Ukraina po długich staraniach otrzymała pociski dalekiego zasięgu ATACMS od Stanów Zjednoczonych. Doniesienia na ten temat potwierdził prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, który poinformował o pierwszym użyciu uzbrojenia tego typu. ,,Dziś jestem szczególnie wdzięczny Stanom Zjednoczonym” – powiedział w swoim nocnym przemówieniu do narodu, dodając: ,,Nasze umowy z prezydentem Bidenem są wdrażane. I są wdrażane bardzo dokładnie – ATACMS sprawdziły się”.

Autor: Sebastian Czybylski

Ukraina po długich staraniach otrzymała pociski dalekiego zasięgu ATACMS od Stanów Zjednoczonych. Doniesienia na ten temat potwierdził prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, który poinformował o pierwszym użyciu uzbrojenia tego typu. ,,Dziś jestem szczególnie wdzięczny Stanom Zjednoczonym” – powiedział w swoim nocnym przemówieniu do narodu, dodając: ,,Nasze umowy z prezydentem Bidenem są wdrażane. I są wdrażane bardzo dokładnie – ATACMS sprawdziły się”.

Decyzja o wysłaniu rakiet oznacza zmianę stanowiska administracji Bidena. Nastąpiła ona w czasie, gdy ukraińskie wojsko prowadziło działania kontrofensywę na południu i wschodzie kraju. Amerykanie obawiali się, że wysłanie broni dalekiego zasięgu może doprowadzić do dalszej eskalacji konfliktu z Rosją. Dostawa została przeprowadzona w tajemnicy, z obawy, że transport może zostać zaatakowany przez Rosjan, kiedy dotrze na terytorium Ukrainy. Według dwóch anonimowych zachodnich urzędników, Stany Zjednoczone miały przekazać Kijowowi około 20 pocisków tego typu.

W dniu 17 października 2023 r. Ukraińskie SIły Zbrojne zniszczyły dziewięć śmigłowców Mil Mi-24 i Kamov Ka-52, bliżej nieustalony system obrony powietrznej i składy amunicji nalotach w Berdiańsku i Ługańsku. Forbes poinformował, że podczas ataku wystrzelono trzy pociski typu ATACMS. Użyte pociski były wariantem M39, z ładunkami kasetowymi składającymi się z 950 podpocisków M74. Późniejsze zdjęcia satelitarne potwierdziły różnego stopnia uszkodzenia pięciu śmigłowców w Ługańsku i ogólne zniszczenia (m.in. pasa startowego) w Berdiańsku. Z kolei brytyjski wywiad donosił o zniszczeniu dziewięciu śmigłowców w Berdiańsku i pięciu w Ługańsku. Poza rakietami ATACMS Ukraińcy wykorzystali w atakach pociski GLSDB, również odpalane z wyrzutni HIMARS.

Projekt mający na celu zastąpienie przestarzałych pocisków LANCE rozpoczął się w 1980 roku. W marcu 1986 roku kontrakt na stworzenie rakiety wygrała Ling-Temco-Vought. Pierwszy test nowego pocisku o kryptonimie ATACMS odbył się już po dwóch latach m.in. dzięki temu, że firma ta miała już doświadczenie w projektowaniu uzbrojenia tego typu z poprzednich programów, w których brała udział.

Główną różnicą pomiędzy wariantami pocisków ATACMS M39 Block I, a resztą wariantów jest system nawigacyjny. Wariant Block 1 posiada nawigację inercyjną co zapewnia celność w promieniu 45m od celu. Nowsze warianty posiadają nowoczesną nawigację GPS co daje mu celność w promieniu 5m od celu. Warto dodać, że pocisk ATACMS w fazie środkowej może osiągnąć wysokość 50 km przez co staje się trudniejszy do wykrycia, a potem do zestrzelenia. Warto dodać, że prędkość ATACMS jest większa od aktualnie używanych rakiet przez ukraińską armię. Maksymalna prędkość rakiety balistycznej ATACMS to 3700 km/h.

M39 Block I ATACMS to kierowany pocisk rakietowy o zasięgu od 25 do 165 km, który przenosi 950 pocisków przeciwpiechotnych i niszczących sprzęt.

źródło: The Wall Street Journal

Zgodnie z przeglądem dokumentów armii amerykańskiej przez Reuters wyprodukowano około 1650 sztuk, a kilkaset zostało wykorzystanych w operacjach takich jak ,,Desert Storm” i ,,Iraqi Freedom”. Reszta pocisków jest obecnie w trakcie modernizacji do wersji pozbawionej bomb kasetowych.

Pociski ATACMS są drugim rodzajem broni kasetowej, którą Stany Zjednoczone dostarczyły Ukrainie. W lipcu rozpoczęto dostawy pocisków artyleryjskich kalibru 155mm, z których każdy zawiera 72 mniejsze podpociski przeznaczone do niszczenia pojazdów opancerzonych i żołnierzy wroga.  

Siły Zbrojne Ukrainy stały się dopiero drugim operatorem w historii, który wykorzystał pociski ATACMS w operacjach bojowych. Pierwsza była armia amerykańska, która wykorzystała je podczas operacji „Desert Storm” w 1991 roku, gdzie użyto 32 pocisków. Wykorzystano je również, w liczbie 450 sztuk, w czasie operacji „Iraqi Freedom” w 2003 roku.  Koszt pocisku użytego podczas ataku 17.10.2023 wynosi 3,4 mln złoty. Nowszy wariant o większym zasięgu, który jest w stanie razić obiekty na ponad 300km, będzie kosztował 7,1 mln za pocisk.

