W dniach 20-21 listopada br. Wilno odwiedził minister spraw zagranicznych Tajwanu Lin Chia-Lung. Przybył on na Litwę na czele delegacji złożonej z przedstawicieli 19 tajwańskich firm z branży produkcji bezzałogowców. Wszystko odbyło się w ramach organizowanego w litewskiej stolicy Drone Industry Business Forum. W jego trakcie Litewskie Stowarzyszenie Przemysłu Obronnego i Bezpieczeństwa podpisało dwa listy intencyjne z Taiwan Excellence Drone International Business Opportunities Alliance (TEDIBOA) oraz z Aerospace Industrial Development Corp. (AIDC).

Autor: Tomasz Zduńczyk

Ze strony tajwańskiej obie umowy podpisał prezes AIDC i jednocześnie przewodniczący TEDIBOA Hu Kai-hung. Wizyta tajwańskiej delegacji na Litwie była związana z wizytą ministra Lina w Europie. Tajwan dąży obecnie do rozwoju współpracy w dziedzinie dronów zwłaszcza z Polską i Litwą. Z tą drugą wiążą go szczególnie ciepłe relacje, odkąd w listopadzie 2021 w Wilnie otwarto tajwańskie przedstawicielstwo handlowe, czyli de facto ambasadę Republiki Chińskiej. 

Jednakże w przeciwieństwie do znacznej większości państw, które goszczą u siebie przedstawicielstwo Tajpej, wileńskie biuro zgodnie z porozumieniem władz litewskich i tajwańskich posiada przymiotnik “tajwańskie” w nazwie. Spowodowało to zdecydowaną reakcję ChRL, która wycofała swojego ambasadora z Litwy i poprosiła Wilno o zrobienie tego samego, a nawet de facto wprowadziła sankcje gospodarcze i osobowe. 

Wizyta ministra Lina była także związana z 3 rocznicą jego utworzenia. Do dzisiaj stosunki chińsko-litewskie są bardzo napięte. Ale w zasadzie jak do tego doszło? Co spowodowało, że Litwa, zwana “odważnym krajem” rzuciła wyzwanie Państwu Środka?

By odpowiedzieć na wyżej postawione pytania należy cofnąć się o kilka lat w przeszłość. Jeszcze zanim konserwatyści na czele z Gabrieliusem Landsbergisem utworzyli rząd w 2020 roku Litwa bardzo duży nacisk kładła na podkreślanie swojego “wsparcia dla prześladowanych na całym świecie”. Litwini byli zaangażowani we wspieranie protestów na Ukrainie w 2013-2014 roku, a teraz wspierają walkę Kijowa z agresją Moskwy. 

Wilno wspierało także białoruską opozycję przed, w trakcie i po protestach 2020 roku. To właśnie tam obecnie znajdują się organy utworzone przez Światlanę Cichanouską, a ona sama korzysta także ze wsparcia litewskiej dyplomacji w swoich staraniach na rzecz izolacji reżimu Alaksandra Łukaszenki. Litwa była także najbardziej zaangażowanym w projekt Partnerstwa Wschodniego państwem bałtyckim. Jednocześnie to właśnie ona była krajem, który był najmniej związany gospodarczo z Państwem Środka w Europie Środkowo-Wschodniej. 

Te dwa czynniki spowodowały, że w Wilnie na początku tego dziesięciolecia pojawiła się idea zwiększenia kontaktów z Tajwanem. W 2020 roku wybory wygrała partia Związek Ojczyzny-Litewscy Chrześcijańscy Demokraci (TS-LKD) na czele ze stosunkowo mlodym i bardzo ambitnym Gabrieliusem Landsbergisem, który wkrótce zostal ministrem spraw zagranicznych. To właśnie w tym momencie Litwa rozpoczęła zdecydowany zwrot w kierunku “polityki wartości”, tym samym zwiększając swoje kontakty z Tajwanem i zaostrzając kurs wobec ChRL.

