Archiwa Korea Południowa | Forum Młodych Dyplomatów

Hagyeon (학연) – sieci absolwenckie na rynku pracy w Korei Południowej

Polina Hopta — Thu, 09 Apr 2026 22:11:10 +0000

Rynek pracy w Korei Południowej należy do jednych z najbardziej konkurencyjnych na świecie, a sam dyplom uczelni coraz częściej nie wystarcza do osiągnięcia sukcesu zawodowego. W takich warunkach kluczową rolę odgrywają nieformalne sieci relacji społecznych, w szczególności hagyeon, czyli więzi wynikające ze wspólnego ukończenia tej samej uczelni. W społeczeństwie silnie zakorzenionym w wartościach konfucjańskich kontakty te stanowią istotny element budowania pozycji zawodowej i wpływają na procesy rekrutacyjne oraz awanse. Szczególne znaczenie mają powiązania z elitarnymi uniwersytetami typu SKY, których absolwenci często zajmują wysokie stanowiska w administracji publicznej i sektorze prywatnym. Zjawisko to rodzi pytania o równość szans, mechanizmy nepotyzmu oraz realne możliwości wejścia na rynek pracy bez dostępu do odpowiednich sieci relacji.

Autorka: Emilia Rybińska

Rynek pracy w Korei Południowej jest niezwykle konkurencyjnym środowiskiem, w którym trudno jest się odnaleźć, a tym bardziej znaleźć satysfakcjonujące stanowisko z wysoką pensją. Aby osiągnąć sukces, Koreańczycy wykorzystują wszelakie sposoby na zrealizowanie swoich celów. Na porządku dziennym posługują się swoimi więziami społecznymi, dzięki którym uzyskują taryfę ulgową podczas rekrutacji i wyprzedzają innych kandydatów. Najciekawszą siecią relacji jest hagyeon, czyli więzi absolwentów tego samego uniwersytetu. W Korei Południowej niezwykle istotna jest kwestia edukacji, dlatego koreańczycy przykładają ogromną wagę do relacji wynikających z uzyskania dyplomu z tej samej uczelni wyższej. W kontekście koreańskiego rynku pracy istotnym elementem jest właśnie hagyeon, jego wpływ na proces rekrutacji oraz sposób, w jaki kreuje przynależność do elity.

Wykształcenie wyższe

Według rankingów OECD, Korea Południowa jest jednym z najbardziej wyedukowanych państw na świecie. Według danych Koreańskiego Ministerstwa Edukacji z 2025 roku, aż 56% Koreańczyków w wieku 25-64 lat posiada wykształcenie wyższe, podczas gdy średnia dla państw OECD wynosi 42%. Kraj ten zajmuje miejsce w ścisłej czołówce, obok Kanady i Irlandii (dla porównania, wynik Polski w 2023 roku wyniósł 39%). W grupie młodych dorosłych (25–34 lata) wskaźnik ten jest jeszcze wyższy i wynosi aż 71%. Posiadanie dyplomu przekłada się bezpośrednio na status ekonomiczny – pracownicy z wykształceniem wyższym zarabiają w Korei średnio o 31% więcej niż osoby z wykształceniem średnim. Odsetek tak dużej ilości osób z wykształceniem wyższym powoduje zwiększenie konkurencyjności pomiędzy kandydatami oraz sugeruje możliwe problemy w znalezieniu pracy pomimo uzyskanego dyplomu.

Fundamenty więzi społecznych

W związku z problemami wynikającymi z konkurencyjnością rynku pracy, Koreańczycy często posługują się swoją siecią kontaktów, aby ułatwić sobie wejście do tego wymagającego środowiska. Myślenie grupowe oraz dobro ogółu jest głęboko zakorzenione w społeczeństwie koreańskim, dlatego chęć pomocy jest dla Koreańczyków naturalna i oczekiwana. Struktura społeczeństwa koreańskiego opiera się na filozofii konfucjańskiej, która przedkłada dobro grupy nad interes jednostki. Lojalność wobec osób z tej samej grupy społecznej jest kluczowa dla osiągnięcia znaczenia w sieci społecznej. Filozofia konfucjańska krytykuje egoizm i życie w odosobnieniu, dlatego w Korei Południowej relacje międzyludzkie mają bardziej formalny i wymagany charakter, w przeciwieństwie do państw Zachodu. W związku z tym w Korei korzystanie ze swojej siatki znajomości i kontaktów jest bardzo naturalne i powszechne.

Rodzaje sieci relacji

W społeczeństwie koreańskim można wyróżnić kilka rodzajów relacji społecznych, podzielonych na trzy główne grupy. Wśród nich znajdzie się hyeoryeon (혈연), czyli sieć relacji rodzinnych. Jest to powiązanie wspólnymi więzami krwi i tym samym drzewem genealogicznym. Kolejną siecią relacji jest jiyeon (정). To sieć znajomych nawiązana dzięki wspólnemu regionowi pochodzenia, służbą w tej samej jednostce wojskowej czy przynależnością do tej samej korporacji lub Kościoła. Ostatnią już więzią jest hagyeon (학연), czyli powiązania edukacyjne, inaczej ukończenie tego samego uniwersytetu. Ostatnia z wymienionych relacji odgrywa kluczową rolę na rynku pracy i często zaważa na przyszłości jednostki.

W filozofii konfucjańskiej ze względu na wymóg stawiania dobra wspólnego nad indywidualnym Koreańczycy postrzegają osoby niezwiązane silnymi więzami społecznymi jako wykluczone, ponieważ bez przynależności do sieci, takich jak hagyeon (powiązania edukacyjne) czy jiyeon (wspólne pochodzenie), odniesienie sukcesu w tym kraju jest niemal niemożliwe. Koreańczycy na osobę, która nie należy do żadnych sieci relacji i żyje w odosobnieniu, mówią wangatt (왕따) – jest to osoba pozostająca w zupełnej izolacji, osoba wykluczona ze społeczeństwa.

Znaczenie hagyeon i uniwersytety SKY

W Korei Południowej kluczową rolę w budowaniu kariery odgrywa hagyeon. Ukończenie tej samej uczelni co kadra zarządzająca lub bezpośredni szef otwiera drzwi do awansów, premii, wyjazdów zagranicznych i najciekawszych projektów. Współcześnie silne przywiązanie do sieci hagyeon wykazują przełożeni, którzy starają się zadbać o młodszych kolegów ze swojej uczelni. To seniorzy będą dzwonić do nowicjuszy, pytając o postępy w pracy oraz oferując im niezbędne wsparcie i pomocne wskazówki.

Szczególne znaczenie na rynku pracy mają uniwersytety SKY – akronim utworzony od trzech najlepszych uczelni w kraju: Seoul University, Korea University i Yonsei University. Choć uczęszcza na nie zaledwie 2% najzdolniejszych uczniów, ich absolwenci dominują na najwyższych stanowiskach państwowych i kierowniczych w czebolach, czyli ogromnych i zdominowanych przez jedną rodzinę firmach będących fundamentem południowokoreańskiej gospodarki. Niezwykle wiążące są więzi absolwentów Uniwersytetu Korei – placówki, która bardzo pielęgnuje tradycje i wartości reprezentowane przez osoby z dyplomem tej uczelni, a co najważniejsze podkreśla znaczenie przynależności do elity. Absolwenci tej uczelni spotykają się po pracy w swoim gronie i kultywują poczucie przynależności do uprzywilejowanego środowiska.

Hagyeon w sektorze publicznym

Wpływ powiązań akademickich jest szczególnie widoczny w sektorze publicznym. Przy każdej zmianie prezydenta w Korei można zauważyć wymianę całej administracji na absolwentów uczelni ukończonej przez głowę państwa. Co więcej, według badań Ma Gang rae z 2016 roku, absolwenci SKY reprezentowali w tym czasie aż 53 proc. stanowisk ustawodawców Zgromadzenia Narodowego 71 proc. stanowisk na szczeblu ministra, 49 proc. szefów samorządów, 53 proc. stanowisk prezesów, 65 proc. zawodów prawniczych oraz 63 proc. kierownictwa szpitali. W gabinecie administracji Yoon Suk yeola (2022-2025) absolwenci SKY stanowili aż 79% składu, a znaczna ich większość ukończyła Seoul University, którego dyplom posiada właśnie Yoon Suk yeol. Natomiast obecny prezydent Lee Jae myung (na stanowisku od 2025 roku), mimo nieukończenia żadnego z uniwersytetów SKY (ma dyplom prywatnego Uniwersytetu Chung-Ang) posiada gabinet składający się w ponad połowie z absolwentów Uniwersytetów SKY.

