Archiwa dyplomacja | Forum Młodych Dyplomatów /tag/dyplomacja/ Kreujemy przyszłych liderów Sat, 01 Mar 2025 19:37:33 +0000 pl-PL hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.8.3 /wp-content/uploads/2023/08/FMD-logo-2-100x100.png Archiwa dyplomacja | Forum Młodych Dyplomatów /tag/dyplomacja/ 32 32 (Un)certain rule of Paul Kagame – what future has in store for Rwanda? /uncertain-rule-of-paul-kagame-what-future-has-in-store-for-rwanda/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=uncertain-rule-of-paul-kagame-what-future-has-in-store-for-rwanda Sat, 01 Mar 2025 16:55:27 +0000 /?p=5167 "Newly" elected president of Rwanda faces difficult challenges as the ethnic tensions in the region grow. What will happen to Rwanda in the near future?

Artykuł (Un)certain rule of Paul Kagame – what future has in store for Rwanda? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Around half year ago, Rwanda held presidential election which for many bystanders were purely symbolical. It was certain that the current president – Paul Kagame, who stays in power for over 30 years now, will gain another victory. The results were cherry on top, showing all time popularity of the president. However, the “newly” elected president needs to face the old demons of ethnic tensions.


Author: Roman Kościelny

 

A „model” state

In July, Paul Kagame won the election in Rwanda – once again. With his all-time high result, he could be quite confident about his grip on power in the country. Kagame rules the country since the year 2000. He came into the power during the chaos caused by the biggest tragedy in the history of this small African country – Rwandan Genocide. It was caused by the growing tensions between the two ethnic groups living in the country, Tutsi and Hutu. For a very long time, Tutsi enjoyed higher status, both under the colonial rule, and later in the independent country. Hutu on the other hand were, and still are, a majority in both Rwanda and neighboring Burundi. 

The Tutsi minority held the power in Rwanda for most of its history. They had the monarchy, occasional support of the colonial overlords, and the current president is also a Tutsi himself. But that wasn’t always the case. As a matter of fact, Rwanda was a Hutu’s controlled country for quite a long time.

One state, and three tribes

In January of 1961, the local bourgmestres, and municipal counselors decided to declare the independence of Rwanda. Which at that time was an UN mandate. It happened right after Belgian authorities decided to support local Hutu population, and replace the local administration. Newly born Rwanda republic was a Hutu controlled state. It all happened in the shadow of violence against local Tutsi, and Twa population. Around 23.000 ended up in displacement camps. Over 130.000 started a mass exodus to Belgian Condo, Burundi, Tanganika, and Uganda in 1963.

Most of those countries remain engaged in the events between the ethnic minorities of Rwanda in one way or another. Burundi faces their own issues with ethnic violence like Ikiza – the series of mass murders of Hutu, conducted by Tutsi controlled military. Further political machinations conducted by ex-colonial powers and great powers from all around the globe didn’t help the situation. In Rwanda, the violence finally erupted in 1990, causing a civil war, that led to infamous Rwandan Genocide in 1994. 

The war was caused by Rwandan Patriotic Front’s invasion from Ugandan territory. The same Rwandan Patriotic Front which now rules the country, and Paul Kagame, who then was a commander of RPF, became president in 2000. He has stayed in office since then, winning consecutive elections since then. 30 years had passed since those events, and Rwanda changed. Country’s economy experienced a 9.8% GPD’s growth in the second quarter of the 2024, following the 9.7% growth in the first quarter of the year. It’s one of the fastest growing economies of Africa, which seemingly moved on from it’s tragic past. The truth from behind the economic statistics is much more complex, however.

Rwandan-Congolese conflict

It’s no secret that eastern Congo is very violent region at the moment. Various factions struggle for power. And among them, we can find the M23 – a guerilla group, which claims that their main purpose is the defense of Tutsi population in the area of eastern Congo. Recently, more and more evidence came up, supporting the theory, that the group is actively supported by the Rwandan Army.

After all, the members of Rwandan Defense Force are fighting in Eastern Congo, hand to hand with M23 rebels. And both sides acknowledge this. January fights for the city of Goma, near the border with Rwanda, saw the defeated Congolese soldiers surrendering, by simply crossing the border into Rwanda. They were often escorted by Rwandan forces. The official narrative is different however. 

President Kagame denies any involment of the Rwandan forces in the Congolese conflict. Not only that, he also tries to cover up the evidence for the engagement at home. It becomes more challenging with each day. Witnesses speak of rushed burials and mass graves full of dead soldiers back in Congo, and the satellite images of Kigali show their military’s cemetery growing rapidly.

Moreover, currently the M23 is led by Sultani Makenga – a Congolese rebel and ex-member of its military, who deflected to join the M23 in 2012. Makenga also fought in Rwandan Civil War, against the Hutu regime which ruled the country back then. M23 leader managed to supply his forces with weapons normally issued to Rwandan Defense Forces, which was proven by Congo’s military. Not only that but he also brought weaponry never used in eastern Congo on the mass scale, such as anti-tank missiles.

Genesis and consequences of the conflict

This conflict has its genesis in the Rwandan Genocide from 1994. It had a huge role in causing the First Congolese War back in 1990s. At first it seemed like Rwanda had an upper hand in this conflict. However, the loses are staggering, and Rwanda faces an international backlash over this conflict. UK has just sanctioned the country, suspending bilateral aid to Rwanda. Moreover, despite the brief ceasefire, the M23 has moved its forces on Bukavu, capturing the city without facing much of a resistance from Congolese forces.

While M23 advances further into the country, Rwanda and Congo wrestle on international stage for the international support. When Rwanda and US signed a deal for exporting rare materials to US, Congolese president reacted with suggestion that they would be a much better partner over Rwanda. Moreover, he claims that Rwanda suffers from “mania to be an Apex Predator” in the region.

Rwanda managed to reinvent itself since its last civil war. Yet Paul Kagame’s regime faces a handful of challenges. From accusations of human rights violation, and undemocratic practices, to an open war with a country less stable than Rwanda itself but hundred times bigger. Surely, the future of Rwanda will be an interesting one. The question stands if will it be interesting in positive or negative way.

Bibliography:

[1] The evidence shows that Rwanda is backing the rebels in DR Congo – Ian Wafula, BBC 
https://www.bbc.com/news/articles/ckgyzl1mlkvo
[2] Rwanda backed M23 rebels capture eastern DRC second largest city 
https://www.theguardian.com/world/2025/feb/17/rwanda-backed-m23-rebels-capture-drc-city-bukavu
[3] Gerard Prunier –The Rwanda Crisis, 1959–1994: History of a Genocide. p. 51-53
[4] RWANDA REGISTERS 9.8% ECONOMIC GROWTH IN SECOND QUARTER OF 2024 
https://www.minecofin.gov.rw/news-detail/rwanda-registers-98-economic-growth-in-second-quarter-of-2024
[5] Arnald Russel – Rebel and Rule in Burundi, p.72-96
[6] UK to suspend bilateral aid to Rwanda over Congo conflict – William James, Reuters 
https://www.reuters.com/world/africa/uk-pause-bilateral-aid-rwanda-over-congo-conflict-2025-02-25/
[7] Rwandan troops dying in large numbers in DRC despite official denials of role
https://www.theguardian.com/global-development/2025/feb/07/democratic-republic-congo-drc-paul-kagame-m23-rebels-goma-rwanda-troops-dying-denials
[8] Elections: President Kagame wins with more than 99% of the vote 
https://www.bbc.com/news/articles/cnk413ze07lo
[9] The DR Congo rebel whose fighters have created turmoil – Wedaeli Chibelushi, BBC
https://www.bbc.com/news/articles/cgq0gxp04q2o
[10] Why Rwanda and Congo are on the bring of war? – Elian Peltier, New York Times https://www.nytimes.com/2025/01/28/world/africa/congo-m23-rwanda.html#link-1bc97f81