Eksperci i komentatorzy są w zasadzie zgodni, że to właśnie Landsbergis był głównym pomysłodawcą i realizatorem “zwrotu tajwańskiego”. Jeszcze będąc w opozycji, razem z Žygimantasem Pavilionisem i Mantasem Adomėnasem stał się głównym orędownikiem zwiększenia kontaktów litewsko-tajwańskich, a także ostrzejszej polityki względem Pekinu. Zarówno Landsbergis jak i Pavilionis pochodzą ze słynnych litewskich rodzin. Adomėnas za to ma za sobą skandal korupcyjny przez który został wyrzucony z TS-LKD w 2018 roku, ale w 2019 znowu stał się członkiem tego ugrupowania. 

Przyjmuje się, że zaangażowanie w sprawę tajwańską było sposobem na “restart” kariery politycznej, ale wydaje się to nie do końca trafne, ponieważ to właśnie Adomėnas był jednym z członków utworzonej w 2009 roku parlamentarnej grupy ds. międzyparlamentarnych stosunków z Tajwanem. 

Po zwycięstwie TS-LKD został on wiceministrem spraw zagranicznych, a w czasie rozpoczęcia “zwrotu tajwańskiego” miał pełnić “kluczową” rolę we wprowadzaniu polityki zagranicznej opartej na wartościach. Pavilionis został za to przewodniczącym sejmowej komisji ds. zagranicznych, co także miało znaczenie dla zdobywania poparcia dla działań ministerstwa w parlamencie. Zyskali oni także wsparcie wchodzącej w skład koalicji rządzącej Partii Wolności (Laisvės Partija – LP), której liderka Aušrinė Armonaitė również zaangażowała się w prowadzenie nowej polityki. 

To ugrupowanie przedstawiło nawet bardziej radykalne postulaty niż TS-LKD – nawoływało do podjęcia wszelkich działań w celu uznania niepodległości Tajwanu. Ostatni z ówczesnych koalicjantów, czyli Ruch Liberalny Republiki Litewskiej (Lietuvos Respublikos Liberalų Sąjūdis – LRLS) na czele z Viktoriją Čmilytė-Nielsen również pozytywnie podchodził do kwestii zmiany litewskiego podejścia do polityki względem Chin. Jednym z członków-założycieli LRLS jest także Gintaras Steponavičius, który przez dwie kadencje (2016-2024) pełnił funkcję przewodniczącego parlamentarnej grupy ds. międzyparlamentarnych kontaktów z Tajwanem.

Jeszcze przed dojściem do władzy TS-LKD Litwa podejmowała pewne kontakty z Tajwanem, ale głównie orientowała się ona na Chiny kontynentalne. W 2017 oba kraje podpisały protokół ustaleń w sprawie Inicjatywy Pasa i Szlaku, a rok później Ministerstwo Transportu  RL rozpoczęło realizację połączenia kolejowego pomiędzy Wilnem a Chongqing. 

Chiny były także zainteresowane zainwestowaniem w port w Kłajpedzie oraz współpracą w dziedzinie 5G. Jednakże chińsko-litewskie kontakty nie były całkowicie bezsporne. Dla przykładu Chińczycy odpowiedzieli wstrzymaniem negocjacji na temat zwiększenia współpracy w kilku sektorach gospodarki po tym jak ówczesna prezydent RL Dalia Grybauskaitė spotkała się prywatnie z przebywającym na uchodźstwie Dalajlamą XIV. Jednocześnie Litwini byli świadomi swojego małego znaczenia w chińskich planach co do rozwoju Inicjatywy Pasa i Szlaku w Europie Środkowo-Wschodniej. 

Duży wpływ na zmianę podejścia litewskich elit miało zaostrzenie amerykańskiej polityki wobec Chin. Jeszcze w 2019 roku ówczesny minister obrony RL Raimundas Karoblis, że jakakolwiek chińska inwestycja w port w Kłajpedzie będzie stanowić zagrożenie dla NATO. W “Krajowej Ocenie Zagrożeń 2019” Departament Bezpieczeństwa Państwowego (VSD) oraz II Departament Operacyjny przy Ministerstwie Obrony Narodowej RL (AOTD) po raz pierwszy wspomniały o chińskich działaniach szpiegowskich jako zagrożeniu dla bezpieczeństwa narodowego. 

Ponadto prezydent Gitanas Nausėda zalecał ostrożność w sprawie rozwijania technologii 5G we współpracy z Chinami. W lutym 2020 roku VSD oraz AOTD zaleciły wyłączenie Huaweia z postępowania przetargowego w sprawie rozwoju krajowej infrastruktury 5G. Litwini mieli być podobno nieoficjalnie naciskani przez Pekin w sprawie przeprosin za wypowiedzi wymierzone w Chiny. 