Walka z nepotyzmem

W społeczeństwie koreańskim przez popularność posługiwania się swoim znajomościami obecny jest nepotyzm, przeciwko któremu są organizowane co jakiś czas protesty niezadowolonego społeczeństwa. W 2019 roku Cho Min, córka ówczesnego ministra sprawiedliwości Cho Kuka, przedstawiła sfałszowane referencje akademickie na Korea University i w szkole medycznej Pusan National University, które uzyskała dzięki pomocy ze strony rodziców. Kontrowersje wokół sfałszowanych referencji akademickich Cho Min wywołały 23 sierpnia 2019 roku protesty przy świecach na Seoul National University oraz Korea University, skierowane przeciwko studentce i jej ojcu. W wyniku oskarżeń Kuk zrezygnował ze stanowiska dwa miesiące po objęciu urzędu. Jego córce natomiast odmówiono przyjęcia na studia, a jej wcześniejsze prace naukowe poddano ponownej recenzji.

Rekrutacja w ciemno

W przeszłości przejawem nepotyzmu była popularna praktyka pytania kandydata podczas rekrutacji o zawody rodziców w celu ustalenia czy kandydat należy do tak zwanej “połączonej rodziny”. Dzięki takiemu pytaniu można było rozpoznać czy kandydat spełnia oczekiwania pracodawcy i czy rodzina przygotowała go do pracy w konkretnym zawodzie. Współcześnie odchodzi się jednak od tak osobistych pytań i podejmuje się działania mające zapobiegać nepotyzmowi i obsadzaniu stanowisk poprzez sieci hagyeon. Coraz częściej stosuje się praktykę zatajania ukończonego uniwersytetu osoby rekrutowanej. Taką metodę stosują nawet zagraniczne firmy, takie jak Google czy HSBC (Hongkong and Shanghai Banking Corporation). Celem takiego działania jest, aby dać wszystkim kandydatom równe szanse i nie wybierać przyszłego pracownika na podstawie ukończonego uniwersytetu. Dyplom uczelni wyższej w społeczeństwie koreańskim niestety częściej świadczy bardziej o zamożności rodziny, która mogła sobie pozwolić na prywatną edukację nastawioną na przygotowanie do egzaminów na uczelnie SKY, niż o zdolnościach akademickich ucznia.

Czy rekrutacja w ciemno ma pozytywne skutki?

Od 2017 roku około 350 organizacji publicznych w Korei zostało upoważnionych do zastosowania procesu rekrutacji kandydatów bez wiedzy o ich dyplomie z uczelni. Badanie przeprowadzone przez Ministerstwo Zatrudnienia i Pracy wykazało, że odsetek absolwentów SKY przyjętych w nowych procesach rekrutacyjnych w tych organizacjach spadł o około 30 proc., porównując wyniki rekrutacji w 2015 i 2016 roku do tych w 2017 i 2018 roku. Dane pokazują również, że w wyniku zastosowania tej polityki zatrudniono więcej kobiet w instytucjach publicznych. Według badania opublikowanego w 2021 r., wskaźnik nowych zatrudnionych kobiet wzrósł z 34 proc. w 2016 r. do 39 proc. w 2019 r..

Podsumowanie

Choć społeczeństwo koreańskie należy do jednych z najbardziej wykształconych na świecie, zdarza się że, posiadanie dyplomu uczelni wyższej nie wystarcza, aby uzyskać prestiżową posadę, przez co dochodzi do posługiwania się swoją siecią znajomości. Sieci hagyeon są niezwykle istotne w społeczeństwie koreańskim, ponieważ odgrywają kluczową rolę we wspinaniu się po szczeblach drabiny kariery i dają koreańczykom poczucie przynależności. Wzajemna lojalność absolwentów tej samej uczelni skutkuje chęcią pomocy w znalezieniu odpowiedniego stanowiska oraz wsparcia w osiągnięciu sukcesu. Absolwenci pomagają sobie między innymi poprzez udzielanie wskazówek, polecanie przełożonym, a nawet dawanie taryfy ulgowej na samej rozmowie rekrutacyjnej. Państwo podejmuje wiele działań, aby zapobiegać rekrutacji na podstawie ukończonego uniwersytetu i zachęca, aby rekruterzy skupiali się na kompetencjach konkretnego kandydata. Skutkują one zwiększeniem możliwości na rynku pracy w Korei i wyrównaniem szans absolwentów różnych uniwersytetów.

Bibliografia:

[1] Chung, E., [Why] Koreans Can’t Brag about SKY during Job Interviews, Korea JoongAng Daily, 22.04.2023, https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/22/why/korea-inequality-dirt-spoon/202304220 70006087.html dostęp: 5.03.2026.

[2] Education at a Glance 2025: Korea, OECD, 2025, https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2025_1a3543e2-en/korea _252c9ed2-en.html, dostęp: 5.03.2026.

[3] Korean Educational Development Institute, https://www.kedi.re.kr/eng/kedi/main/main.do, dostęp: 5.03.2025.

[4] Population with Tertiary Education, OECD, https://www.oecd.org/en/data/indicators/population-with-tertiary-education.html, dostęp 5.03.2026.

[5] Sawińska, A., Kraina Jednej Szansy. O Edukacji W Korei Południowej, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025.

O Autorce

Emilia Rybińska studiuje stosunki międzynarodowe na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje się regionem Azji i Pacyfiku, w szczególności Koreą Południową, jej znaczeniem na arenie międzynarodowej oraz soft power. W wolnym czasie czyta reportaże i odpoczywa, pijąc kawę w ogródku.

Chcesz wiedzieć więcej o Forum?

Polub nas na Facebooku, Instagramie, X oraz Linkedinie, aby być na bieżąco!

Artykuł Hagyeon (학연) – sieci absolwenckie na rynku pracy w Korei Południowej pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Jaki przebieg miał poprzedni stan wojenny w Korei Południowej

Amelia Wojciechowska — Sat, 21 Dec 2024 20:25:43 +0000

Wydarzenia mające miejsce na początku grudnia 2024 r. w Korei Południowej wstrząsnęły opinią publiczną na całym świecie. Podano wówczas do wiadomości, że prezydent Yoon Suk Yeol wydał decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego w kraju. Należy zwrócić uwagę, że wciąż wielu Koreańczyków może pamiętać podobne wydarzenia, które miały miejsce Republice Korei w 1980 r. Wówczas także wprowadzono stan wojenny, który teraz często jest zestawiany z obecną sytuacją w Korei Południowej. Warto zatem się mu przyjrzeć.

Aby zrozumieć położenie Republiki Korei z lat 80. XX w., należy zauważyć, że kraj ten kilkukrotnie wstępował na drogę demokratyzacji ustroju, lecz wkrótce zwracał się ku autorytarnej formie rządów. Często też następował proces odwrotny. Tego świadkami były następujące po sobie Republiki Korei, których możemy wyodrębnić aż sześć.

Przedmiotem tego artykułu nie jest jednak analizowanie każdej republiki z osobna, lecz skupienie się na stanie wojennym z 17 maja 1980 r. Wprowadził go generał Chun Doo-hwan, który zdobył szerokie wpływy w państwie po zamordowaniu prezydenta Park Chung Hee w październiku 1979 r. Konieczne jest zatem zapoznanie się z sylwetkami tych dwóch postaci, aby szerzej omówić stan wojenny z 1980 r.

Autorka: Amelia Goc

Polityczne tło wydarzeń

W 1963 r. w Korei Południowej odbyły się wybory prezydenckie, w których niewielką różnicą głosów wygrał dotychczasowy wojskowy, Park Chung Hee. Z pewnością jednym z celów jego prezydentury była industrializacja państwa, gdyż Republika Korei zaliczana była wówczas do państw rolniczych. I rzeczywiście, w kolejnych latach gospodarka południowokoreańska wstąpiła na drogę dynamicznego rozwoju, na co z pewnością wpłynęły wdrażane pięcioletnie plany rozwojowe, a także wojna w Wietnamie.