Artykuł (Un)certain rule of Paul Kagame – what future has in store for Rwanda? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Wyeliminować słowo ,,niemożliwe” – o kobietach w dyplomacji /wyeliminowac-slowo-niemozliwe-o-kobietach-w-dyplomacji/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=wyeliminowac-slowo-niemozliwe-o-kobietach-w-dyplomacji Mon, 08 Jul 2024 18:26:42 +0000 /?p=3544 Kobiety od dawna odgrywają kluczową, choć często niedocenianą rolę w dyplomacji. W dzisiejszych czasach zawód ten wciąż jest silnie utożsamiany z mężczyznami. Pomimo zmian, kobiety w dyplomacji nadal spotykają się z różnymi stereotypami na temat swojej pracy. Kariera dyplomatek niestety ciągle związana jest z wyzwaniami, przeciwnościami oraz wyrzeczeniami. Jednym z głównych problemów jest brak równowagi […]

Artykuł Wyeliminować słowo ,,niemożliwe” – o kobietach w dyplomacji pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Kobiety od dawna odgrywają kluczową, choć często niedocenianą rolę w dyplomacji. W dzisiejszych czasach zawód ten wciąż jest silnie utożsamiany z mężczyznami. Pomimo zmian, kobiety w dyplomacji nadal spotykają się z różnymi stereotypami na temat swojej pracy. Kariera dyplomatek niestety ciągle związana jest z wyzwaniami, przeciwnościami oraz wyrzeczeniami. Jednym z głównych problemów jest brak równowagi płci na najwyższych szczeblach oraz stereotypizacja. Chociaż liczba kobiet pracujących w tej dziedzinie rośnie, wciąż są one niedoreprezentowane na stanowiskach ambasadorskich i ministerialnych. 

Autorka: Julia Waglowska


Konkretna liczba reprezentacji dyplomatek na stanowiskach związanych z kształtowaniem polityki zagranicznej w Polsce zależy od konkretnego obszaru ich pracy. W polityce, stanowiskach ambasadorskich jak i w sferze publicznej (w mediach czy podczas debat) mężczyźni zdecydowanie dominują. W skład obu izb polskiego parlamentu wchodzą komisje zajmujące się sprawami zagranicznymi oraz europejskimi. W analizie przeprowadzonej w 2019 roku w sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych kobiety stanowiły 24,1%. Natomiast w Komisji do spraw Unii Europejskiej to 20%. W senackiej Komisji Spraw Zagranicznych i Unii Europejskiej to 14,3%. Spośród dziewięćdziesięciu trzech polskich ambasadorów tylko dwadzieścia z nich było kobietami (21,75%). Wśród konsulów generalnych było 25,49%, a w grupie konsulów honorowych 14,77%. W samym Ministerstwie Spraw Zagranicznych, na czterdzieści cztery osoby, dziesięć to były kobiety. Mimo, że ilość kobiet w polityce zagranicznej rośnie, to zwłaszcza na stanowiskach kierowniczych wciąż stanowią mniejszość. 

Stereotypizacja kobiet w dyplomacji bezustannie tworzy znaczące wyzwania zawodowe oraz bezpośrednio wpływa na ich rozwój. Dość często dyplomatki postrzegane są jako mniej kompetentne i mniej zdecydowane w podejmowaniu decyzji, w przeciwieństwie do mężczyzn. Uczucie niepewności oraz syndrom oszustki często jest nieodłącznym elementem pracy kobiet, szczególnie tych osiągających wysokie wyniki w działaniach zawodowych. Pomimo dostrzegalnych dowodów sukcesu, niektóre kobiety wciąż wątpią w swój intelektualny i przywódczy potencjał. 

Skąd to wynika? Dlaczego niektóre ekspertki wahają się i zastanawiają nad swoimi zdolnościami przy potencjalnym awansie, kiedy mężczyzna o mniejszym doświadczeniu zawodowym przyjmuje nowe stanowisko wręcz natychmiastowo? 

W społeczeństwie wciąż dominuje przekonanie, że kobiety powinny przede wszystkim zajmować się rodziną i domem. Nie brakuje rozmaitych stereotypów na temat ról płciowych. Taki pogląd z pewnością ogranicza możliwości rozwoju kariery w różnych obszarach. 

Powiązywanie pewnych cech charakteru z konkretną płcią było dość powszechnym zjawiskiem. Mężczyźni byli utożsamiani z autonomią, racjonalizmem oraz siłą. Natomiast kobiety postrzegane były jako te emocjonalne, delikatne i uległe. Dodatkowo również sami znani dyplomaci tacy jak np. Niccolò Machiavelli lub Sir Harold Nicholson podkreślali brak kompetencji kobiet do tego zawodu. Według nich to mężczyźni powinni tworzyć kierunek rozwoju dyplomacji ze względu na konwencjonalnie przyjęte normy na temat płci. 

Dopiero po I wojnie światowej zaczęto formalnie dopuszczać sporadycznie kobiety do sprawowania służb dyplomatycznych czy konsularnych. Niestety mogły one wówczas angażować się głównie w pracę tylko na niższych stanowiskach. W konsekwencji ich rola była dość mocno ograniczona. Dodatkowo w wielu ministerstwach występowały procedury uniemożliwiające obejmowanie stanowisk kierowniczych przez kobiety w placówkach dyplomatycznychi czy misjach zagranicznych. Ze względu na to kobiety wnosiły swój wkład w dyplomację głownie jako żony urzędników dyplomatycznych i konsularnych. Pełniąc te funkcje odegrały w dużej mierze nieuznaną rolę, wspierając oficjalne obowiązki swoich mężów i wnosząc pośredni wkład w szerszą misję dyplomatyczną swoich krajów.

Wiele z nich dodatkowo rozwijało własne działalności i kontakty poprzez angażowanie się w lokalne społeczności czy tworzenie charytatywnych projektów. Przykładem takiej kobiety zaangażowanej w pracę reformatorską i społeczną może być Eleanor Roosevelt, która była niezwykle aktywna na arenie międzynarodowej. W latach dwudziestych zastępowała swojego chorego męża, jednocześnie sprawując nad nim opiekę. Niepełnosprawność Franklina D. Roosevelta uniemożliwiła mu występy publiczne. Eleanor udzielała się na scenie politycznej podróżując i wypowiadając się w imieniu prezydenta. Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych wykazywała się działaniem na rzecz praw kobiet oraz pomocą humanitarną.

W przypadku polityki, główne skojarzenia związane są z charakterem militarnym lub też elitarnym. Walka, rywalizacja i konkurencja w dalszym ciągu dominują w sferze dyplomatycznej, tym samym zniechęcając niektóre kobiety. Mimo to w dzisiejszych czasach dyplomatki bez wątpienia wykazują się ciężką pracą, rozsądkiem i konsekwencją. Cechy przez które kobiety były wykluczane lub były postrzegane jako niepożądane okazuje się, że mogą stać się również istotnymi czynnikami kształtującymi sferę polityczną nie tylko w Polsce. 

Wrażliwość społeczna, empatia oraz koncentracja na skutkach podejmowanych działań, które kiedyś były atrybutami konkretnej płci, na scenie politycznej mogą stanowić pożądane wartości. Rosnące globalne konflikty, kryzysy humanitarne, liczba uchodźców czy zmiany klimatyczne pokazują, jak bardzo cechy takie jak współodczuwanie czy rozumienie innych mogą stać się kluczowymi umiejętnościami dyplomatycznymi. 

Jedną z najważniejszych postaci we współczesnej dyplomacji jest Madeleine Albright, której niezwykłe osiągnięcia wpłynęły na politykę międzynarodową. W 1997 roku została mianowana przez Billa Clintona na sekretarza stanu tym samym stając się pierwszą kobietą na tym stanowisku. Podczas swojej kadencji mocno wspierała kraje Europy Środkowo-Wschodniej, żeby te dołączyły do NATO. Jej skuteczne działania doprowadziły też do zawarcia pokoju w trakcie kryzysu humanitarnego w Kosowie w 1999 roku. 