Pod koniec sierpnia 2019 kilkoro posłów Sejmu Litwy odwiedziło Tajwan. W składzie delegacji znaleźli się między innymi Pavilionis oraz Armonaitė, a także były minister spraw zagranicznych RL Audronius Ažubalis. Po powrocie zaangażowali się oni w szereg akcji wymierzonych w Chiny, dla przykładu w organizację 1 października 2019 roku marszu ku pamięci ofiar reżimu komunistycznego w tym kraju. 

To właśnie rok 2020 był pod wieloma względami przełomowy w polityce Litwy wobec Chin. W trakcie kryzysu spowodowanego pandemią koronawirusa Tajwan przekazał Litwie ponad 100 tysięcy masek ochronnych. Ten krok został silnie rozpropagowany przez litewskich posłów skupionych wokół parlamentarnej grupy ds. międzyparlamentarnych kontaktów z Tajwanem m.in. przez Adomėnasa i Steponavičiusa. 

Należy przy tym odnotować, że w tym samym czasie Wilno zamówiło w ChRL ponad 30 ton sprzętu ochronnego dla medyków. 200 przedstawicieli litewskich elit wystosowało list otwarty do prezydenta Nausėdy prosząc go o wsparcie działań mających na celu przyjęcia Tajwanu jako członka do Światowej Organizacji Zdrowia. 22 kwietnia 2020 roku rzecznik prasowy Kancelarii Prezydenta Antanas Bubnelis poinformował, że prezydent wspiera współpracę z tym krajem, ale tylko członkowie ONZ mogą dołączyć do WHO. Po tym sprawę zaproszenia przedstawicieli Tajwanu do organizacji poruszył w rozmowie z jej szefem ówczesny szef litewskiej dyplomacji Linas Linkevičius. 

19 czerwca 2020 roku w Sejmie wystąpił przedstawiciel Tajwanu w krajach bałtyckich Andy Chin, gdzie wziął udział w dyskusji dotyczącej pandemii koronawirusa. Wszystkie z tych działań spotkały się z niezadowoleniem Pekinu, a w sprawie wystąpienia tajwańskiego reprezentanta w litewskim parlamencie interweniował ambasador ChRL na Litwie Shen Zhifei, który rozmawiał o tym z przewodniczącym sejmowej Komisji ds. Zagranicznych Juozasem Bernatonisem.

Tajwan był także wspominany w trakcie debat w czasie kampanii wyborczej w 2020 roku. Wspominano o “islandzkim momencie”, który nawiązywał do tego, że to właśnie mały Islandia była pierwszym państwem, które uznało niepodległość Litwy na początku 1991, w czasie kiedy Zachód na czele ze Stanami Zjednoczonymi prowadził działania mające na celu wsparcie Moskwy w utrzymaniu i zreformowaniu Związku Radzieckiego. Część litewskich polityków twierdziła, że w stosunku do Tajwanu to właśnie Wilno powinno pełnić rolę Islandii. 

8 października 2020 roku, czyli na trzy dni przed pierwszą turą wyborów parlamentarnych, ponad 60 przedstawicieli sceny politycznej, a także naukowców i działaczy społecznych ogłosiło utworzenie Forum Litewsko-Tajwańskiego, które miało promować rozwój relacji politycznych, gospodarczych, naukowych i kulturalnych, a także wspierać aspiracje Tajwanu dot. demokracji, praw człowieka i samostanowienia. 

W marcu 2021 roku, czyli 3 miesiące po wyznaczeniu nowego rządu koalicji TS-LKD, LRLS i LP, doszło do wyboru władz i zarządu Forum – przewodniczącym został Gintaras Steponavicius, a jednym z członków zarządu została nowa minister gospodarki Aušrinė Armonaitė.

Utworzenie rządu koalicyjnego TS-LKD, LRLS i LP, po wyborach parlamentarnych z października 2020 roku, oznaczało, że do władzy doszli przedstawiciele najbardziej “protajwańskich” ugrupowań w litewskiej polityce. Zgodnie z umową koalicyjną nowy rząd miał prowadzić politykę zagraniczną opartą na wartościach i wspierać “tych, którzy walczą o wolność od Białorusi po Tajwan”. Jak już wspomniałem, główni orędownicy zbliżenia z Tajwanem zajęli stanowiska dzięki którym mieli realny wpływ na wprowadzanie zmian. 