Należy pamiętać, iż Korea Południowa zaangażowała się w ten konflikt po stronie USA, dzięki czemu mogła liczyć na finansowe i militarne wsparcie Waszyngtonu. Ten gospodarczy progres, który zanotowała Republika Korei, odzwierciedlają analizy ekonomiczne: PKB Korei Południowej z 2,3 mld dolarów w 1962 r. wzrosło aż do 61,4 mld dolarów w 1979 r. Jednak jak wskazują eksperci, to wszystko odbyło się kosztem demokratyzacji państwa.

Droga ku autorytaryzmowi

W kolejnych latach sprawowania urzędu prezydenta, Park Chung Hee coraz częściej nie przestrzegał zapisów południowokoreańskiej konstytucji – począwszy od 1971 r., Park systematycznie poszerzał swoje uprawnienia kosztem innych organów państwowych, a w 1972 r. rozwiązał parlament. Ku sprzeciwu społeczeństwa, południowokoreańska głowa państwa uzyskała możliwość nielimitowanego ubiegania się o reelekcję oraz powoływania 1/3 parlamentu. To spowodowało, że dotychczasowi sojusznicy prezydenta nie mieli zamiaru dłużej udzielać mu poparcia, w związku z tym dołączyli do szeregów opozycji. Nastroje w społeczeństwie coraz bardziej się radykalizowały, czego dowodem była próba zamachu na prezydenta Park Chung Hee w sierpniu 1974 r.

Incydent miał miejsce podczas obchodów święta niepodległości Korei Południowej w Teatrze Narodowym w Seulu. Ostatecznie, ofiarą zamachowca padła pierwsza dama Yuk Young-soo, a sam zabójca, co interesujące, miał zostać wysłany z polecenia Korei Północnej. Mimo to reżim Parka nieustannie tłumił demonstracje studenckie, a także robił wszystko, aby do minimum ograniczyć wolność mediów.

Gwałtowna utrata władzy

Problemy wewnętrzne Korei Południowej narastały. Po okresie dynamicznego wzrostu gospodarczego, kraj musiał zmierzyć się z dotkliwą inflacją i recesją, wywołanymi rewolucją irańską w 1979 r. i podwojeniem cen ropy naftowej. Nic więc dziwnego, że niepokoiło to prezydenta Parka, który jednocześnie nie potrafił zatrzymać fali ulicznych protestów wymierzonych w jego osobę. Południowokoreańska głowa państwa na spotkaniu z Kim Jae Kyu, szefem państwowych służb wywiadowczych (KCIA), wyraziła swoje głębokie niezadowolenie z faktu, iż podwładni Kima nie nadążają z tłumieniem masowych zamieszek.

Do spotkania doszło 26 października 1979 r. Owszem wiedziano, że Park i Kim nie są w najlepszych stosunkach już od dłuższego czasu, jednak nikt nie mógł przewidzieć, że sam szef służb wywiadowczych stanie się zabójcą prezydenta. Tamtego wieczoru dyrektor KCIA wymierzył broń w stronę Park Chung Hee i oddał ku niemu śmiertelne strzały. Osiemnastoletnie rządy znienawidzonego prezydenta dobiegły więc końca.

Zamach stanu i nowy bohater na scenie politycznej

Zabójstwo prezydenta przyczyniło się do powstania w kraju politycznej próżni. Następcą Parka został dotychczasowy premier Korei Południowej Choi Kyu-hah, który jednak nie miał zaplecza politycznego, zatem spodziewano się, że władza w kraju wkrótce przypadnie jednemu z wpływowych wojskowych. Te przewidywania okazały się słuszne, co potwierdziły wydarzenia z 12 grudnia 1979 r., kiedy to na czele generałów dokonujących siłowego przejęcia władzy stanął Chun Doo-hwan.

Był on absolwentem Koreańskiej Akademii Wojskowej, który po zdobyciu wykształcenia skutecznie piął się w wojskowej hierarchii stanowisk, aby w 1979 r. awansować na stanowisko dowódcy Dowództwa Bezpieczeństwa Wojskowego. Oprócz tego, Chun utrzymywał dobre stosunki z prezydentem Parkiem, co było nie bez znaczenia dla rozwoju kariery politycznej młodego wojskowego. Człowiek ten bowiem w kolejnych miesiącach miał zdobyć potężną władzę w Korei Południowej, ogłosić stan wojenny, a następnie objąć prezydenturę.

Zanim jednak to się wydarzyło, to w wyniku zamachu stanu z 12.12.1979 r. aresztowano Jeong Seung-hwa, szefa sztabu Armii Republiki Korei, któremu zarzucano udział w zabójstwie prezydenta Parka. Chun Doo-hwan zajmował się prowadzeniem śledztwa w tej sprawie, więc miał prawo aresztować Jeonga, szczególnie, że przebieg spotkania z 26 października wciąż owiany był tajemnicą.

Mimo wszystko nietrudno zauważyć, że powstanie wojskowe z 12 grudnia wydatnie pomogło w dojściu do władzy Chun Doo-hwan, który dwa dni po zamachu stanu usunął ze stanowisk wszystkich poprzednich generałów, a na ich miejsce powołał swoich zaufanych ludzi. To miało mu utorować drogę do zyskiwania coraz to większego wpływu w kraju. Przejęcie władzy nad Armią Republiki Korei przez Chun Doo-hwan było kluczowe, aby w następnej kolejności, równie szybko, podporządkować sobie społeczeństwo.

Eskalacja napięć

W kwietniu 1980 r. Chun uzyskał pełną kontrolę nad państwowymi służbami wywiadowczymi (KCIA), ale przejęcie to nie miało znamion legalności, a wręcz przeciwnie – wskazywało, iż Chun hołduje zasadzie, że w grze politycznej wszelkie chwyty są dozwolone. Jednocześnie ten południowokoreański dyktator wojskowy nie zrezygnował z pełnienia innych stanowisk w państwie (Chun wciąż pozostawał na czele Armii Republiki Korei), czego społeczeństwo nie potrafiło zaakceptować.

Podobnie jak za rządów Park Chung Hee, ludzie tłumnie wyszli na ulicę, domagając się przywrócenia podstawowych praw i wolności. Za punkt kulminacyjny demonstracji uznaje się wydarzenia w południowokoreańskiej stolicy, kiedy to 15 maja w Seulu protestowało, według szacunków, około 70 – 100 tys. studentów z aż 30 uniwersytetów. To zaś musiało spotkać się z odpowiedzią Chun Doo-hwan, który nie mógł pozwolić, aby ktokolwiek podważał jego władzę.

Stan wojenny

Dwa dni po wydarzeniach w stolicy, określanych często mianem „Wiosny w Seulu”, na mocy Dekretu nr 10, wprowadzono w całym kraju stan wojenny. W związku z tym Zgromadzenie Narodowe uległo rozwiązaniu, wolność słowa ograniczono do minimum, a uczelnie wyższe pozamykano. Stworzono nawet czarną listę książek, po które nie wolno było sięgać (znajdowały się tam np. pozycje dotyczące marksizmu).

Kara za czytanie zakazanej literatury była dotkliwa – należało się spodziewać aresztowania i oskarżenia o szpiegostwo. Ponadto, zakazano jakiejkolwiek politycznej aktywności, co sprawiło, że służby przystąpiły do aresztowania najbardziej prominentnych osób południowokoreańskiej sceny politycznej. Pierwszymi ofiarami służb działających na polecenie Chun Doo-hwan było dwudziestu sześciu polityków, zarówno partii rządzącej, jak i opozycyjnej, których podejrzewano o zakłócenie porządku publicznego.

To nie wszystko, gdyż represjonowano ludzi nawet niezwiązanych bezpośrednio z polityką – bardzo często kierowano ich do reedukacyjnego obozu w miejscowości Samchung, który stanowił południowokoreański obóz koncentracyjny. W ten sposób Chun chciał się pozbyć wszystkich nieprzychylnych sobie osób, które mogłyby podważać jego pozycję w państwie i podburzać do buntów.

Kiedy 17 maja 1980 r. wprowadzono stan wojenny w Korei Południowej, Chun Doo-hwan wyjaśniał, że takie posunięcie było konieczne, gdyż istnieje realne zagrożenie atakiem ze strony Korei Północnej. Według Chuna, nawet działalność studentów na ulicach południowokoreańskich miast miała być inspirowana przez Pjongjang.