Nie jest jasne, jak dużą różnicę zrobi system rakietowy na polu bitwy. Inna broń dostarczona przez Zachód, w tym czołgi, zapewniła jedynie marginalną przewagę w wojnie, która coraz częściej charakteryzuje się walkami pozycyjnymi. Wersja pocisku rakietowego przekazanego przez Stany Zjednoczone ma zasięg 165km.  Mimo to urzędnicy amerykańscy stwierdzili, że jest on wystarczający, aby dotrzeć do prawie wszystkich głównych baz wykorzystywanych przez Rosję do wsparcia powietrznego i zaopatrywania swoich wojsk na Ukrainie. Jednym z warunków postawionych Ukraińcom jest to, że pociski ATACMS nie mogą być używane do ataków na terytorium Rosji.

Głównym problemem jest ilość rakiet ATACMS, których na Ukrainę, według doniesień medialnych, dostarczono tylko 20 sztuk. Warto zauważyć, że w trakcie operacji ,,Iraqi Freedom” użyto 450 rakiet, co oznacza, że w przypadku wojny ukraińsko-rosyjskiej najprawdopodobniej będzie potrzeba o wiele większej ilości pocisków, by mogły one choć trochę wpłynąć na sytuację na froncie. Według przeglądu dokumentów armii amerykańskiej przez agencję Reuters całkowita ilość posiadanych pocisków ATACMS przez USA i jego sojuszników wynosi ok. 2829. Obecnie nie wiadomo, ile pocisków tego typu Amerykanie będą w stanie dostarczyć Ukrainie.

ATACMS są wykorzystywane w wyrzutniach systemu M270 MLRS oraz M142 HIMARS, które również zostały przekazane Ukrainie. Pociski mogą być kluczowym narzędziem do niszczenia celów za linią wroga.  Zasięg pocisków tego typu jest znacznie większy niż sowieckich 9K79 Toczka-U. Lepsza jest także celność. Pocisk pozwala także na przeprowadzanie ataków na okupowanym przez Rosjan Krymie. W związku z tym jest on ważnym uzupełnieniem ukraińskiego arsenału.

Państwo, a mówiąc ściślej panujący w nim reżim polityczny określa cel i ramy działania systemy medialnego. System medialny jest to „zbiór układów strukturalnych i finansowych, limitowanych przez specyficzne, prawne i instytucjonalne czynniki, które obejmują problem własności, dostępu do mediów, kontroli środków przekazu i politycznych ograniczeń”.

Autor: Dawid Odrobiński

Autorzy Czterech Teorii Prasy, czyli Siebert F. S., Peterson T., Schramm W. wyróżniają cztery modele systemów medialnych. Model Komunistyczny (Totalitarny), Autorytarny, Liberalny oraz Model Społecznej Odpowiedzialności. W każdym z nich mediom przypisana jest inna rola oraz różne środowiska, w których te media funkcjonują. W modelu liberalnym rolę mediów możemy utożsamić z pojęciem „czwartej władzy”, gdzie ich zadaniem jest kontrola rządzących. Najczęściej są one w rękach prywatnych, a co istotniejsze funkcjonować mogą tylko w warunkach pluralizmu politycznego z pełnym poszanowaniem wartości demokratycznych. W modelu społecznej odpowiedzialności celem mediów jest tworzenie podłoża pod debatę publiczną dotyczącą kwestii istotnych społecznie. Warto zauważyć, że media w modelu liberalnym w większym stopniu są zależne od woli podmiotu ich finansującego, oraz jego partykularnych interesów.

Ze względu na to, że niniejszy artykuł dotyczy problematyki mediów w Federacji Rosyjskiej, skupić należy się na dwóch pozostałych modelach, czyli autorytarnym i totalitarnym. Rola mediów w pierwszym przypadku polega na służeniu władzy, do której te media albo bezpośrednio należą, albo są w znacznym stopniu zależne czy to politycznie, czy finansowo. Istotą ich działalności w modelu autorytarnym jest wspieranie partii władzy oraz wywodzących się z niej oficjeli. W tych warunkach dopuszcza się istnienie niezależnych środków masowego przekazu, lecz ich pole manewru ograniczane jest za pomocą narzędzi legislacyjnych, administracyjnych, finansowych oraz nawet kryminalnych. Główny przekaz medialny jest ujednolicony, a ten inny od oficjalnego trafia najczęściej do niszy odbiorców. W przeciwieństwie do modelu autorytarnego, w modelu totalitarnym nie ma nawet tej skromnej przestrzeni na działalność mediów niebędących zależnymi od państwa, pluralizm mediów i ich przekazu postrzegany jest w pełni jako zagrożenie dla ośrodka władzy. Rola mediów sprowadza się do działań propagandowych oraz dezinformacyjnych, skierowanych w głównej mierze do krajowych odbiorców, ale istnieją również specjalne przekazy przeznaczone dla zagranicznych społeczeństw i decydentów. Celem jest utrzymać społeczne poparcie dla rządzącej elity poprzez wpływanie na percepcje obywateli. W tym scentralizowanym modelu elity zarówno polityczne, biznesowe, jak i medialne są spętane licznymi powiązaniami najczęściej natury finansowej i politycznej.

Teza, jaką stawiam w tym artykule, brzmi: Rosja od 24.02.2022 roku dokonała transformacji systemu medialnego, zmieniając jego charakterystykę z modelu autorytarnego na model totalitarny. Celem tej pracy jest analiza wydarzeń, które odegrały znaczącą rolę w ewolucji rosyjskiego systemu medialnego.