Pierwszym krokiem nowych władz na tym obszarze było wyjście Litwy ze współpracy z Chinami w ramach formatu “17+1” do czego doszło w maju 2021 roku. Wkrótce zapowiedziano także wysłanie na wyspę 20 tysięcy szczepionek przeciwko Covid-19. Jednocześnie rozpoczęto działania mające na celu utworzenie tajwańskiego biura przedstawicielskiego w Wilnie oraz litewskiego w Tajpej – dotąd jedyne przedstawicielstwo Tajpej w krajach bałtyckich znajdowało się w Rydze. 

Zadanie to miało zostać postawione Ministerstwu Gospodarki, ale według źródeł w litewskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych to właśnie ono de facto zajmowało się tą kwestią. Kluczową rolę miał mieć w tym wiceminister Adomėnas. Według źródeł LRT litewskie MSZ spodziewało się, że reakcja Chin na te działania będzie “głośna, ale łagodna”. 

20 lipca 2021 Tajwan ogłosił, że jego biuro przedstawicielskie w Wilnie będzie posiadać określenie “tajwańskie” w swojej nazwie. Spotkało się to z reakcją Biura ds. Tajwanu Rady Państwa ChRL, której rzecznik Zhu Fenglian wezwał Litwę do przestrzegania zasad polityki “jednych Chin” i nie wysyłania błędnych sygnałów do “tajwańskich sił niepodległościowych”. 

10 sierpnia 2021 Chiny wycofały swojego ambasadora z Wilna, prosząc Litwę o zrobienie tego samego. Oznaczało to obniżenie stosunków dyplomatycznych pomiędzy oboma państwami. Spór dotyczy zwłaszcza chińskiej wersji nazwy, która brzmi tak samo jak słowo “Tajwan”. Litwini tłumaczyli, że litewska i angielska nazwy dotyczyły mieszkańców wyspy, a nie państwa, ale w języku chińskim oba określa się tym samym słowem. 

Do otwarcia Tajwańskiego Biura Przedstawicielskiego doszło 18 listopada 2018 roku. Stało się ono pierwszym w Europie przedstawicielstwem, które posiada przymiotnik “tajwański” w swojej nazwie. Litewscy dyplomaci zaznaczyli przy tym, że nie posiada ono statusu dyplomatycznego i nie jest związane z uznaniem niepodległości Republiki Chińskiej. 

W związku z tym stwierdzono, że Republika Litewska nie naruszyła swojego uznania dla zasady “jednych Chin”, które potwierdziła przy nawiązywaniu stosunków dyplomatycznych z ChRL w 1991 roku. Pekin zareagował w ciągu kilku dni, usuwając Litwę ze swojego rejestru celnego, blokując dostawy z tego kraju, co oznaczało nałożenie de facto sankcji handlowych. Ponadto Chińczycy mieli zacząć naciskać na międzynarodowe firmy w celu wymuszenia na nich częściowego bądź całkowitego wycofania się z litewskiego rynku.

Tak ostra reakcja miala być kompletnym zaskoczeniem dla litewskiego MSZ, w tym samego Landsbergisa, który miał po kilku dniach niepewnie tłumaczyć swoją politykę w Sejmie zarówno posłom jak i dziennikarzom. Według litewskich ekspertów Wilnu zabrakło zarówno doświadczenia jak i ludzi, którzy mogliby skutecznie zarządzać kryzysem. Źródła w litewskim MSZ twierdziły wprost, że zabrakło dyplomatów do prowadzenia rozmów z Tajwańczykami, co mialo wpływ na ich przeciąganie. Spowodowało to też zmianę podejścia Tajpej do współpracy z Litwinami. 

Przedstawiciele nieuznawanego państwa mieli poddawać w wątpliwość nawet to czy Litwie uda się zebrać odpowiednią delegację do prowadzenia jakichkolwiek rozmów. Litwini mieli w związku z tym napotkać problemy z przekonaniem Tajwańczyków do zawarcia nawet najbardziej podstawowych umów handlowych. 

