Parliament of the United Kingdom. https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/voting-systems/

[12] Holden, M., & Macaskill, A. (5 lipca 2024). “big beasts” slayed as conservatives suffer UK election bloodbath. Reuters. https://www.reuters.com/world/uk/big-beasts-slayed-conservatives-suffer-uk-election-bloodbath-2024-07-05/

[13] Inman, P. (27 lipca 2024). How bad are Britain’s finances? Five questions on the state of the UK economy. The Guardian. https://www.theguardian.com/politics/article/2024/jul/27/britain-finances-key-questions-answers-state-economy-labour-government

[14] James, T. (10 lipca 2024). Voter turnout lowest in decades – an expected result and electoral rules may have played a role. The Conversation. https://theconversation.com/voter-turnout-lowest-in-decades-an-expected-result-and-electoral-rules-may-have-played-a-role-234071

[15] Karpowicz, D. (12 czerwca 2024). Stagnacja Gospodarki Wielkiej brytanii: Kolejka Górska Bez emocji. https://pl.albionfa.co.uk/stagnacja-gospodarki-wielkiej-brytanii-kolejka-gorska-bez-emocji/

[16] Kartal, A. K. G. (6 lipca 2024). Analysis – what caused the fall of UK’s Conservative Party? Anadolu Agency (AA). https://www.aa.com.tr/en/analysis/analysis-what-caused-the-fall-of-uk-s-conservative-party/3266844

[17] Keep, M. (19 lipca 2024). Public finances: Key economic indicators – house of commons library. House of Commons Library (UK Parliament). https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn02812/

[18] Kellner, P. (16 lipca 2024). Behind the UK election: What the vote count means for the labour government. Wilson Center. https://www.wilsoncenter.org/article/behind-uk-election-what-vote-count-means-labour-government

[19] Kozieł, H. (10 maja 2024). Wielka Brytania wyszła z recesji. Gospodarka na drodze do trwałego wzrostu. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/gospodarka/art40327961-wielka-brytania-wyszla-z-recesji-gospodarka-na-drodze-do-trwalego-wzrostu

[20] Labour Party. (24 czerwca 2024). 10 labour policies to change britain. The Labour Party. https://labour.org.uk/updates/stories/10-labour-policies-to-change-britain/

[21] Lacey, T. (2 lipca 2024). Frustrated and fed up: Youth turnout could hit a record low in UK election. News Decoder. https://news-decoder.com/frustrated-and-fed-up-youth-turnout-could-hit-a-record-low-in-uk-election/

[22] Luke, S. (18 lipca 2024). Failure to connect: The Conservative Party and young voters. UK Election Analysis. https://www.electionanalysis.uk/uk-election-analysis-2024/section-2-voters-polls-and-results/failure-to-connect-the-conservative-party-and-young-voters/

[23] Public Sector Finance Delivery Team. (18 lipca 2024). Public Sector Finances, UK: June 2024. Public sector finances, UK – Office for National Statistics. https://www.ons.gov.uk/economy/governmentpublicsectorandtaxes/publicsectorfinance/bulletins/publicsectorfinances/june2024

[24] Springford, J. (25 stycznia 2024). Cost of brexit. Cost of Brexit | Centre for European Reform. https://www.cer.eu/research/cost-of-brexit

[25] Syed, A. (5 lipca 2024). How Nigel Farage’s reform UK impacted the British election. Time. https://time.com/6995276/nigel-farage-reform-uk-election/

[26] Resolution Foundation & Centre for Economic Performance (grudzień 2023). Ending Stagnation: A New Economic Strategy for Britain. Resolution Foundation.

[27] These charts show how Britain’s Tory Party Lost Its Way. The Economist. (2 lipca 2024). https://www.economist.com/graphic-detail/2024/07/02/these-charts-show-how-britains-tory-party-lost-its-way

[28] UK election analysis 2024. UK Election Analysis. (14 lipca 2024). https://www.electionanalysis.uk/

[29] Wikimedia Foundation. (16 lipca 2024). Politics of the United Kingdom. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Politics_of_the_United_Kingdom

[30] Wikimedia Foundation. (19 lipca 2024). 2024 in United Kingdom politics and government. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/2024_in_United_Kingdom_politics_and_government