Dodatkowo Albright chcąc zatrzymać rozwój programu atomowego Korei Północnej, spotkała się z jej przywódcą Kim Dzong Ilem. Dzięki temu udało się jej spowolnić te działania. Jako dyplomatka była też bezpośrednio zaangażowana w misję pokojową na Bliskim Wschodzie i normalizację stosunków między Stanami Zjednoczonymi i Wietnamem. W czasie swojej kadencji musiała stawiać czoło globalnym kryzysom i rosnącym zagrożeniom terrorystycznym. Była aktywną działaczką na rzecz pokoju, praw człowieka oraz przede wszystkim praw kobiet. Madeleine Albright z pewnością swoją działalnością zainspirowała wiele aspirujących dyplomatek do naśladowania, co przyczyniło się do stopniowego zwiększania ich udziału w świecie polityki. Jej sukces pokazał, że kobiety mogą z powodzeniem odgrywać kluczowe role w stounkach międzynarodowych.

Jak przyczynić się do zmniejszania stereotypów płciowych? W trakcie konferencji pt. “Dyplomatki – rola kobiet w polityce zagranicznej”, zorganizowanej przez Forum Młodych Dyplomatów, można było usłyszeć kilka możliwości rozwiązań omawianych wyżej problemów. Prelegentki wskazały na znaczenie mentoringu dla młodych aspirujących kobiet, poprzez który mogłyby dostać wskazówki na temat doskonalenia swojich umiejętności. Dzięki praktycznemu doświadczeniu mentorki są w stanie przekazać wiedzę oraz oferować wsparcie w pokonywaniu wyzwań zawodowych. 

Kolejnym elementem jest pomoc kobietom, które doświadczają dyskryminacji czy mobbingu w miejscu swojej pracy. Ze względu na to mogą się czuć niepewnie lub marginalizowane, co wpływa na ich komfort pracy oraz efektywność. Następnie dyplomatki zwróciły uwagę na konieczność wprowadzenia pewnych zmian systemowych wspierających równość w dyplomacji. Takim rozwiązaniem gwarantującym kobietom określoną reprezentację w polityce, mogą być bardziej rygorystyczne kwoty płci lub parytet. Ważne jest to, aby takie regulacje nie nabrały karykaturalnej formy przy np. procesach rekrutacyjnych, gdzie kierowanie się płcią, a nie kompetencjami potencjalnego pracownika, tylko odwróci dyskryminację. 

Oprócz barier instytucjonalnych trzeba wspomnieć też o tych związanych ze stereotypami płci. Jednym z przykładów może być konieczność poprawienia sytuacji polityki rodzinnej dla dyplomatek, które jednocześnie są matkami. Dość często kobiety mają trudność pogodzenia życia prywatnego z rozwojem kariery zawodowej. W efekcie stają przed wyborem poświęcenia któregoś z nich. Istnieje cały czas przeświadczenie, że nie mogą mieć wszystkiego. Wiele z nich, które skupiły się na macierzyństwie mają problemy z powrotem do zawodu pomimo dużych chęci, wiedzy i starań. 

Kraje skandynawskie, takie jak Szwecja czy Norwegia, są znane z progresywnych polityk rodzinnych obejmujących długie, płatne urlopy rodzicielskie (macierzyński oraz ojcowski) oraz elastyczne godziny pracy. Właśnie te praktyki mogą stanowić wzór dla innych państw i instytucji dyplomatycznych. 

Dodatkowo, dyplomatki wyraziły potrzebę możliwości przedłużenia czasu habilitacji właśnie dla kobiet z dziećmi. Urlopy macierzyńskie lub inne przerwy w pracy związane z opieką, mogą przyczynić się do opóźnień w kluczowych etapach kariery akademickiej. W dyplomacji, kobiety potrzebują równowagi pomiędzy obowiązkami zawodowymi a rodzinnymi oraz przede wszystkim wsparcia instytucjonalnego do dalszego rozwoju. Wymienione zostały tylko niektóre z koniecznych sposobów wsparcia sytuacji kobiet w dyplomacji. Ich implementacja jest niezwykle istotna do wykorzystania pełnego potencjału zawodowego dyplomatek. 

31 października 2000 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła jednogłośnie Rezolucję 1325, dotyczącą kobiet, pokoju oraz bezpieczeństwa. Jako przełomowy dokument uznaje specyfikację potrzeb kobiet i ich role w kontekście konfliktów zbrojnych. Przede wszystkim podkreśla potrzebę ochrony kobiet w sytuacjach kryzysowych oraz wzywa do zwiększenia decyzyjności kobiet w różnego rodzaju instytucjach w przypadku negocjacji pokojowych. Jedną z największych zalet uchwały 1325 jest to, że społeczeństwo obywatelskie i organizacje kobiet z całego świata wykorzystuje ją jako narzędzie, aby uzyskać dostęp polityczny i wpływy w swoich krajach, oraz nadzorować interwencje rządów, czy instytucji międzynarodowych. Od tego czasu można było dostrzec pozytywny wzrost ogólnego udziału kobiet w procesach pokojow. Dzięki temu w 2015 r. 40 procent kobiet znalazło się na stanowiskach kierowniczych misji pokojowych ONZ, co też wywarło istotny wpływ na zawarcie porozumień negocjacyjnych. 

Podsumowanie

W ciągu ostatnich kilku dekad kobiety aktywnie przekształcają obraz dyplomacji, wnosząc do niej swoje unikalne perspektywy i umiejętności. Historia takich postaci jak Madeleine Albright pokazuje, że kobiety nie tylko mogą dorównać mężczyznom w tej dziedzinie, ale również wnieść nowe poglądy i rozwiązania. Mimo tych postępów, dyplomatki wciąż spotykają się różnymi wyzwaniami takimi jak stereotypizacja czy ograniczenia systemowe. W tej sytuacji kluczowa jest implementacja skutecznych wspierających rozwiązań. Ważne jest to żeby podkreślić, że kobiety domagają się równości, a nie dominacji w polityce zagranicznej. 

Źródła:

[1] Cassidy, Jennifer A., ed. Gender and diplomacy. London: Routledge, 2017.

[2] Chełmniak, Marcin. “ROLA KOBIET W POLITYCE Z PERSPEKTYWY FEMINISTYCZNEJ TEORII STOSUNKÓW MIÊDZYNARODOWYCH.” https://www.google.com/urlsa=i&url=https%3A%2F%2Fbibliotekanauki.pl%2Farticles%2F566906.pdf&psig=AOvVaw2dpALbPbjtfbs_45ojM
VBH&ust=1719350397947000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CAQQn5wMahcKEwiYqOu_lfWGAxUAAAAAHQAAAAAQBA, 2013.

[3] Parafinowicz, Halina. n.d. “Pierwsze Kobiety w Dyplomacji Amerykańskiej.” Edu.Pl. Accessed June 24, 2024. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/13268/1/H_Parafianowicz_Pierwsze_kobiety_w_dyplomacji_amerykanskiej.pdf.

[4] Hall, Robertson.  2002.“OPPORTUNITIES AND CHALLENGES FOR WOMEN IN DIPLOMACY”.Accessed June 24, 2024. https://lisd.princeton.edu/sites/g/files/toruqf506/files/Fritsche_Lecture.pdf.

[5] “Madeleine Albright.” 2014. Biography. April 2, 2014. https://www.biography.com/political-figures/madeleine-albright.

[6] “POLITYKA. Kobiety w dyplomacji.” n.d. KULTURA ENTER. Accessed June 24, 2024. https://kulturaenter.pl/article/polityka-kobiety-w-dyplomacji/.

[7] Post, Barbara. 2019. “Gender and Politics. Between Apparent Differences and Diversity.” Adult Education Discourses 20. https://doi.org/10.34768/dma.vi20.36.

[8] Instytut Spraw Publicznych, n.d. “U wioseł i za sterem. Kobiety w polskiej polityce zagranicznej.” Org.pl. Accessed June 26, 2024. https://www.isp.org.pl/pl/publikacje/u-wiosel-i-za-sterem-kobiety-w-polskiej-polityce-zagranicznej.

[9] Redakcja. 2022. “‘Ta mała, dzielna Czeszka’. Historia Madeleine Albright.” Obserwator Międzynarodowy. April 4, 2022. https://obserwatormiedzynarodowy.pl/2022/04/04/ta-mala-dzielna-czeszka-historia-madeleine-albright/.

[10] “What Is UNSCR 1325?” n.d. United States Institute of Peace. Accessed June 24, 2024. https://www.usip.org/gender_peacebuilding/about_UNSCR_1325

[11] “Women in Foreign Affairs and International Security: Still Far from Gender Equality.” n.d. Europa.Eu. Accessed June 24, 2024. https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2021)689356.