Pięć dni przed ogłoszeniem dekretu o stanie wojennym, Chun podzielił się swoim stanowiskiem z generałem amerykańskich sił zbrojnych stacjonujących w Republice Korei. Generał John A. Wickham szybko nabrał jednak przekonania, że rzekome zagrożenie wojną z Koreą Północną stanowi dla Chuna jedynie pretekst, aby wkrótce zająć Błękitny Dom – siedzibę południowokoreańskiej głowy państwa. Patrząc na tamte wydarzenia z perspektywy czasu, czytelnym staje się fakt, iż pogląd amerykańskiego wojskowego był słuszny.

Powstanie w Gwangju

Społeczeństwo nieustannie robiło wszystko, aby przeciwstawić się władzy opresyjnego dyktatora. W południowo-zachodniej części Korei Południowej, w Gwangju, zamieszki studenckie wkrótce przerodziły się w protesty na ogromną skalę, które z czasem zaczęto określać mianem powstania.

Do studentów broniących swojej uczelni dołączyli wściekli mieszkańcy, którzy wspólnymi siłami zdołali opanować budynek administracji prowincji w centrum Gwangju i nawet utrzymać go przez tydzień. Powstanie, zapoczątkowane 18 maja 1980 r., niebawem ogarnęło także inne miasta w prowincji. Południowokoreańscy żołnierze, zmuszeni do wykonywania rozkazów Chun Doo-hwan, robili wszystko, aby możliwie jak najprędzej zdusić powstanie w zarodku. Wojskowi uciekali się nie tylko do pałowania demonstrantów lub ich torturowania, ale wkrótce nawet otworzyli do powstańców ogień. To skutkowało drastycznym wzrostem ofiar śmiertelnych.

27 maja, a więc dziesięć dni po wprowadzeniu stanu wojennego, wojska Chuna zaatakowały protestujących, pozbawiając życia aż 200 z nich. W ten sposób powstanie w Gwangju zostało gwałtownie stłumione, a miasta zdemolowane.

Podsumowanie

Chun Doo-hwan w kilka miesięcy zdołał zgromadzić w swoich rękach potężną władzę i we wrześniu 1980 r. zasiadł w Błękitnym Domu jako prezydent Korei Południowej. Społeczeństwo ze zdumieniem patrzyło na rozwój wydarzeń w kraju, gdyż nie potrafiło zrozumieć, jak to możliwe, że Chun Doo-hwan w tak szybkim tempie roztoczył absolutną kontrolę nad całym państwem.

Końcowe miesiące 1979 r. i pierwsza połowa roku następnego były dla społeczeństwa południowokoreańskiego czasem przepełnionym strachem i represjami. Nie można było być pewnym swojej przyszłości zarówno za czasów prezydentury Park Chung-hee, jak i dyktatury wojskowej Chun Doo-hwan. Społeczeństwo pragnęło, aby przynajmniej Chun Doo-hwan dosięgła sprawiedliwość za okropieństwa lat 80., ale to nie do końca się powiodło.

Owszem, Chun w latach 90. został oskarżony o zamach stanu i represje wobec powstańców w Gwangju, a w konsekwencji skazany na śmierć, lecz finalnie uzyskał ułaskawienie. Nie mogło być także mowy o możliwości przegłosowania wniosku dot. impeachmentu, kiedy to Chun sprawował prezydenturę. Chun Doo-hwan został jedynie zobligowany do zwrotu 220 miliardów wonów, które miał zgromadzić dzięki łapówkom, lecz jak oświadczają prokuratorzy, są oni w posiadaniu tylko połowy tej sumy.

Stan wojenny z 3 grudnia 2024 r.

Od wydarzeń opisanych w powyższych akapitach minęło już ponad czterdzieści lat, niemniej jednak w Korei Południowej po raz kolejny podjęto próbę wprowadzenia stanu wojennego. Urzędujący prezydent Yoon Suk-yeol zdecydował się na ten krok 3 grudnia 2024 r., lecz bardzo szybko musiał się z niego wycofać pod naciskiem społeczeństwa i parlamentu. Widać tu zatem pewne punkty wspólne co do przebiegu stanu wojennego z 1980 r., bowiem obu tym wydarzeniom towarzyszyły duże protesty społeczne, które w szczególności ogarnęły stolicę kraju.

Mimo wszystko jednak, po pierwsze, demonstracje z grudnia 2024 r. nie zakończyły się ogromnym rozlewem krwi, tak jak miało to miejsce w ubiegłym stuleciu. Po drugie, społeczeństwo w kraju i za granicą było dość dobrze poinformowane o wydarzeniach w Korei Południowej, a to dzięki dostępowi do Internetu, który z łatwością pozwolił relacjonować wydarzenia wprost z ulic Seulu. I po trzecie – stan wojenny z 2024 r. trwał zdecydowanie krócej niż ten z 1980 r., gdyż zaledwie sześć godzin, a nie osiem miesięcy. To sprawia, że stan wojenny z 3 grudnia określa się mianem najkrótszego w historii.

Zwróćmy jednak uwagę na to, że Yoon Suk-yeol w dużej części powielił zakazy, które wprowadził Chun Doo-hwan w 1980 r., gdyż ponownie była mowa o zawieszeniu działalności politycznej, w tym zamrożeniu funkcjonowania Zgromadzenia Narodowego, czy też choćby o poważnym naruszeniu wolności prasy. Wynika to rzecz jasna z samej definicji stanu wojennego, którego wprowadzenie implikuje znaczne ograniczenie wolności obywatelskich.

Niemniej jednak warto w tym miejscu dostrzec także inną zbieżność między wydarzeniami 1980 i 2024 r. Podając do wiadomości oficjalne powody wprowadzenia stanu wojennego w kraju, obaj politycy sięgnęli po aspekt zagrożenia ze strony Korei Północnej.

Widać zatem, że historia lubi się powtarzać i tak też jest w przypadku Korei Południowej, z tą różnicą, że prezydenta Yoon Suk-yeol, w przeciwieństwie do Chun Doo-hwan, czeka teraz impeachment. Zdecydowało o tym Zgromadzenie Narodowe, które poddało wniosek pod głosowanie 14 grudnia 2024 r.

Kara za stan wojenny może więc dotknąć Yoon Suk-yeol już niebawem, chyba że zostanie on ostatecznie ułaskawiony, tak jak Chun Doo-hwan. Czy zatem społeczeństwo południowokoreańskie doczeka się w końcu sprawiedliwości? To pytanie, jak na razie, musi pozostać bez odpowiedzi.

Źródła:

[1] Ables, Kelsey. „South Korea’s martial law crisis stirs memories of 1980 Gwangju massacre.” The Washington Post, December 4, 2024, https://www.washingtonpost.com/history/2024/12/04/south-korea-gwangju-martial-law-1980/
[2] Buzo, Adrian. The Making of Modern Korea. Routledge, 2022.
[3] Choe, Sang-Hun. „Chun Doo-hwan, Ex-Military Dictator in South Korea, Dies at 90.” The New York Times, November 22, 2021, https://www.nytimes.com/2021/11/23/world/asia/chun-doo-hwan-dead.html
[4] Eckert, Carter J. et al. Korea Old and New: A History. Ilchokak Publishers, 1990.
[5] Gan, Nectar. „The troubled history of martial law, coups and toppled presidents many hoped South Korea had left behind.” CNN, December 4, 2024, https://edition.cnn.com/2024/12/04/asia/south-korea-yoon-impeachment-presidents-fate-intl-hnk/index.html
[6] Kim, Djun Kil. The History of Korea. Greenwood Pub Group, 2014.
[7] Oberdorfer, Don. The two Koreas : a contemporary history. New York : Basic Books, 2001.
[8] Park, Won Gon. „The U.S. Carter Administration and Korea in the 12/12 Incident: Concession of Moral Diplomacy.” Korean Social Sciences Review, vol. 2, no. 2 (2012).
[9] Selman, Andrew. „Confucianism, Authoritarianism, and Democratization in South Korea.” BYU Asian Studies Journal, vol. 3 (2010).[10] SEO, Jeehyoung. American Boundary: South Koreas Democratization during the Chun Doo-Hwan Administration. Seul, 2014.https://s-space.snu.ac.kr/handle/10371/129212
[11] Stokes, Henry Scott. „U.S. Influence Couldn’t Avert South Korean Coup.” The New York Times, December 16, 1979, https://www.nytimes.com/1979/12/16/archives/us-influence-couldnt-avert-south-korean-coup.html
[12] Strnad, Grażyna. „South Korea Leaders in the Politics of Democratization.” International Journal of Korean Humanities and Social Sciences , vol. 3 (2017).
[13] Wiszowaty, Marcin Michał. Konstytucja Republiki Korei. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2015.
https://repozytorium.bg.ug.edu.pl/info/book/UOG5df12b8d24bf470891b37ba2ed27884b/

Artykuł Jaki przebieg miał poprzedni stan wojenny w Korei Południowej pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Dlaczego Prezydent Korei Południowej Yoon Suk-yeol ogłosił stan wojenny 3 grudnia 2024?