Chcąc utrzymać jakiś poziom negocjacji, Litwa wstrzymała się z otwarciem swojego biura w Tajpej, co miało poprawić jej pozycję. Jednocześnie Tajwańczycy obiecywali jej pulę inwestycji o wartości 200 milionów euro, która jednak w toku działań została tak przeprojektowana, że obejmowała państwa całego regionu. Gdy Litwini w końcu zdecydowali się na otwarcie swojego przedstawicielstwa w Tajpej, otrzymało ono nazwę “Litewskie Przedstawicielskie Biuro Handlowe w Tajpej”. 

W części publikacji dotyczących tego tematu można znaleźć stwierdzenia, że Litwa została wykorzystana przez Tajwan do osiągnięcia celów swojej polityki zagranicznej. Należy przy tym zaznaczyć, że z przecieków z litewskiego MSZ wyłaniał się obraz instytucji nieprzygotowanej do przeprowadzenia tego typu działań i reagowania na kryzys. Tajwan również wykorzystał tę słabość, dążąc m.in. do przejęcia litewskich technologii laserowych za mgliste obietnice założenia spółki joint-venture.

Wilno usiłowało pokazać, że działania związane z Tajwanem mają także podłoże ekonomiczne. Litwini podkreślali, że Chiny kontynentalne nie przywiązywały uwagi do zaangażowania się w ich kraju. Wybór Tajwanu miał być zarówno spektakularnym przykładem polityki zagranicznej opartej na wartościach, a także opłacalnym dla gospodarki ruchem. Litewskie nadzieje rozbudzały takie przyjacielskie gesty, jak przejęcie przez tajwański rynek części eksportu litewskiego browaru Volfas Engelman, a także ponad 20 tysięcy butelek rumu, zablokowanych przez Chińczyków. 

Władze Tajwanu zaangażowały się przy tym w promocję litewskiego alkoholu na wyspie. Jednakże dość szybko okazało się, że litewski eksport do Tajwanu stanowi zaledwie procent eksportu do Chin zanotowanego w 2020 roku. Spowodowało to także mniej lub bardziej gorzkie komentarze części litewskich polityków i ekspertów, nawet wśród zwolenników zbliżenia z Tajpej. 

Jednocześnie, w styczniu 2023, litewska spółka branży elektronicznej Teltonika poinformowała o zawarciu umowy z Tajwanem dot. transferu technologii półprzewodników. Jak zaznaczono w komunikacie jest to pierwszy raz odkąd Tajpej zezwala na eksport swojej strategicznej technologii do innego państwa. Według inwestorów budowa Teltonika High-Tech Hill Park w dzielnicy Liepkalnis w Wilnie będzie miało duży wpływ na dalszy rozwój gospodarczy Litwy. Na jego terenie ma się znajdować 10 zakładów produkcyjnych high-tech.

Należy przy tym zaznaczyć, że realizacja tego projektu miala ostatnio napotkać duże trudności. W połowie listopada br. główny udziałowiec litewskiej spółki Arvydas Paukštys poinformował, że firma Litgrid (operator litewskiej sieci elektrycznej) z powodu braków i konfliktu z VIA Lietuva nie jest w stanie umożliwić odpowiednich dostaw energii do budowanych zakładów. 

W związku z tym Teltonika miala być zmuszona do zawieszenia realizacji tego projektu. Spotkało się to z dużym odzewem w mediach, na które szybko zareagowali politycy zarówno odchodzącego jak i planowanego nowego rządu. Obie strony zaznaczyły, że zrobią wszystko, by umożliwić dokończenie tego strategicznego dla Litwy przedsięwzięcia. Sprawą ma się zająć także prokuratora, a własne dochodzenie na osobiste polecenie Gitanasa Nausėdy miala rozpocząć Kancelaria Prezydenta RL, która przekaże wszelkie informacje do organów śledczych. Część mediów łączyła listopadową wizytę ministra spraw zagranicznych Tajwanu właśnie z problemami z projektem Teltoniki, co miało być nieoficjalnie jednym z punktów rozmów. 