Artykuł Wyeliminować słowo ,,niemożliwe” – o kobietach w dyplomacji pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Jak Saudowie wykorzystują jeden z pięciu filarów Islamu? /jak-saudowie-wykorzystuja-jeden-z-pieciu-filarow-islamu/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=jak-saudowie-wykorzystuja-jeden-z-pieciu-filarow-islamu Fri, 21 Jun 2024 17:49:57 +0000 /?p=3516 W piątkowy wieczór, 14 czerwca 2024 roku, rozpoczęły się rytuały związane z hadżdżem, najważniejszą pielgrzymką muzułmańską. Około 2,35 mln pielgrzymów wypełniło swój religijny obowiązek przybywając do świętego miasta Islamu – Mekki – tym samym podwajając jej populację. Dla reżimu Saudów coroczna pielgrzymka muzułmanów z całego świata, to nie tylko wyzwanie logistyczne, ale także istotny element […]

Artykuł Jak Saudowie wykorzystują jeden z pięciu filarów Islamu? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

W piątkowy wieczór, 14 czerwca 2024 roku, rozpoczęły się rytuały związane z hadżdżem, najważniejszą pielgrzymką muzułmańską. Około 2,35 mln pielgrzymów wypełniło swój religijny obowiązek przybywając do świętego miasta Islamu – Mekki – tym samym podwajając jej populację. Dla reżimu Saudów coroczna pielgrzymka muzułmanów z całego świata, to nie tylko wyzwanie logistyczne, ale także istotny element ich polityki.

Autor: Jakub Kukulski


Czym jest hadżdż i umra?


Hadżdż to coroczna pielgrzymka, jeden z pięciu filarów Islamu. Jej odbycie przynajmniej raz w życiu stanowi obowiązek każdego dorosłego muzułmanina, który jest do niej zdolny fizycznie i finansowo. Podczas hadżdżu wyznawcy islamu odprawiają na przestrzeni kilku dni szereg rytuałów, m.in. siedmiokrotnie okrążają Kaabę – słynną świątynię w kształcie sześcianu – cel wszystkich modlitw muzułmanów. Wyznawcy islamu mogą odbyć także tzw. „mniejszą pielgrzymkę” – umrę – do Mekki o dowolnej porze roku, lecz nie jest ona równoważna z hadżdżem.

Tradycja pielgrzymek do Mekki sięga czasów przedislamskich. Instytucja hadżdżu ma jednak nie tylko podłoże tradycyjne, ale jest także ukonstytuowana w hadisach i samym Koranie, który, jak wierzą muzułmanie, pochodzi od Boga. Hadżdż nie może więc zostać zmieniony lub zniesiony. Pozostałe aspekty związane z pielgrzymką, jak ochrona świętych miast i planowanie konkretnych działań związanych z hadżdżem, leżą już w gestii władz kontrolujących Mekkę i Medynę. Fakt rozproszenia społeczności muzułmańskiej po całym świecie i konieczność przekraczania granic przez pielgrzymów sprawia, że wiele aspektów pielgrzymki zależy od współpracy między władcami świętych miast, czyli Królestwem Arabii Saudyjskiej, a pozostałymi państwami.

Oznacza to, że pielgrzymki są nie tylko aktywnością religijną, ale również przedmiotem polityki migracyjnej i zagranicznej. W tym artykule postaram się odpowiedzieć na pytania: jak Arabia Saudyjska wykorzystuje pielgrzymki (zarówno hadżdż, jak i umrę) w ramach polityki migracyjnej oraz jak ta polityka oddziałuje na inne obszary, takie jak stosunki międzynarodowe kraju, gospodarka i postrzeganie władzy Saudów wewnątrz kraju i za granicą.

Instytucjonalizacja i system kwotowy

Historycznie, różne instytucje polityczne czerpały legitymację z faktu sprawowania opieki nad świętymi miastami. Ostatnią taką instytucją było Imperium Osmańskie, którego sułtan był równocześnie kalifem, a więc przywódcą społeczności muzułmańskiej. Podobnie jak sam sułtanat, instytucja kalifatu została zniesiona w 1924 r. przez Mustafę Kemala Atatürka. 

Otworzyło to Saudom, którzy zdobyli Mekkę w tym samym roku, drogę do zostania liderem islamu ze względu na wyjątkowy status wynikający z kontroli świętych miast i możliwość zarządzania pielgrzymkami. Już w listopadzie 1926 r. książę saudyjski Fajsal wydał dekret tworzący kompleksowy zestaw przepisów kontrolujących różne aspekty pielgrzymki, w tym logistykę. W 1945 r. powstało, istniejące do dziś Ministerstwo Hadżdżu i Umry odpowiedzialne za nadzorowanie pielgrzymek, w tym bezpiecznego transportu do Mekki i Medyny.

Hadżdż stanowi wielkie wyzwanie logistyczne. Z początku, dekret Fajsala z 1926 r. przewidywał wyznaczanie gospodarzy spośród mieszkańców Mekki, którzy zaopiekują się pielgrzymami. Przez długi czas nie stanowiło to problemu, gdyż trudy podróży i wielkie odległości Mekki od innych państw muzułmańskich znacząco ograniczały liczbę pielgrzymów. Jednak lata 70. i kolejne dziesięciolecia przyniosły gwałtowny wzrost liczby pielgrzymów ze względu na upowszechnienie się relatywnie tanich linii lotniczych. 

Przed rewolucją w podróżowaniu, liczba zagranicznych pielgrzymów rzadko przekraczała 100 tys. osób rocznie. W latach 80. po raz pierwszy przekroczono próg miliona zagranicznych pielgrzymów, a liczba uczestników hadżdżu rosła rokrocznie do rekordowych 3,16 mln w 2012 r. Jednocześnie niemal wszyscy pielgrzymi przybywają obecnie drogą powietrzną. W 2023 r., aż 1,59 mln pielgrzymów dotarło do Królestwa Arabii Saudyjskiej (KAS) samolotem, co odpowiada za 95.9% całkowitej liczby zagranicznych pielgrzymów.

Z powodu rosnącej liczby pielgrzymów, a także zagrożenia dla bezpieczeństwa wewnętrznego państwa w 1987 r. Arabia Saudyjska postanowiła zredukować ich liczbę wprowadzając system kwotowy. Ogranicza on ilość pielgrzymów spoza królestwa w oparciu o liczbę ludności kraju pochodzenia. Od tej pory KAS akceptuje jednego pielgrzyma na 1000 mieszkańców danego kraju. Kwota ta nie jest jednak stała i jak zostanie to przedstawione w dalszej części artykułu, Arabia Saudyjska manipuluje systemem podług swoich bieżących interesów.

System kwotowy dotyczy jedynie krajów, w których muzułmanie są większością. Inne zasady obowiązują dla państw nie muzułmańskich. Niektóre kraje zamieszkałe przez znaczną mniejszość muzułmańską, jak Chiny czy Indie, posiadają własne agencje rządowe, często na poziomie ministerstw, zajmujące się przyjmowaniem wniosków, kontaktem z instytucjami KAS i regulacją liczby pielgrzymów. Kraje demokratyczne, które z zasady nie ingerują w wolność wyznaniową swoich obywateli, jak USA, Korea Południowa czy Australia, nie posiadają instytucji rządowych zajmujących się pielgrzymkami. Muzułmanie z tych krajów często organizują hadżdż i umrę za pośrednictwem biur podróży autoryzowanych przez rząd saudyjski. W Polsce należy zaaplikować o wizę do ambasady Arabii Saudyjskiej, która wydaje pozwolenia.

W czasie pandemii Covid-19 władze KAS zamiast odwoływać pielgrzymkę znacząco ograniczyły liczbę pielgrzymów (na hadżdż w 2019 r. przybyło 2,5 mln pielgrzymów, w 2020 r. ograniczono ich liczbę do 10 tys., w 2021 do 59 tys.) i wprowadziły system loterii. Odebrano pozwolenia biurom podróży w państwach niemuzułmańskich, a pielgrzymi mieli zapisywać się bezpośrednio przez internetowy system Mowatif, który losował przydziały. Został on zniesiony już w 2022 r. ze względu na nieefektywność, problemy jakie generował dla pielgrzymów i zniesienie większości ograniczeń związanych z pandemią.