Amelia Wojciechowska — Sat, 21 Dec 2024 20:07:07 +0000

3 grudnia 2024 roku o godzinie 22 lokalnego czasu Prezydent Korei Południowej Yoon Suk-yeol podczas swojego przemówienia ogłosił wprowadzenie stanu wojennego. Jego słowa zszokowały wszystkich Koreańczyków, w tym nawet partię rządzącą, z której wywodzi się Prezydent. Oficjalnym powodem ogłoszenia tej decyzji miało być wzrastające zagrożenie ze strony Korei Północnej. Chociaż finalnie stan wojenny trwał w Korei Południowej tylko kilka godzin, wywołał ogromne poruszenie, a dalsze konsekwencje polityczne będziemy mogli obserwować w najbliższych tygodniach.

Autor: Aleksandra Rozmus

Kim jest Yoon Suk-yeol?

Urodzony w 1960 roku w Seulu, Yoon Suk-yeol jest synem profesora ekonomii z Uniwersytetu Yonsei i byłej wykładowczyni na Ewha Womans University. Ukończył studia prawnicze na Narodowym Uniwersytecie Seulskim w 1988 roku. Yoon Suk-yeol został zwolniony z obowiązkowej służby wojskowej z powodu anizometropii (różnicy w wielkości źrenic). Po studiach rozpoczął karierę prawniczą jako prokurator.

Bardzo szybko zainteresował się sprawami skorumpowanych urzędników i polityków. W 2016 roku prowadził dochodzenie w głośnej aferze korupcyjnej z udziałem ówczesnej prezydent Park Geun-hye i chebola Lee Jae-yong ówczesnego wiceprezesa Samsunga. Ta afera zakończyła się impeachmentem Pani Prezydent. W 2017 roku został szefem Centralnej Prokuratury Okręgowej w Seulu. W 2019 roku został powołany na stanowisko Prokuratora Generalnego, natomiast w 2021 roku zrezygnował z tej funkcji i ogłosił, że będzie startować w wyborach prezydenckich w 2022 roku.

Jeszcze w szkole średniej wziął udział w procesie pozorowanym, gdzie sądzony był Chun Doo Hwan odpowiedzialny za przeprowadzenie zamachu stanu w grudniu 1979 roku. Ten koreański polityk i generał brutalnie stłumił także demonstracje antyrządowe w 1980 roku, które określa się mianem masakry w Gwangju. Yoon Suk-yeol wydał werdykt, który w tym procesie pozorowanym skazywał Chun Doo Hwana na karę śmierci. Wieść o tej sprawie rozniosła się po szkole młody, a Yoon Suk-yeol uciekł z domu i ukrywał się u krewnego w Gangneung przez trzy miesiące.

Jest powód dlaczego warto wspomnieć właśnie o tej historii z życia urzędującego Prezydenta. To właśnie Chun Doo Hwan był odpowiedzialny za wprowadzenie stanu wojennego 17 maja 1980 roku. Ta decyzja generała była związana ze wspomnianymi wcześniej wydarzeniami w Gwangju. Do sytuacji z 3 grudnia 2024 roku, Chun Doo Hwan był ostatnią osobą, która wprowadziła stan wojenny w Korei Południowej. Jest to ciekawy splot wydarzeń, że Yoon tak surowo ocenił działania akurat tego generała w 1980 roku. Ponad 40 lat później miało się okazać, że Prezydent Yoon Suk-yeol będzie kolejną osobą właśnie po Chun Doo Hwanie, która wprowadzi stan wojenny.

Prezydentura Yoon Suk-yeola

Yoon Suk-yeol został zaprzysiężony jako 20. Prezydent Republiki Korei 10 maja 2022 roku. Jako kandydat Partii Władzy Ludowej zwyciężył w wyborach, pokonując Lee Jae-myung z Partii Demokratycznej. Yoon Suk-yeol zdobył 48.56 procent wszystkich głosów podczas gdy jego opponent zdobył ich 47.86 procent. Taka mała różnica między kandydatami sprawiła, że w momencie obejmowania urzędu Prezydent nie miał poparcia większości Koreańczyków.

10 kwietnia 2024 roku odbyły się wybory parlamentarne, które są często uważane za ewaluację urzędującego prezydenta. 2 lata po objęciu rządów poparcie Yoon Suk-yeol wyraźnie spadło i ten proces miał się tylko pogłębiać. Wybory wygrała Partia Demokratyczna zajmując 175 miejsc w Zgromadzeniu Narodowym. Partia Władzy Ludowej zdobyła już tylko 108 mandatów. Takie wyniki tylko potwierdziły dalsze trudności na linii Prezydent – Zgromadzenie Narodowe.

Powody wprowadzenia stanu wojennego i polityczny kontekst sytuacji

Jego zwycięstwo w wyborach było historyczne, gdyż była to najmniejsza różnica, z jaką wygrał jakikolwiek kandytach w Korei Południowej w wyborach prezydenckich. Jednak taki wynik sprawiał, że ponad połowa Koreańczyków nie wspierała jego osoby już na początku jego kadencji. Co więcej, poparcie dla Prezydenta Yoon Suk-yeola zaczęło niemal od razu sukcesywnie spadać.

Było to związane z jego kontrowersyjnymi poglądami i planami. Już w kampanii prezydenckiej w 2022 roku Yoon prowadził antyfeministyczną narrację oraz deklarował zlikwidowanie Ministerstwa Równości Płci i Rodziny. Ten konserwatywny polityk nie wierzy w równouprawnienie płci i twierdzi, że to właśnie feministki odpowiadają za przeraźliwie niski wskaźnik urodzeń w kraju.

Prezydent Yoon taki słowami dociera do bardziej konserwatywnej części koreańskiego społeczeństwa. Jednakże równolegle mamy kolejną część Koreańczyków prezentujących zupełnie odmienne poglądy. Wybór Yoon Suk-yeola na prezydenta tylko pogłębił proces polaryzacji obywateli Korei Południowej.

Wracając do wyników wyborów parlamentarnych w 2024 roku, należy jeszcze raz podkreślić, że Partia Demokratyczna zdobyła większość w parlamencie, co zapoczątkowało zaciekłą walkę pomiędzy Prezydentem a Zgromadzeniem Narodowym. Opozycja kontrolująca jednoizbowy parlament ostro sprzeciwiała się propozycjom Prezydenta i vice versa.

Przejdźmy teraz do analizy wystąpienia Prezydenta z dnia 3 grudnia 2024 roku. Podczas przemowy Prezydent powiedział, że wprowadza stan wojenny, żeby obronić kraj przed zagrożeniami ze strony antypaństwowych ruchów, a także przed niebezpieczeństwami płynącymi ze strony komunistycznej Korei Północnej. Prezydent podkreślał także, że Zgromadzenie Narodowe od początku swojej kadencji blokowało gałąź sądowniczą w państwie oraz również wnioskowało o impeachment ponad 20 urzędników na wysokich stanowiskach.

Prezydent oskarżył Zgromadzenie Narodowe, a w szególności opozycję posiadającą większość w parlamencie o sparaliżowanie działań rządu i blokowanie spraw dotyczących budżetu. Niemniej jednak Prezydent uzasadniał wprowadzenie stanu wojennego chęcią obrony państwa przed siłami komunistycznymi Korei Północnej i siłami antypaństwowymi, które wspierają Pjongjang. Wypowiedź Prezydenta była bardzo jasna i klarowna. Według Yoon Suk-yeola to właśnie opozycja ponosi winę za paraliż legislatury państwowej.