Pod koniec 2023 litewska delegacja na Tajwan prowadziła także rozmowy w sprawie utworzenia na Litwie filii Banku Tajwanu. W ocenie Banku Litwy stanowiłby on konkurencję dla największych banków komercyjnych w tym kraju, takich jak Swedbank. 19 lipca br. tajwańska Komisja Nadzoru Finansowego wydała zgodę, aby Bank Tajwanu mógł rozpocząć procedurę aplikacyjną o utworzenie swojej filii. Według Lukasa Jakubonisa z Banku Litwy tajwański bank rozpatruje Litwę jako najlepszą bazę dla rozwinięcia swoich działań na rynku europejskim. Jednakże wszystko będzie zależeć od polityki nowego rządu litewskiego, który może przyjąć bardziej koncyliacyjne podejście do Chin, o czym dalej. 

Jednakże część ekspertów wskazuje, że decyzja o rozpoczęciu “zwrotu tajwańskiego” była przede wszystkim spowodowana “czynnikiem amerykańskim”, a więc chęcią Wilna wpisania się w najnowszą odsłonę polityki USA wobec ChRL. Działania rządu TS-LKD, LRLS i LP są traktowane jak kolejny przejaw litewskiego dążenia do zwrócenia na siebie uwagi Waszyngtonu. 

Związane jest to z żywotnymi interesami bezpieczeństwa Litwy, która w związku z coraz bardziej agresywną polityką Federacji Rosyjskiej dąży do znalezienia się w gronie państw znajdujących się niejako “pod osłoną” USA. Kilka dni przed szczytem NATO w Wilnie w 2023 opublikowano swoją strategię dotyczącą obszaru Indo-Pacyfiku, co miało być kolejnym sposobem na wpisanie się w obecny, długofalowo prawdopodobnie najważniejszy wektor polityki amerykańskiej. Warto przy tym zaznaczyć, że “tajwański zwrot” nie był konsultowany ani w gronie państw NATO ani UE. 

Spowodowało to początkową falę krytyki, zwłaszcza ze strony Brukseli co do jednostronnych działań Wilna w stosunku do Chin. Następnie jednak UE starała się wesprzeć Litwę w jej zmaganiach, spowodowanych ograniczeniem eksportu do ChRL.  

Sam Landsbergis wielokrotnie wskazywał także, że “tajwański zwrot” to zagranie mające na celu przyciągnięcie zainteresowania do Litwy i utwierdzenie jej pozycji jako orędownika wolności i demokracji w niespokojnych czasach i regionie. Ma to także na celu zbieranie doświadczeń przez litewską dyplomację na kierunkach, które dotąd nie znajdowały się na głównym polu zainteresowania Wilna. 

Należy zaznaczyć, że obecnie na Litwie nowy rząd utworzyła, pozostająca dotąd w opozycji, Litewska Partia Socjaldemokratyczna (LSDP), wspólnie ze Związkiem Demokratów “Za Litwę” (VL) i partią “Świt Niemna”(NA). Desygnowany przez LSDP i zatwierdzony przez Sejm na stanowisko premiera Gintautas Paluckas już wcześniej sygnalizował konieczność normalizacji stosunków z Chinami, do poziomu utrzymywanego między Stanami Zjednoczonymi a ChRL, wskazując przy tym, że “tajwański zwrot” był dużym dyplomatycznym błędem. 

Paluckas zaznaczył przy tym, że Litwa nie będzie skłonna do nadmiernych ustępstw. Poparcie dla tego pomysłu miał wyrazić także prezydent Gitanas Nausėda. Oznacza to, że już wkrótce nowo zaprzysiężony rząd może rozpocząć proces normalizowania stosunków z Chinami. Jednocześnie może to spowodować spór z Tajwanem w sprawie nazwy tajwańskiego przedstawicielstwa w Wilnie. Jak zaznaczył minister Lin Chia-Lung obie strony uzgodniły jej brzmienie i Litwa nie będzie mogla samodzielnie jej zmienić. Zwiastuje to możliwy spór, ponieważ należy założyć, że jednym z warunków normalizacji stosunków z Chinami będzie zmiana nazwy tajwańskiego przedstawicielstwa. 

Normalizację może utrudnić także fakt wydalenia 3 chińskich dyplomatów z Litwy 29 listopada br. Zostali oni oskarżeni o złamanie litewskiego prawa, a także Konwencji Wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych z 1961 roku. 2 grudnia chińskie MSZ wydało komunikat w którym stanowczo potępiono działania Litwy,  po raz kolejny zarzucając jej złamanie zasady “jednych Chin”. Jest to jedno z ostatnich działań litewskiego MSZ pod wodzą Gabrieliusa Landsbergisa. 