Droga do pojednania

Symboliczna wartość pielgrzymki jest często wykorzystywana na potrzeby dyplomacji. Hadżdż czy umra służą często jako platforma komunikacji religijnej i politycznej w zakresie stosunków Arabii Saudyjskiej z krajami islamskimi, zwłaszcza szyickimi.

Przykładem takiego wykorzystania pielgrzymki jest zbliżenie między Turcją a KAS z 2022 r. Stosunki na linii Rijad – Ankara uległy znacznemu pogorszeniu w latach 2017-2018, głównie na skutek saudyjskiej blokady Kataru, wspieranego w tym sporze przez Turcję, a także morderstwa dziennikarza Dżamala Chaszukdżiego na zlecenie księcia saudyjskiego Mohammeda bin Salmana (MbS) w Stambule. Zbliżenie saudyjsko-greckie z 2021 r., a także pogarszający się stan tureckiej gospodarki utwierdziły jednak Ankarę w potrzebie zmiany kursu w relacjach z Rijadem. 

W kwietniu 2022 r. prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan odbył swoją pierwszą od 2017 r. wizytę w Arabii Saudyjskiej pod pretekstem umry. Zanim jeszcze udał się do Mekki, gdzie był witany z honorami i odbył rytuały związane z pielgrzymką, przyleciał na lotnisko w Dżedda, gdzie spotkał się z MbS – nieformalnym przywódcą Arabii Saudyjskiej.

Przyjmowanie pielgrzymów z danego obszaru może także stanowić substytut uznania dyplomatycznego innego państwa, lub pierwszy krok do jego pełnego uznania przez Rijad. W 2008 r., jeszcze przed uznaniem Kosowa przez Arabię Saudyjską (co nastąpiło w 2009 r.), władze saudyjskie uważały za ważne kosowskie paszporty pielgrzymów. 

Hadżdż stał się także przełomowy w rozwoju stosunków bilateralnych z państwami nie muzułmańskimi zamieszkałymi przez znaczną liczbę wyznawców Allaha. Po założeniu Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) w 1949 roku, Arabia Saudyjska wciąż uznawała rząd w Tajpej. Z Pekinem utrzymywała minimalne relacje, momentami dwa państwa były do siebie nawet wrogie. W 1955 roku, podczas Konferencji Państw Niezaangażowanych w Bandungu, ówczesny premier ChRL, Zhou Enlai, osobiście rozmawiał z saudyjskim księciem Faisalem na temat hadżdżu dla muzułmanów z Chin kontynentalnych. W tym samym roku ChRL z powodzeniem wysłała swoją pierwszą delegację hadżdżową do Mekki. 

Przed nawiązaniem przez Arabię Saudyjską stosunków dyplomatycznych z ChRL w 1990 roku, najbardziej regularną formą wymiany międzyludzkiej obu krajów był coroczny hadżdż (z wyjątkiem lat 1965-1978). Co więcej, pierwsza delegacja hadżdżowa ChRL odwiedziła także Egipt i inne kraje islamskie, co jak przyznał Da Pusheng, jej przewodniczący, znacznie ułatwiło nawiązanie stosunków dyplomatycznych między ChRL a Egiptem generała Nassera. 

Pozornie neutralna politycznie i niezobowiązująca aktywność religijna, jaką jest pielgrzymka, może być okazją do pojednania, nawiązania stosunków lub stanowić substytut uznania innego państwa.

Zarządzanie pielgrzymką jako element polityki zagranicznej


Pomimo formalnej równości wszystkich pielgrzymów, a także korzyści gospodarczych jakie Rijad czerpie z ich przyjmowania, Arabia Saudyjska niejednokrotnie wykorzystywała pozycję opiekuna świętych miast, do karania lub okazywania woli poprawy stosunków z innymi państwami. Dobrym tego przykładem są relację saudyjsko-irańskie po rewolucji islamskiej. 

Reżim Chomeiniego był od początku istnienia wrogo nastawiony do monarchii Saudów. Teheran od 1979 r. namawiał swoich obywateli uczestniczących w hadżdżu do demonstracji przeciwko wrogom islamu – USA i Izraelowi. Rijad z kolei oskarżał Teheran o podburzanie pielgrzymów i szyickiej mniejszości zamieszkującej bogate w ropę naftową Wschodnie Prowincje Arabii Saudyjskiej. 

W 1984 r. ajatollah Chomeini nawoływał do wspólnego islamskiego zwierzchnictwa nad Mekką i Medyną, a także zjednoczenia wszystkich szyitów, tym samym kwestionując reżim Saudów i ich legitymację. W konsekwencji, w latach 80. XX wieku miało miejsce kilkanaście starć pomiędzy irańskimi pielgrzymami, a saudyjskimi siłami bezpieczeństwa podczas hadżdżów. Do największego doszło 31 lipca 1987 r., kiedy to w starciach zginęło 275 irańskich pielgrzymów, a 303 zostało rannych. Rijad obarczył winą Teheran, który miał wówczas nakłaniać pielgrzymów do zajęcia Świętego Meczetu. 

Wydarzenia te były głównym katalizatorem wprowadzenia rok później systemu kwotowego, który zmniejszył dozwoloną liczbę pielgrzymów z Iranu z 150 tys. do 45 tys. Po śmierci Chomeiniego doszło do ocieplenia stosunków pomiędzy państwami. W 1991 r. Saudowie podnieśli kwoty dla Iranu do 115 tys. pielgrzymów. Arabia Saudyjska utrzymywała wysokie kwoty aż do 2015 r., kiedy to podczas hadżdżu 464 pielgrzymów z Iranu zostało stratowanych. Rok później Teheran zerwał stosunki z Rijadem, a Saudowie znowu ograniczyli kwoty dla pielgrzymów z Iranu, tym razem do 40 tys., a więc 1 pielgrzyma na 2000 mieszkańców. W 2023 r., po poprawie stosunków kwoty podniesiono do 87 550.

Arabia Saudyjska, co zrozumiałe, chce za wszelką cenę uniknąć oskarżeń o cyniczne wykorzystywanie jednego z filarów islamu jako elementu polityki, co godziłoby w jej wizerunek jako przewodnika w świecie muzułmańskim. Najczęściej próbuje przenieść ciężar oskarżenia o upolitycznienie pielgrzymki na inne państwa (jak w przypadku Iranu) lub uniemożliwia pielgrzymom uczestnictwo wbrew oficjalnym komunikatom. 

Do takiej sytuacji doszło w 2018 r. podczas blokady Kataru. Władze KAS ogłosiły wyjątek w blokadzie dla pielgrzymów chcących odbyć hadżdż, jednak faktycznie strona internetowa umożliwiająca rejestrację na pielgrzymkę nie działała, a Katarczycy nie mogli zgłosić się po wizę do saudyjskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego, które wycofano z tego kraju rok wcześniej.

Jak cię widzą…


Arabia Saudyjska używa także pielgrzymki jako narzędzia soft power, a więc polepszania swojego wizerunku wśród państw pochodzenia pielgrzymów. Wykorzystuje swoje najlepsze zasoby ludzkie i najnowsze technologie podczas pielgrzymki, aby służyć wiernym i ułatwić im podróż. Głównym przesłaniem rządu dla świata muzułmańskiego jest to, że pomimo różnic politycznych i światopoglądowych, Arabia Saudyjska jest zaangażowana w służbę wszystkim muzułmanom. 

Dlatego też obecnie pielgrzymi z Iranu są często witani na lotnisku różami i świętą wodą Zamzam, a ci przybywający z Turcji spotykają się z urzędnikami paszportowymi posługującym się ich językiem ojczystym. W 2018 r. Rijad ustanowił Inicjatywę Szlaku Mekki (Mekkah Route Initative), która ma na celu ułatwienie podróży pielgrzymom z Pakistanu, Indonezji, Maroka, Bangladeszu, Turcji i Wybrzeża Kości Słoniowej. 