Infrastruktura pod transformację

Kreowanie systemu medialnego, spełniającego warunki modelu autorytarnego rozpoczęło się w Rosji od momentu objęcia urzędu prezydenta FR przez Władimira Putina w 2000 roku. Tzw.“era jelcynowska” pozostawiła w spadku wielu oligarchów, niekoniecznie przychylnych nowej elicie, lecz posiadających własne środki masowego przekazu, które z racji uzależnienia finansowego służyły do lobbowania za interesem swoich właścicieli. Wraz z objęciem urzędu prezydenta przez Władimira Putina, rozpoczęła się konsolidacja władzy w rękach państwa, a jedną z metod, które użyto do tego celu okazało się zwalczanie ośrodków wpływających na władzę, które niekoniecznie podzielały ich wizję państwa. Jako pierwsi pod kremlowski topór trafili właściciele wielkich holdingów, tu przykładem może być choćby słynna sytuacja Władimira Gusińskiego, który z perspektywą utraty wolności za domniemaną defraudację zmuszony był sprzedać swój Media-Most Holding podmiotowi Gazprom-Media należącemu do Koncernu Gazprom, w którym większość udziałów posiada państwo rosyjskie.  Narzędzie, jakim jest przejęcie przez państwo niezależnych mediów, zostało użyte jeszcze wielokrotnie, a kolejnym przykładem może być przejęcie Echa Moskwy również przez Gazprom Media czy Kommiersanta przez bliskiego władzy oligarchę Aliszera Usmanowa.

Innym narzędziem stosowanym przez władzę były działania o charakterze kryminalnym. Państwowe ośrodki informacyjne od lat stosują nagonkę na niezależne ośrodki oraz dziennikarzy określając ich zdrajcami. Stymulowanie nienawiści w społeczeństwie czego skutkiem mogą być ataki na dziennikarzy, przykładem tutaj jest atak w 2022 roku na noblistę Dmitrija Muratowa, który został oblany farbą. Warte odnotowania jest to, że jest on założycielem i redaktorem niezależnej od władz „Nowej Gazety”. Historia Rosji zna też o wiele bardziej mroczne wydarzenia, a mowa tutaj o zabójstwach dziennikarzy badających obszary, gdzie władze rosyjskie dopuszczały się nadużyć. Najbardziej znanymi przypadkami są wciąż niewyjaśnione morderstwo Anny Politkowskiej, krytycznej wobec władzy dziennikarki, badającej kryminalne działania elit kremlowskich oraz Anastazji Baburowej i Stanisława Markiełowa. Oboje zostali zastrzeleni w tym samym czasie, oboje zajmowali się dziennikarstwem śledczym. Osławione są również wszelkiego rodzaju „wypadki” śmiertelne, polegające na „niefortunnych zdarzeniach”. Iwan Safronow, długoletni redaktor Kommiersanta stał się właśnie ofiarą takiego „nieszczęśliwego splotu wydarzeń”. Zajmował się on nadużyciami władzy w wojsku. Podobnych incydentów w Rosji było więcej, jest to jeden z wielu powodów, dlaczego wg. międzynarodowej organizacji pozarządowej „Reporterzy bez granic”, która sporządza indeks wolności mediów, nieprzerwanie od swojego powstania w 2002 roku plasuje Rosję na ostatnich miejscach. Terror skierowany w to środowisko skutkuje pojawieniem się pewnego rodzaju autocenzury. Zastraszeni dziennikarze w obawie o swoje życie rezygnują z poruszania tematów korupcji władzy czy łamania przez nią praw obywatelskich. Implikuje to pojawieniem się nieformalnej cenzury, która pozwala czuć się władzy absolutnie bezkarną.

W mojej ocenie najbardziej znaczącym narzędziem do stworzenia infrastruktury do transformacji z autorytarnego modelu w model totalitarny odegrała legislacja. Intensyfikacja stanowienia prawa ograniczającego swobodę i utrudniającego działalność niezależnym mediom nastąpiła zaraz po wyborach prezydenckich w 2012 roku. Wydarzeniem, które na to najbardziej wpłynęło były skierowane we Władimira Putina protesty na Placu Błotnym między 2011 a 2012 rokiem. Były one czynnikiem przywracającym dawną traumę zapoczątkowaną przez Pomarańczową rewolucję w Ukrainie. Widmo kolejnej tzw. kolorowej rewolucji w Rosji spowodowało zaostrzenie polityki Kremla. Następuje ponowne mobilizowanie społeczeństwa wokół idei rosyjskich odwołujących się do prawosławia i mocarstwowego dziedzictwa Rosji. Kontynuowana też jest narrację mającą rodzić przeświadczenia w rosyjskim społeczeństwie, że zachód jest „zgniłym”, by zredukować jego rzeczywistą atrakcyjność wśród obywateli. Celem staje się również ograniczenia wpływu zachodnich idei, które niewątpliwie stymulują oddolne protesty i mobilizują społeczeństwo do aktywnego sprzeciwu wobec jawnych naruszeń prawa.

Pod hasłem ochrony „bezpieczeństwa” i „suwerenności” przed wrogimi wpływami obcych państw w życie wchodzi szereg aktów prawnych, mających tworzyć iluzję legalizmu. W rzeczywistości skierowane są przeciw krytycznym w stosunku do władzy mediom. Ustawa o „Zagranicznych agentach” wprowadzona pierwotnie w 2012 roku określa, że każda zarejestrowana organizacja, a po licznych poprawkach także media oraz osoby prywatne otrzymują status „zagranicznego agenta” jeśli znajdują się pod „obcym wpływem” rozumianym jako otrzymywanie wszelkiego rodzaju pomocy czy to finansowej, czy technicznej od zagranicznych podmiotów. Oprócz stygmatyzacji objętych tym statusem jednostek, należy zauważyć, że inny pożądany przez władzę efekt polega na zerwaniu kontaktów z zagranicznymi partnerami przez media, indywidualności i organizacją w obawie przed otrzymaniem tego statusu. Agentami nie zostają tylko te podmioty, które otrzymują wsparcie od obcych państw, fundacji czy firm, ale także te, które otrzymują wsparcie od organizacji międzynarodowych zajmujących się np. ochroną praw człowieka. Po otrzymaniu takiego statusu osoba staje się w praktyce wykluczona z życia publicznego. Odebrana zostaje jej zdolność np. do zajmowania publicznych stanowisk czy bycia członkami komisji wyborczych. Jest to zdecydowany krok w celu ograniczania niekontrolowanego przez władze sektora aktywnego społecznie, gdyż społeczeństwo obywatelskie w percepcji władzy to stan niepożądany. Ciekawe wydaje się, że takimi statusami zostają objęte również ośrodki badawcze takie jak „Centrum Lewady” czy „Stowarzyszenie Memoriał”, które zostało zlikwidowane po nakazie sądu w 2022 roku.