Sam Gintautas Paluckas miał stwierdzić, że nie został poinformowany o decyzji ministerstwa i to pomimo tego, że od 21 listopada pełni funkcję premiera. Landsbergis wkrótce zostanie zastąpiony przez Kęstutisa Budrysa, byłego funkcjonariusza litewskiego wywiadu i dotychczasowego doradcą prezydenta Nausėdy ds. bezpieczeństwa narodowego. Warte przy tym odnotowania jest to, że Budrys w wywiadzie dla LRT zaznaczył, że zagrożenie ze strony Chin jest duże i będą one jednym z głównych wyzwań w trakcie jego pracy na stanowisku szefa resortu. Jego kandydatura na ministra spraw zagranicznych została zatwierdzona przez prezydenta Gitanasa Nausėdę w środę, 4 grudnia br.

Jak starano się w tym artykule wykazać “zwrot tajwański” w polityce Litwy był prowadzony bardzo ambitnie, ale Litwinom zabrakło doświadczeń, a także środków do osiągnięcia założonych celów, wśród których miały być zyski ekonomiczne, polityczne oraz wizerunkowe. Należy przy tym zaznaczyć, że jeśli inwestycja związana z parkiem Teltoniki się powiedzie Litwa zyska duży atut w obecnym wyścigu technologicznym. 

Nie należy także zapominać o planach stworzenia filii Banku Tajwanu, którego obecność może skłonić tajwańskich biznesmenów do większego zaangażowania w tym kraju. Jest o tyle ważne, że nowy rząd może mieć duże problemy z doprowadzeniem do normalizacji relacji z Chinami, co przy niewystarczających zyskach z partnerstwa z Tajwanem przynosi państwu straty, zwłaszcza gospodarcze. Należy przy tym zaznaczyć, że litewscy politycy wierzyli, że stworzą oni precedens do zacieśnienia współpracy państw demokratycznych przeciwko autorytaryzmowi. 

Jednakże zarówno Waszyngton jak i Bruksela podeszły do tych działań z dużą wstrzemięźliwością, a z tej drugiej popłynęły nawet glosy krytyki. Z drugiej strony w obecnej sytuacji kiedy Rosja, przy wsparciu Chin, usiłuje stworzyć alternatywny blok państw, być może litewskie działania okażą się ważnym precedensem w perspektywie długoterminowej. Jednocześnie należy zaznaczyć, że kroki Wilna mogą być rozpatrywane w Europie jako skuteczne odcięcie się państwa europejskiego od handlu z Chinami, które nie doprowadziło do dużego kryzysu gospodarczego. 

Dzięki temu, w przypadku rosnących obaw co do chińskich działań na kontynencie i ich nie do końca jasnych celów, przykład Litwy może być wykorzystany przez inne państwa do zaplanowania polityki odcinania się od ChRL w celu większego zabezpieczenia dostaw. Przy tym warto odnotować, że jeszcze przed rozpoczęciem “tajwańskiego zwrotu” Litwa była jednym z najmniej uzależnionych od handlu z Chinami państw europejskich, co także było jednym z powodów dlaczego Wilno mogło zdecydować się na taki krok. 

Z perspektywy Polski należy obserwować dalsze działania naszych północno-wschodnich sąsiadów, zwłaszcza po zmianie rządu, którego polityka może przynieść albo przewidywane ocieplenie z Chinami albo utrzymanie obecnego status quo, czego też nie można wykluczać. Ta druga opcja przychodzi na myśl ze względu na to, że w jego skład weszły osoby opowiadające się za współpracą z Tajwanem (nowa minister obrony Dovilė Šakalienė) albo sygnalizujące zagrożenie jakie niosą sobą Chiny (nowy minister spraw zagranicznych Kęstutis Budrys).