Pod pretekstem obrony przed Koreą Północną Prezydent wprowadził stan wojenny, który pozwalał wojsku na tymczasowe sprawowanie rządów oraz zabrania np. organizacji protestów czy jakichkolwiek innych działań politycznych. Aktualnie zagrożenie ze strony Korei Północnej nie jest takie duże i można się zastanawiać czy prawdziwym powodem wprowadzenia stanu wojennego nie była chęć kontrolowania politycznej opozycji i Zgromadzenia Narodowego.

Przebieg wydarzeń podczas stanu wojennego

3 Grudnia

22:25 Prezydent Yoon w przemówieniu do narodu ogłasza wprowadzenie stanu wojennego

22:41 Lider Partii Władzy Ludowej Han Dong-hoon krytykuje decyzję Prezydenta

22:56 Lider opozycji Lee Jae-myung deklaruje, że wprowadzenie stanu wojennego jest niekonstytucyjne i wzywa do przybycia do Zgromadzenia Narodowego

23:04 Główne wejście do Zgromadzenia Narodowego zostaje zamknięte, a wejście dla parlamentarzystów zostaje zablokowane

23:55 Partia Demokratyczna wzywa wszystkich swoich członków do zebrania się w budynku Zgromadzenia Narodowego

4 grudnia

00:22 Wojsko blokuje wejście do budynku Parlamentu

00:45 Wojsko wymusza wejście do budynku Parlamentu i ścierają się z pracownikami Zgromadzenia

01:01 Zgromadzenie Narodowe jednomyślnie przegłosowało rezolucję, która znosi stan wojenny. Głosowało 190 posłów z 300, wszyscy zebrani zagłosowali za

02:01 Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego Woo ogłasza, że Minister Obrony i Prezydent zostali powiadomieni o decyzji Zgromadzenia

04:28 Prezydent Yoon ogłasza w przemówieniu, że zniesie stan wojenny po oficjalnej konsultacji rządu

05:03 Rząd uchyla dekret o stanie wojennym

Konsekwencje

Choć stan wojenny trwał tylko 6 godzin, to wzbudził wiele kontrowersji. Niemalże od razu po wieczornym wystąpieniu Prezydenta ludzie zaczęli wychodzić na ulice Seulu i rozpoczęły się demonstracje. Sytuacja rozwijała się dynamicznie przez całą noc, aby ostatecznie doprowadzić do zniesienia stanu wojennego. Pierwsze rezygnację ze sztabu prezydenta zostały ogłoszone już po godzinie 9 dnia 4 grudnia 2024 roku.

Po południu tego dnia Partia Demokratyczna złożyła wniosek o impeachment Ministra Obrony Kim Yong-hyun, po czym minister sam podał się do dymisji. To właśnie on wziął na siebie odpowiedzialność za wprowadzenie stanu wojennego. Kilka dni później 7 grudnia Zgromadzenie Narodowe głosowało nad wnioskiem o impeachment Prezydenta Yoon.

Partia Władzy Ludowej zbojkotowała to głosowanie i nie osiągnięto wymaganej liczby 200 głosów “za”, aby wniosek przeszedł. Jednakże później Prezydent Yoon został objęty zakazem wyjazdu z kraju. We wtorek 10 grudnia został powołany organ śledczy, który poprowadzi dochodzenie w sprawie wprowadzenia stanu wojennego. Będzie to współpraca Krajowego Biura Śledczego, Ministerstwa Obrony, a także Biura Śledczego ds. Korupcji dla Wysokich Urzędników. Yoon Suk-yeol może się spodziewać oskarżenia o bunt, wzniecenie powstania oraz ponadto o nadużycie władzy.

Są to bardzo poważne zarzuty. Mimo nieudanej próby impeachment Prezydent pozostał u władzy, jednakże wszystko wskazywało na to, że to początek końca politycznej kariery Yoon Suk-yeola. W sobotę 14 grudnia Zgromadzenie Narodowe przegłosowało wniosek o impeachment Yoon Suk-yeola. 204 parlamentarzystów odpowiedziało się za, a 85 osób zagłosowało przeciw.

Wieczorem tego dnia Prezydent został już oficjalnie zawieszony z wykonywania swoich obowiązków. Teraz jego sprawą zajmie się Trybunał Konstytucyjny, który ma 180 dni na podjęcie decyzji czy podtrzymuje wniosek parlamentu o impeachmencie Prezydenta czy nie. Do tego czasu premier Han Duck-soo będzie pełnił jego obowiązki.

Źródła

[1] Office of the President, Republic of Korea. „Profile.”, https://eng.president.go.kr/profile/2024/12/10/laptop
[2] Yoon L. „South Korea: 20th Presidential Election Results 2022,” June 24, 2024, https://www.statista.com/statistics/1295612/south-korea-20th-presidential-election-results/2024/12/09/laptop
[3] Cha Victor, Jinwan Park, and Andy Lim. “South Korea’s 2024 General Election: Results and Implications.” Center for Strategic & International Studies, April 10, 2024, https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/2024/12/11/laptop
[4] Abril Guillermo and Inma Bonet Bailén. “Who is Yoon Suk Yeol, the leader behind the political crisis that has shaken South Korea?” El Pais English, December 4, 2024, https://english.elpais.com/international/2024-12-04/who-is-yoon-suk-yeol-the-leader-behind-the-political-crisis-that-has-shaken-south-korea.html/2024/12/10/laptop
[5] Chea Sarah. “Transcript: President Yoon SukYeol’s speech to declare emergency martial law.” Korea JoongAng Daily, December 4, 2023, https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-12-04/national/politics/Transcript-President-Yoon-Suk-Yeols-speech-to-declare-emergency-martial-law-/2191990/2024/12/10/laptop
[6] Kim Je Heon (James), Andy Hong, Joo Young Kim, Jaehyoung Ju and Sheewon Min. „Ongoing: South Korea’s Political Turmoil – A Timeline.” Korea Economic Institute of America, December 11, 2024, https://keia.org/the-peninsula/ongoing-south-koreas-political-turmoil-a-timeline/2024/12/11/ laptop
[7] Lee Jung-joo. “Joint investigation team on Yoon launched.” The Korea Herald, December 11, 2024, https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20241211050086/2024/12/11/laptop

Artykuł Dlaczego Prezydent Korei Południowej Yoon Suk-yeol ogłosił stan wojenny 3 grudnia 2024? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.

Jakie są perspektywy dla relacji polsko-azjatyckich?

Jarosław Pobihon — Sat, 14 Dec 2024 20:06:08 +0000

Polska dyplomacja w ostatnim czasie kładzie szczególny nacisk na zacieśnianie bilateralnych relacji z krajami azjatyckimi i wykorzystuje ku temu wszelkie sposobności: wizyta premiera Indii w Warszawie, spotkanie Andrzeja Dudy z prezydentem Yoon Suk-yeolnem w Korei Południowej czy tournee ministra Radosława Sikorskiego w Azji Południowo-Wschodniej stanowią solidne podstawy, które mają na celu wzmocnienie współpracy pod kątem gospodarczym i politycznym Polski z regionem Indo-Pacyfiku.

Autorka: Natalie Jagło

Potencjał gospodarczy Indo-Pacyfiku

Ostatnie 30 lat stanowi okres zwiększającego się wpływu krajów Azji i Pacyfiku na globalną politykę i gospodarkę. Międzynarodowy Fundusz Walutowy odnotował niemal dwukrotny wzrost światowego PKB w regionie Indo-Pacyfiku począwszy od lat 90. Do czasów współczesnych wskaźnik ten osiągnął wartość 27,7%, a w roku 2023 – już 46,05%. Chiny jako druga gospodarka na świecie niewątpliwie mają istotny wpływ na zwiększające się znaczenie Azji na arenie międzynarodowej, stanowiąc główną siłę eksportową i importową. Dodatkowo, postępujący rozwój Indii i państw Azji Południowej-Wschodniej sprawi, że w tym stuleciu to właśnie ten region będzie globalnym liderem pod względem gospodarczym.