We wrześniu 2014 roku została przyjęta ustawa nakazująca, by w strukturze własności mediów udział akcjonariuszy zagranicznych wynosił maksymalnie 20 proc. Ustawa ta weszła ostatecznie w życie w 2017 roku, powodując, że media będące we własności zagranicznej musiały albo zaprzestać działalność na rynku rosyjskim, albo odsprzedać 80 proc. udziałów rosyjskim podmiotom. Co więcej, rosyjskie podmioty zarejestrowane w tzw. rajach podatkowych, zostały obligowane do powrotu do Rosji, co ma na celu zwiększenie nad nimi kontroli przez Kreml. W podobnym momencie w życie wchodzi ustawa zakazująca reklam w płatnych stacjach telewizyjnych, jest to skierowane do stacji takich jak np. Telewizja Dożd’, która finansowana jest w pełni przez swoich subskrybentów, a umożliwienie jej wyświetlania reklam w sposób zdecydowany uderza w jej sytuację finansową, zmuszając do szukania środków w innych źródłach.

W 2015 roku do całego zestawu ustaw wymierzonych w trzeci sektor, media oraz ośrodki badawcze dołącza ustawa o „Niepożądanych organizacjach”. Celem tej ustawy było stworzenie prawnych podstaw na usuwanie z życia publicznego zagranicznych organizacji uznanych przez władzę za „zagrażające ustrojowi konstytucyjnemu Rosji lub obronności i bezpieczeństwu państwa”. Odpowiedzialności karnej podlegają również osoby współpracujące z organizacjami uznanymi za „niepożądane”.

Runet

Runet, czyli rosyjskojęzyczna część Internetu również znalazła się w podobnej sytuacji co media tradycyjne i trzeci sektor. Ogromny potencjał tego medium do oddolnej mobilizacji ludzi, rozpowszechniania informacji o nadużyciach władzy czy jako narzędzia do pozyskiwania alternatywnych informacji i nieskrępowanej komunikacji, odbierane jest przez władzę jako potencjalne zagrożenie. Niemniej jednak, regulowanie Runetu wydaje się o wiele bardziej wymagającym wyzwaniem ze względów technicznych. Nie sprawia to jednak, że władza zamierza zignorować istnienie tego źródła informacji, gdyż jak pokazują badania Centrum Lewady z 2022 roku, coraz więcej Rosjan czerpie informacje o kraju i świecie z Internetu, dzieje się to kosztem telewizji, która jednak wciąż jest pierwszy źródłem informacji dla Rosjan. Wśród najpopularniejszych portali społecznościowych używanych przez Rosjan możemy wymienić Vkontakte, Youtube (wciąż niezablokowany) oraz Odnoklassniki, dalej Tiktok i Instagram.

Absolutnie fundamentalnym dokumentem opisującym sposób cele rosyjskiej polityki względem tego rodzaju mediów jest „Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego na lata 2017–2030”, w której mowa m.in. o zlikwidowaniu anonimowości w sieci, dużej roli rosyjskich wartości tradycjonalistycznych, a wszystko to jest tłumaczone „suwerennym prawem” kraju do samodzielnego ustalania reguł funkcjonowania w sieci. Sam Internet w percepcji Kremla traktowany jest jako czynnik mogący budzić niepokoje społeczne, które będą zaburzać stabilność wewnętrzną. Strategia ta podtrzymuje rozszerzanie nieformalnej cenzury w Rosji. Centralizacja dotyczy również Internetu, a rosyjskie władze nie odrzucają możliwości zbudowania zdolności odcięcia Runetu od serwerów zagranicznych, co spowoduje odseparowanie Rosjan od resztek alternatywnego przekazu. Wynika to z przyjętej w 2019 roku ustawy o tzw. „Suwerennym Internecie”. Utworzony w 2008 roku rosyjski regulator oraz cenzor środków masowego przekazu, czyli Roskomnadzor uzyskał na mocy tej ustawy zdolności techniczne regulowania Runetu, za sprawą wymogu instalowania przez operatorów specjalnych programów dających władzy możliwości regulowania prędkości przesyłanych materiałów na portalach społecznościowych. Warty odnotowania jest ogromny udział państwa rosyjskiego w sektorze zasobów internetowych (mediów, informacji oraz produkcji materiałów rozrywkowych), przed wojną wynosił on 49 proc. Po wybuchu wojny i licznych sankcjach, które spowodowały wyjście z rosyjskiego rynku zagranicznych podmiotów, procent ten wzrósł. Lukę po mediach zablokowanych za sprawą rozwiązań legislacyjnych oraz tych, które same zdecydowały się zakończyć lub zawiesić działalność zastąpiły podmioty rosyjskie spełniające warunki, czyli m.in. opieranie się w konkretnych, newralgicznych dla państwa tematach tylko na oficjalnych źródłach państwowych.

Moment transformacji

Opisane do tej pory działania wpisywały się w autorytarny model organizacji systemu mediów, gdzie mimo licznych utrudnień mogły funkcjonować niekontrolowane przez władze środki masowego przekazu. Po rozpoczęciu inwazji rosyjskiej na Ukrainę proces „ujednolicania” przekazu medialnego nabrał bezprecedensowego w nowoczesnej historii Rosji tempa. Ryzyko niestabilności wewnętrznej spowodowanych protestami społecznymi skłoniły Kreml do totalizacji środków masowego przekazu. Oznacza to, że w Rosji nie mogą istnieć inne media niż te służące władzy. Zintensyfikowany został przekaz propagandowy, czyli jedyny, jaki w Rosji oficjalnie pozostał. Frapującym zjawiskiem jest pojawienie się tzw. turbopatriotów, czyli ruchu społecznego wspierającego wysiłki armii rosyjskiej. Aktywiści utożsamiający się z tym nieformalnym ruchem organizują zbiórki pomocowe dla żołnierzy rosyjskich czy dostarczają różnego rodzaju ekwipunek na front, od podstawowych rzeczy po bardziej kosztowne bezzałogowce. Wątpliwe jest, by władza zainicjowała pojawienie się tego rodzaju aktywizmu, niemniej jednak sam fakt ich istnienia pozwala zakładać, że w perspektywie władzy nie są zagrożeniem, mimo pojawiającej się u nich krytyki niektórych struktur siłowych.