Każdy z tych krajów (prócz Wybrzeża Kości Słoniowej) cieszył się wzrostem kwot od czasu ustanowienia tej inicjatywy, a ich pielgrzymi przechodzą procedury wjazdowe jeszcze przed opuszczeniem państwa pochodzenia. Takie zabiegi mają utwierdzić pozytywny obraz państwa Saudów wśród ludności państw, z którymi Rijad chce poprawić relacje.

Nie tylko dewocjonalia. Gospodarczy aspekt pielgrzymki


Należy także zwrócić uwagę na wpływ pielgrzymek na saudyjską gospodarkę. Każdy pielgrzym musi gdzieś spać, coś jeść, a także przemieścić się z kraju pochodzenia i pomiędzy Mekką a Medyną, co sprawia, że do Arabii Saudyjskiej napływa mnóstwo kapitału z zagranicy.

Do znalezienia w tym kraju pierwszych złóż ropy w 1938 r. działalność gospodarcza związana z pielgrzymkami były głównym źródłem dochodów Arabii Saudyjskiej. Taka zależność od ruchów migracyjnych z zagranicy była jednak niebezpieczna. Saudyjska gospodarka bardzo silnie odczuła spadek liczby pielgrzymów podczas Wielkiej Depresji z lat 1929-1933. Dzisiaj szacuje się, że aktywności gospodarcze związane z hadżdżem i umrą odpowiadają za 5,4% PKB. W 2022 r. rząd KAS zarobił około 12 mld $ na pielgrzymkach, jednocześnie inwestując 3,9 mld $ w infrastrukturę i zapewnienie bezpieczeństwa podróży. 

Można sądzić, że wskaźniki te będą tylko rosły, gdyż KAS planuje dywersyfikację własnej  gospodarki (obecnie sektor naftowy odpowiada za około 87% saudyjskich dochodów budżetowych, 90% przychodów z eksportu i 42% PKB) poprzez projekt Saudi Vision 2030. Jednym z programów jakie obejmuje ten projekt, jest podniesienie liczby pielgrzymów do 30 mln rocznie, m.in. przez rozwój infrastruktury i rozbudowę Świętego Meczetu. Rząd saudyjski planuje przeznaczyć na rozwój infrastruktury i pobudzenie “pielgrzymkowego” sektora gospodarki 1,6 bln riali saudyjskich (430 mld USD) do końca dekady. 

Zagrożenia płynące z pielgrzymki


Przyjmowanie tak ogromnych liczb pielgrzymów z całego świata wiąże się z zagrożeniami dla bezpieczeństwa i może wpływać na stosunki z państwami pochodzenia pielgrzymów. Jednym z podstawowych zagrożeń związanych z pielgrzymkami jest wroga agitacja prowadzona przez wiernych z innych państw. Za przykład niech posłużą wspomniane demonstracje Irańczyków w latach 80. Zapobieganie upolitycznienia pielgrzymki przez jakiekolwiek inne państwo lub grupę, jest oficjalną polityką Arabii Saudyjskiej już od lat 30. XX wieku, kiedy to w 1937 r. król Abd Al-Aziz zakazał Arabskiemu Komitetowi Palestyny zorganizowania konferencji w Mekce w trakcie hadżdżu.

Jako, że to władze odpowiadają za organizację i regulację pielgrzymki, to one narażają się na krytykę społeczności muzułmańskiej z całego świata. W 2022 r. arabskie media społecznościowe rozpaliła nominacja Muhammada Al-Issy – zaciekłego przeciwnika politycznego islamu, który w 2020 roku odwiedził Auschwitz wraz z przedstawicielami pro-izraelskiej organizacji  American Jewish Committee – do wygłoszenia kazania w drugim dniu pielgrzymki.

Tak jak udane doświadczenie pielgrzymów może zwiększyć saudyjski soft power, tak wszystkie organizacyjne niepowodzenia ściągają na Saudów gniew muzułmanów z całego świata. W 2023 r. w hadżdżu wzięło udział 95 tys. pielgrzymów z Nigerii, pomimo, że zakładano przybycie tylko 61 tys. Na skutek tego, tysiące z nich nie mogło dostać miejsc w przepełnionych namiotach w obozie Mina pod Mekką, gdzie nocują pielgrzymi i musiało stać w słońcu, podczas gdy temperatury sięgały ponad 40 stopni Celsjusza w dzień. 

W 2015  r. doszło do wspomnianego wypadku podczas, którego około tysiąc pielgrzymów z całego świata (w tym aż 400 z Iranu) zostało stratowanych w próbie wyjścia z obozu namiotowego Mina i przejściu w kierunku Mekki. Każdy z takich wypadków odbija się obecnie szerokim echem w mediach społecznościowych i niekorzystnie wpływa na postrzeganie Saudyjskiego reżimu za granicą.

Pielgrzymkowe gry Saudów


Podsumowując; Muzułmańskie pielgrzymki do Mekki nie są jedynie aktywnościami duchowymi, ale przedmiotem polityki i elementem saudyjskiej dyplomacji. Pielgrzymka do Mekki, jako jeden z podstawowych obowiązków każdego muzułmanina, wymusza na państwach ich pochodzenia kontakt z reżimem Saudów, co daje Rijadowi legitymizację na poziomie politycznym.

Saudowie wielokrotnie wykorzystywali fakt zarządzania świętymi miastami jako narzędzie retorsji w stosunkach z innymi państwami muzułmańskimi. Jednocześnie spotkania z innymi przywódcami pod pretekstem pielgrzymki są niezobowiązującym, ale często efektywnym sposobem na poprawę relacji z innymi aktorami.

Jeśli zgodnie z zapowiedziami Saudów, uda się do 2030 r. zwiększyć skalę pielgrzymek, to wzrośnie także siła oddziaływania KAS na społeczność muzułmańską i rola jaką polityka pielgrzymkowa będzie odgrywać w polityce zagranicznej Rijadu. Oczywiście pod warunkiem, że KAS nie skompromituje się wśród większości muzułmanów jako cynicznie wykorzystujący jeden z fundamentów ich religii do własnych celów politycznych, a także będzie w stanie zapewnić pielgrzymom bezpieczne i godne zapamiętania doświadczenie pielgrzymki.

 

Źródła:


[1] Abdullah Al Shihiri i Aya Batrawy, „Saudi Arabia Reopens Qatar Border for Hajj Pilgrims”, U.S. News, 17 sierpnia 2017, https://www.usnews.com/news/world/articles/2017-08-17/saudi-arabia-reopens-qatar-border-after-surprise-meeting, (dostęp 31.05.2024)

[2] Alain Gresh, „Hajj diplomacy”, Le Monde diplomatique, styczeń 2011, https://mondediplo.com/2011/01/11hajj, (dostęp 31.05.2024)

[3] Anna Madoeuf, Sylvia Chiffoleau, „Pilgrimage in North Africa and the Middle East. Introduction”, Les pèlerinages au Maghreb et au Moyen-Orient. Espaces publics, espaces du public contemporain publications n° 18, 2010, 1-25

[4] Daniella Talmon-Heller, „Islamic Pilgrimage in the Middle East: An Overview”, Pilgrimage Through the Ages in Religious and Non-Religious Context 11, grudzień 2022, 48 – 65

[5] „Hajj Statistics 2023”, General Authority of Statistics, https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/Hajj%20Statistics%202023%20EN.pdf, (dostęp 31.05.2024)

[6] „Haj pilgrim spending jumps by 70 per cent”, Gulf News, 3 wrzesnia 2017, https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/haj-pilgrim-spending-jumps-by-70-per-cent-1.2084376#, (dostęp 31.05.2024)

[7] Hélène Thiollet, „Migrants and Monarchs: Regime Survival, State Transformation and Migration Politics in Saudi Arabia”, Third World Quarterly 43, nr 7 (3 lipiec 2022): 1645–1665

[8] „How did this year’s pilgrims get chosen for Hajj?”, Al Jazeera, 26 czerwiec 2023, https://www.aljazeera.com/news/2023/6/26/how-did-this-years-pilgrims-get-chosen-for-hajj, (dostęp 31.05.2024)

[9] Indlieb Farazi Saber, „Hajj booking system changes leave many Muslims disappointed”, Al Jazeera, 29 czerwca 2022, https://www.aljazeera.com/features/2022/6/29/hajj-booking-system-changes-leave-many-muslims-disappointed, (dostęp 31.05.2024)