Kontakty gospodarcze między Polską a Azją

Eksperci od lat poruszają kwestię niewykorzystanego potencjału relacji gospodarczych między Polską a regionem Indo-Pacyfiku; według GUS eksport Polski do państw Azji w 2022 roku wyniósł zaledwie 5,1%. Sytuacja przedstawia się lepiej pod kątem importu, który wynosi już 29,2% całego importu Polski. Według szacunków Banku Światowego, polski eksport do Azji Wschodniej i Pacyfiku w roku 2021 roku osiągnął znacznie niższe wartości niż w przypadku innych krajów europejskich; Niemcy importowały do Indo-Pacyfiku aż 13,4% całego swojego eksportu, dla porównania Polska jedynie zaś 2,78%. Nie tylko możliwości gospodarczo-ekonomiczne są niewykorzystane – sektory związane z turystyką, emigracją pracowników czy rozwojem nauki również są pogrążone w stagnacji.

Relacje dyplomatyczne z Indo-Pacyfikiem

Do 2020 roku relacje polityczne między Polską a Azją i Pacyfikiem nie były znaczące, następnie ich rozwój został chwilowo wstrzymany ze względu na wybuch pandemii. Obecnie jednak Polska zaczyna przykładać większą wagę do umocnienia swojej pozycji w regionie Indo Pacyfiku; w okresie 2020–2024 odbyły się łącznie cztery wizyty najwyższego szczebla w tymże regionie, m.in wizyta premiera RP w Japonii w 2020 r. oraz wizyty prezydenta w Japonii, Chinach, Mongolii i Korei Południowej odpowiednio w latach 2021, 2022, 2023 oraz 2024.

Polska gościła także polityków tego regionu u siebie, m.in dwukrotnie premiera Japonii w 2023 r. oraz premiera i prezydenta Republiki Korei w tym samym roku. Oprócz tych wizyt miały miejsce także delegacje ministrów spraw zagranicznych oraz rozmowy telefoniczne na różnych szczeblach czy spotkania przy okazji wydarzeń międzynarodowych. Należy również wspomnieć, iż Polska posiada cztery partnerstwa strategiczne z państwami regionu: z Chinami (od 2011 roku), Koreą Południową (od 2013 roku), Japonią (zawarte w 2015 roku) i od sierpnia tego roku także z Indiami.

Niezaprzeczalnie rosnące znaczenie gospodarcze i polityczne państw Azji i Pacyfiku sprawia, że polscy politycy są świadomi szans w realizacji strategicznych celów, takich jak dywersyfikacja relacji gospodarczych czy zwiększenie bezpieczeństwa ekonomicznego poprzez nawiązywanie i wzmacnianie współpracy z krajami azjatyckimi.

Rok 2024 dla Polski upłynął pod znakiem zintensyfikowanych relacji z Azją: w czerwcu prezydent RP Andrzej Duda złożył wizytę w Chinach, zaś dwa miesiące później gościł on w Warszawie premiera Indii Narendrę Modiego. We wrześniu minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski odbył delegację do krajów Azji Południowo-Wschodniej, odwiedzając Singapur, Filipiny i Malezję. W październiku polska reprezentacja ponownie zawitała na Dalekim Wschodzie: prezydent Andrzej Duda spotkał się wówczas w Seulu z prezydentem Korei Południowej.

Dwa azjatyckie giganty a Polska

Jak Polska może wykorzystać kontakty z azjatyckimi potęgami takimi jak Indie czy Chiny? Dotychczas to Chiny dominowały niezaprzeczalnie w Azji pod względem potencjału gospodarczego, jednakże rosnące znaczenie Indii nie może (dłużej) pozostać niezauważone przez Polskę. Indie obecnie funkcjonują w dyskursie publicznym jako trzecia największa gospodarka świata w ujęciu parytetu nabywczego, która zdecydowanie przeważa nad Państwem Środka pod względem zasobów siły roboczej; demografia Półwyspu Indyjskiego charakteryzuje się młodym społeczeństwem (średnia wieku wynosi tam 28 lat, w przeciwieństwie do starzejącego się społeczeństwa chińskiego, gdzie liczba ta wynosi 40), borykającym się z bezrobociem również pośród wykwalifikowanej kadry.

Gospodarka indyjska wzrasta w tempie 6-7% rocznie, dlatego stanowi istotnego partnera dla wspólnych, polsko-indyjskich inwestycji. Oprócz tego, rząd indyjski poprzez programy takie jak m.in. “Make in India” pragnie wykorzystać tendencje krajów zachodnich do dywersyfikacji producentów i przyciągnąć inwestycje z krajów zachodnich spoza Państwa Środka na Półwysep Indyjski. Obserwując tendencje wzrostowe liczby Indusów w Polsce (w 2014 roku w Polsce zamieszkiwało kilka tysięcy Indusów, obecnie ta liczba wynosi ok. 35 tysięcy) można stwierdzić, iż Polska jako destynacja do rozwoju akademickiego czy zawodowego wśród młodych Indusów zyskuje na znaczeniu.

Tymczasem historia relacji polsko-chińskich sięga jeszcze czasów PRL: to właśnie Polska była drugim państwem na świecie, zaraz po ZSRR, które otworzyło swoje przedstawicielstwo dyplomatyczne przy nowych władzach Chin po 1949 roku. Pod względem gospodarczym, uwzględniając wskaźnik PKB według siły nabywczej, Chiny stały się największą gospodarką świata w 2017 roku, wyprzedzając tym samym USA.

Należy wziąć pod uwagę fakt, iż wydajność chińskiej gospodarki w porównaniu do amerykańskiej pozostaje na niezmienionym poziomie od lat 70. ubiegłego wieku. Rozwój Chin oparty o rosnące w nieskończoność inwestycje wyczerpał się, gdyż 15 lat temu chińskie inwestycje osiągnęły poziom 40-45% według wskaźnika PKB i na nim się zatrzymały, co z punktu widzenia krytyków antropocenu nie jest negatywną tendencją. Co kilka lat Chiny dokonują znacznego wzmożenia inwestycyjnego, które na 2-3 lata powoduje wzrost wskaźnika PKB, ale nie odwraca wieloletniej spadkowej dynamiki Chin.

Jednakże Chiny istotnie oddziałują na gospodarkę światową oraz są drugim najważniejszym partnerem w imporcie towarów dla Polski. Natomiast w eksporcie do Chin Polska nie stanowi istotnego partnera: jedynie 0,8% polskiego eksportu trafia do Chin. Ze względu na spowalniającą dynamikę rozwoju Chin istotne dla Polski jest poszukiwanie alternatywnych rozwiązań w innych krajach azjatyckich.

Azja Południowo-Wschodnia a Polska

Podczas wrześniowej wizyty Radosław Sikorski spotkał się z ministrami spraw zagranicznych wszystkich trzech państw, a także z premierami Singapuru i Malezji oraz prezydentem Filipin. W rozmowach zostały poruszone głównie kwestie zacieśnienia bilateralnej współpracy sektorowej oraz bieżące kwestie dotyczące bezpieczeństwa regionalnego i globalnego.

Podczas wizyty w Malezji i na Filipinach minister Sikorski był wspierany przez delegację Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz przedstawicieli Ministerstwa Obrony Narodowej. W Manili odbyło się III Polsko-Filipińskie Forum ICT, w którym uczestniczył wiceminister cyfryzacji Michał Gramatyka oraz reprezentanci polskiego biznesu.

Zakończono również negocjacje dotyczące umowy między POLSA (Polska Agencja Kosmiczna) a PHILSA (Filipińska Agencja Kosmiczna) o pokojowej współpracy w dziedzinie eksploracji kosmosu oraz porozumienia dotyczącego współpracy w technologii informacyjno-komunikacyjnej. Oba dokumenty mają zostać podpisane przed końcem tego roku.

Polska poprzez utrzymywanie kontaktów gospodarczych z Malezją i Filipinami dostrzega szansę na rozwój przemysłu zbrojeniowego, technologii komunikacyjnych, cyberbezpieczeństwa ale również w zakresie ekologicznych rozwiązań związanych z zielonymi technologiami czy zielonym wodorem.

Minister spraw zagranicznych postulował również znaczenie ustabilizowania sytuacji politycznej na Morzu Południowochińskim w kontekście transportu morskiego. Potencjalny konflikt zbrojny na tymże szlaku handlowym może mieć bowiem wpływ na globalny łańcuch dostaw, co może również negatywnie odbić się na wskaźnikach handlu zagranicznego Polski z innymi krajami.