Wraz z wojną kinetyczną rozpoczęła się wojna informacyjna, której celem jest przekonanie i utwierdzanie rosyjskiego społeczeństwa o słuszności podjętych przez władzę decyzji. Wprowadzone wtedy w życie rosyjskie ustawodawstwo stworzyło warunki absolutnie niespełniające podstawowych wymagań do funkcjonowania dla wolnych od władzy środków masowego przekazu. Swoje funkcjonowanie w Rosji zawiesiło lub zakończyło wiele alternatywnych dla władzy źródeł informacji takich jak „Nowa Gazeta” „Echo Moskwy” czy portal informacyjny „Meduza”, który na podstawie prawa o niepożądanych organizacjach został za takową organizację uznany. Wiele z nich kontynuuje swoją działalność za granicą jak np. „Echo Moskwy” czy Telewizja „Dożd”, lecz ich wypływ w Rosji drastycznie zmalał.

Nowa rzeczywistość uderza także w organizacje pozarządowe oraz indywidualnych twórców, a władze ustanawiając kary do 15 lat pozbawienia wolności za rozpowszechnianie tzw. fake newsów, które dotyczą armii rosyjskiej, skutecznie ograniczają inny przekaz, dopuszczając tylko ten bazujący na oficjalnych źródłach. Również sfera Internetu została mocno dotknięta „wojną informacyjną”. Rosji został ograniczony dostęp do wielu zachodnich mediów społecznościowych takich jak Facebook czy Instagram, przy jednoczesnym zachęcaniu Rosjan do korzystania z rosyjskich ekwiwalentów takich jak portal Vkontakte lub wyszukiwarka Yandex.

Podsumowanie

Nawet po zakończeniu wojny nie możemy w mojej opinii liczyć na odejście Rosji od tego modelu funkcjonowania mediów. Uważam, że sytuacja nie wróci do stanu sprzed 24.02.2022, a proces opisany powyżej będzie się pogłębiać. Izolacja informacyjna społeczeństwa rosyjskiego, które jest poddawane ciągłemu oddziaływaniu propagandy, budującej w nim poczucie krzywdy i zagrożenia przez NATO ma kolosalne znaczenie. Już teraz możemy obserwować wzrost militarystycznej retoryki, w sposób wręcz nachalny skierowanej do najmłodszych Rosjan. Od początku inwazji rosyjskiej możemy zauważyć wysiłki władzy skierowane w wychowywanie dzieci w „patriotycznym duchu”. Z racji braku alternatywnego przekazu oraz opisanych wyżej wysiłków władzy, w Rosji wychowuje się pokolenie, które przez cały swój proces socjalizacji obcować będzie z retoryką tłumaczącą w korzystny dla siebie sposób jak wygląda świat. Niemniej jednak władza ma jeszcze pewne pole do zwiększenia swojej kontroli, ale już w ramach modelu totalitarnego. Mowa tu o internecie i realizowaniu działań mających na celu znaczną izolację jego „rosyjskiej części” od tej zewnętrznej.

18 grudnia 2023 roku w Wilnie minister obrony Niemiec Boris Pistorius oraz jego litewski odpowiednik Arvydas Anušauskas podpisali tzw. mapę drogową w sprawie stałego rozmieszczenia na Litwie dwóch niemieckich batalionów. Chodzi o 122 Batalion Grenadierów Pancernych z Obeviechtach z Bawarii oraz 203 Batalion Pancerny z Augustdorfu Nadrenii Północnej-Westfalii. Mają one stanowić trzon 42 Brygady Bundeswehry, która zostanie sformowana już po rozmieszczeniu wyżej wspomnianych jednostek na Litwie. 

Autor: Tomasz Zduńczyk

Mają one posiadać na uzbrojeniu 44 czołgi Leopard 2A6/2A7V oraz 44 bojowe wozy piechoty Puma. Uzupełnieniem Brygady będzie 3 batalion, który według niemieckich planów ma być sformowany na podstawie batalionowej grupy bojowej NATO na Litwie. Zadanie zapewnienia infrastruktury niezbędnej do rozlokowania jednostki na terytorium kraju leży po stronie litewskiej, która już wcześniej podjęła pewne działania w tej kwestii. Chodzi m.in. o rozbudowę poligonu i miasteczka wojskowego w Podbrodziu w rejonie święciańskim (okręg wileński), który po zakończeniu prac ma mieć możliwośc pomieszczenia 2500 żołnierzy i 500 pracowników cywilnych oraz o realizację analogicznych projektów w Rokontyszkach na przedmieściach Wilna oraz w Pojurzu w rejonie szyłelskim (okręg tauroski). Jak wskazuje litewska prasa miasteczko wojskowe w Podbrodziu może być zaproponowane na miejsce stacjonowania dodatkowych sił sojuszniczych. W czerwcu 2023 minister Anušauskas poinformował, że zgodnie z ustawą o tymczasowej solidarności w zakresie infrastruktury wojskowej i mobilności wojskowej na lata 2023-2025, na wsparcie niemieckiej obecności wojskowej na Litwie może zostać przeznaczone nawet ok. 240 milionów euro. Jednakże część mediów podaje, że pododdziały 42 Brygady zostaną rozmieszczone w bazie w Rukłe w rejonie kowieńskim, gdzie obecnie stacjonuje batalionowa grupa bojowa NATO oraz w Rudnikach w rejonie wileńskim. Jednostka ma powstawać stopniowo – do końca 2024 ma zostać wyznaczony dowódca, sformowany sztab oraz rozmieszczona niewielka liczba żołnierzy. Całość Brygady ma znaleźć się na Litwie do końca 2027 roku.