[10] Khitam Al Amir, „Saudi Arabia aims for 30 million pilgrims and 100 million tourists annually by 2030”, Gulf News, 24.10.2023, https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/saudi-arabia-aims-for-30-million-pilgrims-and-100-million-tourists-annually-by-2030-1.98945869, (dostęp 31.05.2024)

[11] Michael Shirley, „When Faith Meets Geopolitics: The Hajj as a Political Tool”, Conference: 1st Annual Trinity College IID Student Conference on Intelligence and Security, (luty 2024)

[12] Rayan Alyusufi, „The Sacred Journey: Saudi Arabia’s Uncomaetable Soft Poer and It’s Burden”, CPD Blog, 9 styczeń 2023, https://uscpublicdiplomacy.org/blog/sacred-journey-saudi-arabia%E2%80%99s-uncomeatable-soft-power-and-its-burden, (dostęp 31.05.2024)

[13] Reza Ekhtiari Amiri, Hassan F. Gholipour i Ku Hasnita Binti Ku Samsu, „The Hajj and Iran’s Foreign Policy towards Saudi Arabia”, Journal of Asian and African Studies 46, nr 4 (listopad 2011), 678–690

[14] Song Niu i Gamil Metwally, „Hajj and Its Impact on International Relations”, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia) 10, nr 4 (grudzień 2016): 39–65

[15] „Qatar accuses Saudi Arabia of blocking access to Hajj”, Al Jazeera, 18 sierpień 2018, https://www.aljazeera.com/news/2018/8/18/qatar-accuses-saudi-arabia-of-blocking-access-to-hajj, (dostęp 31.05.2024)

Artykuł Jak Saudowie wykorzystują jeden z pięciu filarów Islamu? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]> Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w ochronie praw człowieka w konfliktach zbrojnych /rola-onz-w-ochronie-praw-czlowieka-w-konfliktach-zbrojnych/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=rola-onz-w-ochronie-praw-czlowieka-w-konfliktach-zbrojnych Thu, 11 Apr 2024 09:30:24 +0000 /?p=3306 Organizacje międzynarodowe odgrywają kluczową rolę w ochronie praw człowieka podczas konfliktów zbrojnych, stając się niezastąpionymi strażnikami międzynarodowego prawa humanitarnego. Działają one jako mediatorzy i obserwatorzy, mając na celu minimalizowanie cierpień ludności cywilnej oraz zapewnienie dostępu do pomocy humanitarnej. Ich zaangażowanie obejmuje nie tylko monitorowanie sytuacji i raportowanie naruszeń, ale również edukację i promowanie przestrzegania międzynarodowych […]

Artykuł Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w ochronie praw człowieka w konfliktach zbrojnych pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>

Organizacje międzynarodowe odgrywają kluczową rolę w ochronie praw człowieka podczas konfliktów zbrojnych, stając się niezastąpionymi strażnikami międzynarodowego prawa humanitarnego. Działają one jako mediatorzy i obserwatorzy, mając na celu minimalizowanie cierpień ludności cywilnej oraz zapewnienie dostępu do pomocy humanitarnej. Ich zaangażowanie obejmuje nie tylko monitorowanie sytuacji i raportowanie naruszeń, ale również edukację i promowanie przestrzegania międzynarodowych norm, co jest istotne dla ochrony najsłabszych w czasach bezprawia i chaosu.

Autor: Michał Przyugoda

Organizacja Narodów Zjednoczonych ustanowiona została w 1945 roku w odpowiedzi na okrucieństwa II wojny światowej. ONZ ma na celu zapobieganie konfliktom zbrojnym i łagodzenie ich skutków poprzez promowanie dialogu, mediacji oraz stosowanie środków przymusu, które są zgodne z jej Kartą.

ONZ dąży do realizacji swoich celów poprzez różnorodne organy i agendy, wśród których kluczową rolę odgrywa Rada Bezpieczeństwa odpowiedzialna za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, Zgromadzenie Ogólne zajmujące się kwestiami politycznymi i normatywnymi oraz Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, który pełni funkcję sądową. Istotną rolę w ochronie praw człowieka pełnią również wyspecjalizowane agendy, takie jak Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, którego zadaniem jest monitorowanie i promowanie przestrzegania praw człowieka na świecie oraz Międzynarodowy Trybunał Karny, pełniący  jurysdykcję w najcięższych przypadkach naruszeń prawa międzynarodowego, w tym zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.

W kontekście konfliktów zbrojnych, ONZ podejmuje szereg działań mających na celu ochronę ludności cywilnej i zapewnienie dostępu do pomocy humanitarnej. Realizacja tych celów odbywa się poprzez misje pokojowe, specjalne sprawozdawstwa, rezolucje oraz inicjatywy dyplomatyczne mające na celu deeskalację napięć i promowanie rozwiązań pokojowych. Organizacja dąży także do wzmocnienia prawa międzynarodowego humanitarnego, które reguluje zachowania stron konfliktu, minimalizując cierpienia ludności cywilnej i ograniczając metody i środki prowadzenia działań wojennych.

Warto również wskazać, że Organizacja Narodów Zjednoczonych bierze udział w licznych procesach pokojowych, wspierając dialog i negocjując między stronami konfliktu. Nie bez znaczenia dla roli ONZ w ochronie praw człowieka pozostaje proces odbudowy po konflikcie. W tym zakresie Organizacja wspiera państwa dotknięte kryzysami powojennymi, a także promuje rozwój społeczno-gospodarczy, odbudowę instytucji demokratycznych oraz przestrzeganie praw człowieka i podstawowych wolności. Współpraca ekonomiczna, ekologiczna i techniczna Organizacji Narodów Zjednoczonych, jak również podejmowane przez nią działania na rzecz rozwoju państw, są postrzegane jako cele samodzielne, a zarazem jako środki zapobiegania konfliktom oraz budowania trwałego pokoju i stabilności na świecie.

W obliczu globalnych wyzwań i konfliktów, rola ONZ w ochronie praw człowieka i promowaniu pokoju jest niezmiernie ważna. Jednak Organizacja ta stoi również przed dużymi wyzwaniami, takimi jak w szczególności potrzeba reformy strukturalnej, zwłaszcza w kontekście Rady Bezpieczeństwa. Reforma ta potrzebna jest w celu osiągnięcia wyższej skuteczności w zakresie reagowania na współczesne zagrożenia na arenie międzynarodowej. Efektywność działań ONZ zależy od współpracy państw członkowskich, ich woli politycznej oraz zdolności do działania w duchu wielostronności i wspólnych interesów.

W kontekście dyskusji na temat konieczności reformowania Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, podkreśla się stale brak jej skuteczności. Problem ten widoczny jest zwłaszcza w latach 90. XX wieku. Pomimo znaczącego wzrostu liczby operacji pokojowych i stabilizacyjnych organizowanych pod egidą Narodów Zjednoczonych, równolegle obserwowano serię niepowodzeń w różnych zapalnych regionach świata, co rzucało cień na zdolność Organizacji do efektywnego zarządzania kryzysami międzynarodowymi. Mając na uwadze chociażby konflikty na Bałkanach, czy w Afryce, dostrzec można, że nieskuteczność Rady Bezpieczeństwa w ich rozwiązywaniu często wynikała z braku jednomyślności wśród stałych członków Rady oraz z ograniczeń wynikających z konstrukcji prawnej i proceduralnej ONZ. Szczególnie poruszające są przykłady z Srebrenicy i Rwandy, ponieważ ujawniają nie tylko braki w mechanizmach prewencyjnych i operacyjnych Organizacji, ale również potwierdzają głębokie dysfunkcje w strukturze decyzyjnej, która nie była w stanie szybko reagować na rozwijający się w tamtych regionach kryzys humanitarny.