Relacje między Polską a Koreą Południową

Od ponad 10 lat Polska i Korea Południowa objęte są partnerstwem strategicznym. Dynamiczny rozwój współpracy gospodarczej między tymi dwoma państwami jest widoczny w wynikach obrotów handlowych z 2023 roku: eksport z Polski do Korei Południowej wzrósł o 8,5% i wyniósł 972,6 milionów dolarów,, z kolei import z Republiki Korei zwiększył się o 13,6% i wyniósł niemal 10,4 miliardów dolarów.

Z tego względu Korea Południowa jest obecnie największym azjatyckim inwestorem dla Polski, a łączne obroty handlowe między Polską a Koreą Południową osiągnęły rekordową wartość 11,4 miliardów dolarów. Podczas swojej październikowej wizyty w Seulu prezydent Andrzej Duda spotkał się z przedstawicielami koreańskiego biznesu oraz odwiedził zakłady produkcyjne takie jak Hyundai Rotem czy Hanwha Aerospace. Obydwa państwa dążą do zacieśnienia współpracy w sektorze zbrojeniowym, a konkretniej – do “polonizacji” wyposażenia produkowanego przez koreańskie firmy.

Spotkanie miało także wymiar geopolityczny: podczas konferencji prasowej po rozmowach bilateralnych prezydent Andrzej Duda wyraził swoje obawy związane z działaniami zwiększającymi poczucie zagrożenia na Półwyspie Koreańskim. Zapewnił, że Polska jako państwo neutralne będzie dążyć do minimalizowania tych napięć, aby utrzymać pokój w regionie. Omówiono również sytuację na Ukrainie, w tym szczegóły rosyjskiej inwazji.

Prezydencja Polski w Radzie UE

Polska została wyznaczona do objęcia prezydencji w Radzie Unii Europejskiej na pierwszą połowę 2025 roku, dzięki czemu mamy szansę odegrać kluczową rolę w prowadzeniu unijnej polityki zewnętrznej, m.in. w obszarach takich jak handel i rozwój, walka z terroryzmem oraz w zakresie prawa międzynarodowego. Odbywa się to poprzez m.in. przewodzenie codziennym pracom ambasadorów (COREPER) i grup roboczych w RUE czy poprzez wpływ na przygotowywanie planów współpracy UE (w tym z Azją).

Prezydencja w Radzie daje także możliwość kształtowania unijnej polityki względem Azji, która w ostatnich latach staje się coraz bardziej obecna w europejskim dyskursie, obejmując nie tylko kwestie gospodarcze, ale także zagadnienia związane z bezpieczeństwem.

Zwiększająca się rola gospodarcza i polityczna krajów regionu Azji i Pacyfiku sprawia, że rozwój współpracy z tym obszarem będzie korzystny dla interesów Polski oraz realizacji jej kluczowych celów strategicznych. Wśród nich znajdują się m.in. dywersyfikacja kontaktów gospodarczych czy wzmocnienie bezpieczeństwa ekonomicznego, w tym zwiększenie odporności i stabilności łańcuchów dostaw. Ponadto, takie zaangażowanie może wspierać działania na rzecz Ukrainy w kontekście konfliktu z Rosją. Polska, jako kraj graniczny Unii Europejskiej, ma także potencjał w rozwijaniu infrastruktury łączącej Europę z Azją, obejmując w tym inicjatywie również Ukrainę i państwa Kaukazu.

Objęcie przez Polskę przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej stanowi okazję do większego wpływu na politykę UE wobec Azji, zgodnie z polskimi interesami strategicznymi, a także do umocnienia swojej pozycji i dwustronnych relacji z krajami azjatyckimi. Skuteczne wykorzystanie tych możliwości może zostać uzyskane poprzez uwzględnienie w programie prezydencji UE konkretnych działań, które doprowadzą do intensyfikacji kontaktów z regionem Azji i Pacyfiku oraz zaproponowania różnorakich inicjatyw w tej dziedzinie.

Podsumowanie

Azja Południowo-Wschodnia to jeden z najszybciej rozwijających się gospodarczo regionów świata, a fakt ten przyczynia się do rosnącego znaczenia Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN).

Polska wyraża swoje zainteresowanie intensyfikacją współpracy zarówno dwustronnej, jak i wielostronnej w regionie, planując przystąpienie do Traktatu o Przyjaźni i Współpracy w Azji Południowo-Wschodniej (TAC), dla którego poparcie wyraziła m.in. Malezja. Przystąpienie do traktatu pozwoli Polsce umocnić swoją pozycję jako aktywnego partnera w dialogu politycznym w regionie oraz stworzy nowe perspektywy współpracy.
Współpraca z krajami ASEANu również jest dla Polski istotna ze względu na możliwość zwiększenia naszego znaczenia na arenie międzynarodowej.

Nawiązywanie i utrzymywanie relacji gospodarczych z krajami azjatyckimi umożliwi polskiemu rynkowi rozwój w różnorakich obszarach bez ryzyka bycia zależnym od jednego partnera handlowego, jakim są Chiny. Zdywersyfikowane możliwości, jakie dają Polsce azjatyckie państwa, są istotne nie tylko w kontekście gospodarczym, ale i dyplomatycznym.

Źródła:

[1] Ministerstwo Spraw Zagranicznych (2024) “Minister Radosław Sikorski zakończył wizytę w Azji Południowo-Wschodniej – Ministerstwo Spraw Zagranicznych – Portal Gov.pl [https://www.gov.pl/web/dyplomacja/minister-radoslaw-sikorski-zakonczyl-wizyte-w-azji-poludniowo-wschodniej.]
[2] Kugiel, P. (2024) “GoAzja – Współpraca Polski z regionem Azji i Pacyfiku podczas prezydencji w Radzie UE.” PISM.pl.
[https://www.pism.pl/publikacje/goazja-wspolpraca-polski-z-regionem-azji-i-pacyfiku-podczas-prezydencji-w-radzie-ue.]
[3] Zalewski, K. (2024) “Polska-Indie. Uchylone okno gospodarczych możliwości.” Rzeczpospolita. [https://www.rp.pl/eksport/art41188971-polska-indie-uchylone-okno-gospodarczych-mozliwosci.]
[4] Urząd do Spraw Cudzoziemców. (2022). “Statystyki – Świat – Aktualne Dokumenty – Mapa – Rok: 2022.” Migracje.gov.pl. [https://migracje.gov.pl/statystyki/zakres/swiat/typ/dokumenty/widok/mapa/rok/2022/?x=-0.7267&y=0.5594&level=1.55681.]
[5] Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (2024) “Seul. Spotkanie Prezydenta RP z przedstawicielami koreańskiego biznesu.” Prezydent.pl. [https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wizyty-zagraniczne/seul-spotkanie-prezydenta-rp-z-przedstawicielami-koreanskiego-biznesu,93276biznesu.]
[6] Serwis Rzeczpospolitej Polskiej. (2023) “Republika Korei – Polska w Republice Korei” Gov.pl.
[https://www.gov.pl/web/republikakorei/relacje-dwustronne.]
[7] wnp.pl. (2024) “Malezja: MSZ: Popieramy wniosek Polski o przystąpienie do grona stron traktatu TAC.” [https://www.wnp.pl/rynki-zagraniczne/malezja-msz-popieramy-wniosek-polski-o-przystapienie-do-grona-stron-traktatu-tac,869429.html.]
[8] wpolityce.pl. (2024). “Sikorski w Azji. Żaryn rozbraja jego przechwałki ws. Rosji.” wpolityce.pl.
[https://wpolityce.pl/polityka/704603-sikorski-w-azji-zaryn-rozbraja-jego-przechwalki-ws-rosji.]
[9] CSM – Centrum Stosunków Międzynarodowych. (2024.) “Analiza CSM: „Polska wobec krajów ASEAN” CSM – Centrum Stosunków Międzynarodowych. csm.org [https://csm.org.pl/analiza-csm-polska-wobec-krajow-asean/.]
[10] Serwis Rzeczpospolitej Polski (2016) “Współpraca Polityczna – Polska w ChRL – Portal Gov.pl.” Polska w ChRL. [https://www.gov.pl/web/chiny/wsp-polityczna.]
[11] “Raport Specjalny: Chiny – Lipiec 2024” (2024) | Serwis Spółki PFR S.A.” Pfr.pl. [https://pfr.pl/artykul/raport-specjalny-chiny-lipiec-2024-r.]

Artykuł Jakie są perspektywy dla relacji polsko-azjatyckich? pochodzi z serwisu Forum Młodych Dyplomatów.