W tym miejscu warto rozwinąć kwestie trzeciego batalionu, który według planów Federalnego Ministerstwa Obrony mieć charakter międzynarodowy i składać się także z pododdziałów norweskich i niderlandzkich, które obecnie tworzą wraz z Niemcami batalionową grupę bojową NATO na Litwie. Według mediów aktualnie trwają rozmowy z Norwegią i Niderlandami na temat udziału ich żołnierzy w planowanym formowaniu 42 Brygady. Warto przy tym zauważyć, że drugie z państw prowadzi od wielu lat działania mające na celu jak najgłębszą integrację niderlandzkich i niemieckich sił zbrojnych, zgodnie z podpisaną pod koniec 2022 Wizją Wspólnej Armii. W związku z tym można oczekiwać, że Niderlandy zaangażują się we wsparcie niemieckiej inicjatywy. W przypadku Norwegii również można spodziewać się zaangażowania Oslo w utworzenie 42 Brygady z batalionem międzynarodowym w jej składzie. Świadczy o tym bliska współpraca w sferze bezpieczeństwa z Niemcami o czym świadczy chociażby ostatnie zamówienie 54 czołgów Leopard 2A7NO oraz podpisana we wrześniu 2023 deklaracja o dalszym pogłębianiu pomiędzy oboma państwami współpracy w kwestiach bezpieczeństwa i obrony.

42 Brygada, która już w mediach otrzymała miano „Brygady Litewskiej“ ma według ministra Pistoriusa zostać rozmieszczona na Litwie w latach 2024-2027. Jednakże już pojawiają się głosy wśród niemieckiego establishmentu obrony, że przeprowadzenia tak szeroko zakrojonej operacji będzie w najbliższych latach bardzo utrudnione. Według „Der Spiegel“ inspektor niemieckich wojsk lądowych (Heer) gen. Alfonso Mais miał w wewnętrznym mailu do inspektora generalnego Bundeswehry gen. Carstena Breuera wyrazić zaniepokojenie, że utworzenie nowej jednostki na Litwie może pogorszyć i tak już niepewny stan wyposażenia niemieckiej armii. Według Maisa wszystkie kategorie materiałowe „od haubic do namiotów“ są dostępne jedynie w 60%, a sformowanie 42 Brygady jeszcze tą sytuację pogorszy. Dodatkowo oficer zaznaczył, że dodatkowy sprzęt potrzeby do utworzenia ww. jednostki nie został jeszcze uwzględniony w planowaniu wydatków Federalnego Ministerstwa Obrony. Niemiecka Agencja Prasowa na koniec 2023 donosiła, że nadal trwają prace nad ustaleniem potrzeb jednostki i kosztów jej rozmieszczenia i utrzymania na Litwie. W sprawie finansowania 42 Brygady wypowiedział się także zastępca sekretarza generalnego CSU Florian Hahn, który stwierdził, że dla przeprowadzenia operacji rozmieszczenia i utrzymania jednostki na Litwie będzie potrzebne dodatkowe 6 miliardów euro, których nie ma w obecnym budżecie. Przy okazji polityk podkreślił, że popiera samą ideę, ale obawia się również o problemy z odpowiednim wyposażeniem pododdziałów, które zostały przeznaczone do wysłania na Litwę, a także o to czy znajdą się chętni do służenia w tym kraju na stałe.

Jak wyżej wspomniano, wskazuje się również na problem z wyposażeniem jednostek, które mają wejść w skład 42 Brygady. 17 listopada 2023 w odpowiedzi na interpelację poselską Ingo Gädechensa, posła do Bundestagu z ramienia CDU i członka Komisji Finansowej niższej izby niemieckiego parlamentu, sekretarz stanu w Federalnym Ministerstwie Obrony Siemtje Möller poinformował, że 203 Batalion Pancerny powinien zostać pierwszym w wojskach lądowych, który zostanie przezbrojony w „najnowszy dostępny model czołgu podstawowego”. Przedstawiciel FMO stwierdził, że wymaga tego również to, że pododdział ten zostanie wysłany na Litwę. Oznacza to najprawdopodobniej planowane uzbrojenie jednostki w czołgi Leopard 2A7V. Obecnie 203 Batalion Pancerny jest wyposażony w czołgi Leopard 2A6 w liczbie 44 sztuk, ale warto zaznaczyć, że 18 maszyn przekazano Ukrainie. Warto przy tym zaznaczyć, że dostawy czołgów Leopard 2A7V zostały już zakończone. Jednocześnie nowsze modele czołgu Leopard 2: 2A7A1 (w latach 2024-2025 – 36 sztuk) oraz 2A8 (po 2026 – 18 sztuk) mają być dostarczone dopiero w ciągu następnych kilku lat. W przypadku stopniowego przezbrajania 203 Batalionu Pancernego na nowsze typy czołgu Leopard 2 może dojść do opóźnienia jego gotowości do wysłania na Litwę. Innym wyborem jest korzystanie z kilku modeli czołgu na raz, ale to może również może okazać się utrudnieniem w osiągnięciu przygotowania jednostki do wykonywania swoich zadań. Warto w tym miejscu przytoczyć słowa Ingo Gädechensa, który wspomniał o pierwszym z wariantów, czyli uzbrojenia jednostki w najnowsze Leopardy 2A8, mówiąc, że czołgi mające zastąpić te przekazane Ukrainie zostaną dostarczone dopiero w 2026, a do tego czasu niemieccy czołgiści będą szkolić się na symulatorach. W związku z tym polityk opozycji stwierdził, że albo minister Pistorius będzie musiał wstrzymać wysłanie batalionu na czas nieokreślony albo wysłać go bez sprzętu, co będzie kompromitacją w oczach Litwinów i innych sojuszników.