W Srebrenicy, pomimo obecności sił pokojowych ONZ, doszło do zabójstwa 8 tysięcy cywilów, będących muzułmanami. Masowego mordu dopuściło się wówczas wojsko serbskie w tzw. strefie bezpieczeństwa ONZ. Dodatkowo, bierność Organizacji względem ludobójstwa w Rwandzie, gdzie w ciągu zaledwie kilku miesięcy zamordowano około 800 tysięcy osób, stały się symbolem nie tylko niepowodzenia konkretnych misji pokojowych, ale także systemowego problemu w funkcjonowaniu Rady Bezpieczeństwa. Te wydarzenia skłoniły do głębokiej refleksji nad mechanizmami odpowiedzialności, skutecznością sił pokojowych oraz przede wszystkim nad procedurami decyzyjnymi w RB ONZ, które w obliczu kryzysów okazywały się niewystarczająco elastyczne i zdecydowane.

W świetle powyższych wydarzeń, postulaty reformy Rady Bezpieczeństwa ONZ zyskują na znaczeniu. Proponowane zmiany obejmują m.in. poszerzenie grona stałych członków Rady o przedstawicieli krajów Globalnego Południa, co miałoby na celu lepsze odzwierciedlenie współczesnych realiów geopolitycznych i ekonomicznych. Ponadto, zaleca się wprowadzenie większej transparentności w procesie decyzyjnym oraz zreformowanie mechanizmu weta, aby zapobiec paraliżowi decyzyjnemu w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji. Reforma Rady Bezpieczeństwa jest postrzegana jako niezbędna nie tylko dla zwiększenia jej efektywności w zarządzaniu kryzysami, ale także dla wzmocnienia legitymacji i wiarygodności całej Organizacji Narodów Zjednoczonych. Poprzez adaptację do zmieniających się warunków międzynarodowych i zwiększenie swojej zdolności do skutecznego działania, Rada Bezpieczeństwa może lepiej sprostać wyzwaniom XXI wieku, w tym zapobieganiu konfliktom, ochronie praw człowieka oraz promowaniu trwałego pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego.

Nie można jednak odbierać Organizacji Narodów Zjednoczonych sukcesów, jakie osiągnęła mimo dostrzeżonych w jej funkcjonowaniu nieprawidłowości. Organizacja dokonała licznych osiągnięć w sektorze ochrony praw człowieka. Przykładowo, wyjątkowe znaczenie ma działalność przeciwko systemowi apartheidu w Republice Południowej Afryki. Organizacja stosując skuteczne mechanizmy interwencyjne, do których zaliczyć można dyplomację międzynarodową, sankcje ekonomiczne oraz izolację polityczną, wniosła presję o skali międzynarodowej na reżim apartheidu. Rozpoczęte w latach 60. XX wieku działania ONZ w kierunku demontażu apartheidu były stopniowo eskalowane. Zgromadzenie Ogólne i Rada Bezpieczeństwa przyjęła w tym celu szereg rezolucji nakładających sankcje na RPA, w tym embargo na handel bronią. Wsparcie ONZ udzielane ruchom wyzwoleńczym oraz potępianie segregacji rasowej na forum międzynarodowym połączone z nakładaniem surowych sankcji ekonomicznych na RPA, zmusiło rząd tego państwa do zmiany polityki wewnętrznej. Kluczowym momentem w historii walki z apartheidem, świadczącym o skuteczności działań ONZ, było przyjęcie w 1973 roku Międzynarodowej Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej. Dokument ten stanowił podstawę prawną dla działań przeciwko apartheidowi. Równocześnie społeczność  międzynarodowa w dużym stopniu wykazała zaangażowanie w promowanie kampanii przeciwko segregacji rasowej. Wszystkie te wydarzenia i decyzje miały bezpośredni wpływ na zmianę polityki wewnętrznej RPA.

Nie należy tracić z pola widzenia faktu, że kulminacyjnym punktem działalności ONZ w procesie likwidacji apartheidu był udział w negocjacjach skutkujących przeprowadzeniem pierwszych w historii wielorasowych wyborów w 1994 roku. Wybory te przeprowadzone zostały w atmosferze otwartości i równości. Zakończyły się natomiast zwycięstwem Afrykańskiego Kongresu Narodowego i inauguracją Nelsona Mandeli jako pierwszego czarnoskórego prezydenta RPA. Bez przesady można więc stwierdzić, że powyższe wydarzenie stanowiło triumf międzynarodowych wysiłków na rzecz obrony praw człowieka i równości.

W świetle tych wydarzeń, rola ONZ w demontażu apartheidu w Południowej Afryce jest wyrazistym przykładem potęgi międzynarodowej solidarności. W wielu wypadkach Organizacja ta wykazała się skutecznością działań w obronie podstawowych wartości ludzkości. Dzięki zdecydowanej postawie i konsekwentnym działaniom, Organizacja Narodów Zjednoczonych wielokrotnie udowodniła swoją zdolność do przyczyniania się do znaczących zmian społecznych i politycznych, ugruntowując swoje miejsce jako kluczowy strażnik globalnego porządku i sprawiedliwości. Mając na uwadze jak istotny jest sektor, w jakim działa ONZ, warto dążyć do zapewnienia perfekcji i najwyższej skuteczności w ochronie praw człowieka. Jest to niezwykle ważny i wrażliwy sektor, nad którym warto pracować.

Źródła:

[1] Głowacka Katarzyna, Ludobójstwo w Rwandzie i jego polityczne konsekwencje, Poliarchia 2015, nr 1(4).
[2] Łubiński Piotr, Nie- międzynarodowy konflikt zbrojny [w:] Międzynarodowe prawo humanitarne konfliktów zbrojnych, K. Lankosz (red.), Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych, Dęblin 2006.
[3] Łoś-Nowak Teresa (red.), Narody Zjednoczone: między oczekiwaniem a spełnieniem, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1995.
[4] Maksymow Krzysztof, Przeobrażenia polityczne i społeczne w południowej Afryce – od apartheidu do czasów współczesnych, „Forum Politologiczne” 2012, t. 13.
[5] Malendowski Włodzimierz, Pokój i bezpieczeństwo międzynarodowe, [w: ] Stosunki międzynarodowe, W. Malendowski, C. Mojsiewiez, Wrocław 2000.
[6] Marcinkowski Czesław, Istota i ewolucja misji pokojowych ONZ, Przegląd Historyczno-Wojskowy 2011, nr 12(63)/5(238).
[7] Novosseloff Alexandra, United Nations-European Union Cooperation in the Field of Peacekeeping: Challenges and Prospects, The Global Governance Institute Analysis Paper 2012, nr 4.
[8] Pacuła Przemysław, Zarys problematyki reformy Rady Bezpieczeństwa ONZ, Bezpieczeństwo Narodowe 2015, nr IV.
[9] Popiuk-Rysińska Irena, Operacje pokojowe Narodów Zjednoczonych, [w:] Organizacja Narodów Zjednoczonych. Bilans i perspektywy, J. Symonides (red.), Warszawa 2006.
[10] Rieff David, Slaughterhouse: Bosnia and the failure of the West, Touchstone 1996.
[11] Szczesio Sławomir Lucjan, Rola sił pokojowych ONZ w wojnie w Bośnii Hercegowinie (1992–1995) – wybrane zagadnienia, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 2018, nr 101.
[12] Zapałowski Lesław, Operacje pokojowe ONZ, Warszawa 1989.
[13] Zięba Ryszard, System bezpieczeństwa międzynarodowego ONZ – akcje w razie zagrożenia i naruszenia pokoju, [w:] Organizacja Narodów Zjednoczonych. Bilans i perspektywy, J. Symonides (red.), Warszawa 2006.
[14] Żukowski Arkadiusz, Przywództwo polityczne w Afryce w przeszłości i teraźniejszości: Jan Smuts i Nelson Mandela, Forum Politologiczne 2013, t. 15.
[15] Międzynarodowa Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej otwarta do podpisu w Nowym Jorku dnia 7 marca 1966 r. (Dz. U. z 1969 r. Nr 25, poz. 187).
[16] https://stat.gov.pl/statystyka-miedzynarodowa/instytucjeorganizacje-miedzynarodowe/onz-organizacja-narodow-zjednoczonych/;
[17] https://www.unic.un.org.pl/prawa-czlowieka/wysoki-komisarz-narodow-zjednoczonych-ds-praw-czlowieka/3207.

Artykuł Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w ochronie praw człowieka w konfliktach zbrojnych pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

]]>