Źródła:

[1] Gerdžiūnas Benas, Behind Lithuania’s all-in Taiwan bet, New Eastern Europe, 2023, https://neweasterneurope.eu/2023/09/15/behind-lithuanias-all-in-taiwan-bet/
[2] Lust Aleksander, What’s Driving Lithuania’s Challenge to China?, The Diplomat, 2024, https://thediplomat.com/2024/08/whats-driving-lithuanias-challenge-to-china/
[3] Lyberytė Augustė, Prezidentas patvirtino 12 naujos Vyriausybės ministrų, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2430734/prezidentas-patvirtino-12-naujos-vyriausybes-ministru
[4] Taiwan does not oppose Lithuania restoring ties with China, says FM, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2407681/taiwan-does-not-oppose-lithuania-restoring-ties-with-china-says-fm
[5] Adomėnas Mantas, Gabrielius Landsbergis, Lithuania – it’s time for choosing, 15min, 2020, https://www.15min.lt/en/article/opinion/lithuania-it-s-time-for-choosing-530-1331612
[6] Taiwanese delegation to visit Lithuania in wake of Teltonika debacle, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2415377/taiwanese-delegation-to-visit-lithuania-in-wake-of-teltonika-debacle
[7] Chinese ambassador incensed after Taiwan representative speaks in Lithuanian parliament, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1190951/chinese-ambassador-incensed-after-taiwan-representative-speaks-in-lithuanian-parliament
[8] Taiwan donates 100,000 facemasks to Lithuania, LRT, 2020, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1162181/taiwan-donates-100-000-facemasks-to-lithuania
[9] Lithuanian president doesn’t back Taiwan’s WHO membership – aide, LRT, 2020, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1166291/lithuanian-president-doesn-t-back-taiwan-s-who-membership-aide
[10] Gaidamavičius Giedrus, Taiwanese giant looks to shake up Lithuania’s banking market, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2325908/taiwanese-giant-looks-to-shake-up-lithuania-s-banking-market
[11] Taiwan stands firm on name of representative office in Lithuania, Focus Taiwan, https://focustaiwan.tw/politics/202405090006
[12] Balčiūnas Andrius, Taiwanese representative on declining trade with Lithuania: ‘Don’t look only at dollars’, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2246666/taiwanese-representative-on-declining-trade-with-lithuania-don-t-look-only-at-dollars
[13] The Lithuania-Taiwan Forum established in Vilnius, 15min, 2020, https://www.15min.lt/en/article/politics/the-lithuania-taiwan-forum-established-in-vilnius-526-1389702
[14] Lau Stuart, Lithuania pulls out of China’s ’17+1′ bloc in Eastern Europe, Politico, 2021, https://www.politico.eu/article/lithuania-pulls-out-china-17-1-bloc-eastern-central-europe-foreign-minister-gabrielius-landsbergis/
[15] Wang Amber, Taiwan will use its own name for Lithuania office, Asia Times, 2021, https://asiatimes.com/2021/07/taiwan-will-use-its-own-name-for-lithuania-office/
[16] Lithuania expels three Chinese diplomats, Reuters, 2024, https://www.reuters.com/world/lithuania-expels-three-chinese-diplomats-2024-11-29/
[17] Venckūnas Vilmantas, Paluckas teigia nebuvęs informuotas apie trijų Kinijos atstovybės darbuotojų išsiuntimą, LRT, 2024, https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2429500/paluckas-teigia-nebuves-informuotas-apie-triju-kinijos-atstovybes-darbuotoju-issiuntima
[18] Vaišvilaitė-Brazūlienė Justina, Teltonika not to build Taiwan’s semiconductor chip plant in Lithuania, Delfi, 2024, https://www.delfi.lt/en/business/teltonika-not-to-build-taiwan-s-semiconductor-chip-plant-in-lithuania-120064983
[19] Armonaitė Aušrinė, Ažubalis Audronius, Pavilionis Žygimantas, Užuot šventę komunistinės Kinijos įkūrimą – įsteikime Lietuvos atstovybę Taivane (Kinijos Respublikoje), Delfi, 2019, https://www.delfi.lt/news/ringas/politics/zygimantas-pavilionis-ausrine-armonaite-audronius-azubalis-uzuot-svente-komunistines-kinijos-ikurima-isteikime-lietuvos-atstovybe-taivane-kinijos-respublikoje-82388827
[20] Andrijauskas Konstantinas, Sino-Lithuanian Relations in 2020: Shedding the Masks?, Eastern Europe Studies Centre, 2020, https://www.eesc.lt/en/publication/sino-lithuanian-relations-in-2020-shedding-the-masks/