Warto także zwrócić uwagę na to, że 42 Brygada będzie operacyjnie podporządkowana niemieckiej 10 Dywizji Pancernej. Jest to tzw. Dywizja 2025, czyli jednostka, która jako pierwsza niemiecka dywizja ma być przygotowana do działań w ramach planowania obronnego NATO. Taka struktura może skomplikować łańcuch dowodzenia, zwłaszcza, że trzeci batalion 42 Brygady ma mieć charakter międzynarodowy. Na razie nie wiadomo jak będzie rozwiązany ten problem, ponieważ obecnie opiera się ona 2 dowództwach dywizji wielonarodowych: w Elblągu (MND North-East), Ādaži i Karup (MND North) oraz dowództwie Wielonarodowego Korpusu Północ-Wschód (MNC North-East) w Szczecinie.

W swoich wypowiedziach na temat 42 Brygady minister obrony Boris Pistorius cały czas podkreśla, że będzie ona miała charakter ochotniczy, ponieważ jej żołnierze będą na stałe stacjonować na Litwie. Jednocześnie dziennik Tagesschau w trakcie wywiadu z Pistoriusem miał przytoczyć dane, że tylko co 5 osoba byłaby skłonna do wyjazdu na Litwę. Minister odpowiedział, że trzeba być cierpliwym, a także zaznaczył, że kraj nad Niemnem i Wilią cieszy się dużą popularnością wśród niemieckich żołnierzy na co mają wpływ pozytywne doświadczenia ze służby w batalionowej grupie bojowej NATO (służy i pracuje w niej ok.1000 Niemców). Jednocześnie Federalne Ministerstwo Obrony rozpoczęło kampanię na rzecz zachęcenia żołnierzy do wyjazdu na Litwę. Według „Der Spiegel” ma to być prowadzone w oparciu o proponowanie dodatków zagranicznych w wysokości od 1500 do prawie 4000 euro, a także zapewnianie regularnych wyjazdów do Niemiec oraz inne ułatwienia w rozwoju kariery, a nawet obniżenie wieku emerytalnego. Mogą one być kuszące zwłaszcza dla młodych żołnierzy i oficerów. Warto jednocześnie zauważyć, że takie zachęty mogą zwiększyć,  nawet znacznie, koszty związane z rozmieszczeniem i utrzymaniem 42 Brygady. Również, w prawdopodobnie w celu zachęcenia żołnierzy, Boris Pistorius zaznaczył, że jego ministerstwo działa na rzecz rozmieszczenia jednostki w pobliżu Wilna i Kowna, czyli dwóch największych miast na Litwie.

Na Litwie sprawa rozmieszczenia na stałe niemieckiej Brygady jest traktowana priorytetowo. Litewskie Ministerstwo Obrony Narodowej podkreśla, że prowadzi szeroko zakrojone przygotowania dla doprowadzenia do dyslokacji niemieckich żołnierzy. Prezydent Litwy Gitanas Nausėda poinformował, że jego kraj będzie gotowy do przyjęcia niemieckiej brygady w 2026 roku, dodając przy tym, że czas nie gra na korzyść Wilna. Podobnie sprawę skomentował przewodniczący Komitetu Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony litewskiego Sejmu Laurynas Kasčiūnas, który zaznaczył, że realizacja operacji przerzucenia i rozmieszczenia niemieckiej brygady zależy przede wszystkim od zachowania Niemiec. Stwierdził on, że kraj ten, podobnie jak Litwa, musi „odrobić pracę domową“ i nadrobić zaległości, które spowodował długi czas pokoju i stabilności. Warto przy tym zaznaczyć, że początkowe niezdecydowanie Niemiec przejawiające się w różnych komunikatach Berlina powodowało irytację i dezaprobatę polityków rządzącej na Litwie partii Związek Ojczyzny-Litewscy Chrześcijańscy Demokraci (TS-LKD). Jej przewodniczący i jednocześnie minister spraw zagranicznych Gabrielius Landsbergis, który kilkakrotnie krytykował działania Niemiec w tej sprawie.

Warto zauważyć, że w ciągu roku stanowisko Berlina kilkakrotnie ulegało zmianie. Była minister obrony Niemiec Christine Lambrecht zaznaczała, że Niemcy nie mogą sobie pozwolić na przerzucanie brygady w całości i na stałe na Litwę. Proponowała ona w zamian utrzymywanie jednej z niemieckich brygad w gotowości do przerzucenia jej w sytuacji kryzysowej w ciągu 10 dni oraz okresowego udziału jej pododdziałów w ćwiczeniach na terytorium kraju.  Jej następca i obecny minister obrony Boris Pistorius początkowo podtrzymywał to stanowisko. Powodowało to zwiększenie litewskich zabiegów na rzecz jego zmiany, a także krytykę ze strony części polityków takich jak Landsbergis czy Kasčiūnas, który stwierdził, że takie rozwiązanie może być tylko tymczasowe, dopóki Wilno nie będzie posiadać niezbędnej infrastruktury. Pod koniec 2023 doszło do wizyty prezydenta Litwy w Berlinie, gdzie doszło do jego spotkania  z kanclerzem Olafem Scholzem. Po jego zakończeniu, komentujący je dla litewskich mediow Nausėda mówił przede wszystkim o sprawie rozmieszczenia brygady co wskazuje jaką wagę przywiązują do niej Litwini. Prezydent podkreślił wtedy, że uzgodnił z niemieckim kanclerzem stopniowe rozmieszczanie brygady na Litwie, które związane byłoby z postępem rozbudowy odpowiedniej infrastruktury.

Sprawa rozmieszczenia niemieckiej brygady jest na Litwie wykorzystywana w kontekście zbliżających się wyborów prezydenckich i parlamentarnych, które odbędą się odpowiednio 12 maja i 13 października. Konserwatyści podejmowali starania, by przyśpieszyć operację przebazowania 42 Brygady do kraju, co mogłoby być wykorzystane w kampanii wyborczej jako duży sukces TS-LKD. Jednocześnie prowokacyjne wypowiedzi Landsbergisa są krytykowane przez przedstawicieli główną partię opozycyjną, która obecnie prowadzi w sondażach, czyli Litewską Partię Socjaldemokratyczną (LSDP), która utrzymuje dobre stosunki z niemiecką SPD. Politycy LSDP, w tym wiceprzewodnicząca Dovilė Šakalienė, wskazują, że komentarze Landsbergisa i innym polityków TS-LKD utrudniają dojście do porozumienia z Niemcami. Działania na tym polu wykorzystywane są również przez prezydenta Nausėdę, który pozytywnymi komentarzami odnośnie swojej wizyty w Niemczech w kwietniu 2023 starał się wyciszyć aferę jaka wybuchła po tym jak okazało się, że ukrył on fakt bycia w latach 80 członkiem Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego przed wyborami prezydenckimi w 2019 roku. Jednocześnie przygotowuje się on do udziału w wyborach prezydenckich w 2024, w których według sondaży jest niekwestionowanym faworytem. Jego aktywność na arenie międzynarodowej z pewnością znacznie poprawia jego notowania.

Na koniec warto także zwrócić uwagę na ogólnie bliskie litewsko-niemieckie relacje w sferze obronnej. Może to być szczególnie istotne w przypadku litewskich planów rozbudowy Sił Zbrojnych. Zgodnie z zapowiedziami głównodowodzącego SZ Litwy Valdemarasa Rupšysa w planach jest sformowanie pierwszej litewskiej dywizji lądowej. Oznacza to m.in. utworzenie batalionu pancernego, który najprawdopodobniej będzie dysponować 54 czołgami podstawowymi. Wśród rozpatrywanych modeli są amerykańskie M1 Abrams, koreańskie K2 oraz niemieckie Leopard 2. Wielu komentatorów wskazuje, że najbardziej prawdopodobne jest wybranie niemieckiej oferty. Wskazuje na to przede wszystkim obecność wojskowa Niemiec na terytorium Litwy, chęć dalszego zacieśniania współpracy na tym polu wyraźnie sygnalizowana przez Wilno, a także doświadczenia w remoncie i obsłudze technicznej czołgów tego typu – na Litwie są remontowane czołgi Leopard 2 znajdujące się na wyposażeniu Sił Zbrojnych Ukrainy. Rozmieszczenie niemieckiej brygady może być kolejnym krokiem, który wzmocni pozycję niemieckiego czołgu w ewentualnym przetargu. Warto także wspomnieć, że Litwa dysponuje także samobieżnymi armatohaubicami Panzerhaubitze 2000 oraz wozami bojowymi Boxer (na Litwie nazywane Vilkas). Niezwykle ważne w tej sprawie było także spotkanie z 17 listopada 2023 roku premier kraju Ingridy Šimonytė z przedstawicielami Rheinmetall AG w sprawie możliwego wybudowania fabryki tej firmy na Litwie. Obie strony nie podały szczegółów na temat ustaleń. Sprawę skomentował również Laurynas Kasčiūnas, który stwierdził, że Rheinmetall jest zainteresowany rozwojem „pewnych zdolności obronnych”, a sama fabryka broni przyczyniłaby się do zwiększenia bezpieczeństwa litewskiego łańcucha dostaw. Ministerstwo Gospodarki i Innowacji wyliczyło, że rozmieszczenie niemieckiej brygady sprawi, że Niemcy wydadzą na Litwie ok. 70 milionów euro rocznie na towary, usługi i rekreację. MSZ tego kraju wyraził także nadzieję, że zwiększy to niemieckie inwestycje w obszarze nowych technologii i przybycia na Litwę nowych przedsiębiorstw.

Jak widać, niemiecka polityka wobec Litwy w obszarze obronności jest złożona i wielokierunkowa. Jednocześnie warto wspomnieć o tym, że rozmieszczenie dwóch niemieckich batalionów na terytorium kraju na stałe będzie wymagać dużo wysiłku od, cały czas, niedofinansowanej Bundeswehry. Ewentualne rozpoczęcie wycofywania się Niemiec z zobowiązań wobec Litwy może spowodować wzrost niezadowolenia w Wilnie, które nie będzie już tylko i wyłącznie domeną TS-LKD. To wszystko w przypadku rozpoczynającej się w najbliższych miesiącach kampanii wyborczej może oznaczać polityczne wykorzystywanie wciąż rozwojowej sprawy rozmieszczenia niemieckiej brygady na terytorium kraju. Premier Ingrida Šimonytė stwierdziła, że istnieje możliwość, że inny rząd przeznaczy środki wydzielone na rozmieszczenie niemieckiej brygady na inne cele, ale spotkało się to z szybką odpowiedzią byłego premiera, a obecnie posła z ramienia opozycyjnej LSDP Algirdasa Butkevičiusa, że takie działania byłyby zdradą interesów narodowych Litwy. Możliwe znaczne opóźnienia mogą zaszkodzić pozycji TS-LKD i jeszcze zwiększyć poparcie dla opozycyjnej LSDP. Jednocześnie Litwa nie ma aktualnie innej alternatywy, ponieważ to właśnie Niemcy są państwem ramowym w ramach Wysuniętej Obecności NATO. Warto zauważyć, że spory może budzić podporządkowanie 42 Brygady nie bezpośrednio ośrodkom dowodzenia Sojuszu w regionie, a niemieckiej 10 Dywizji Pancernej.

Także w Niemczech sprawa może zostać wykorzystana politycznie. Ewentualne porażka w realizacji tego ambitnego planu może również zaszkodzić ministrowi obrony Borisowi Pistoriusowi, który przedstawia go jako swój flagowy projekt. W związku z doniesieniami Bilda, że może on zastąpić Olafa Scholza na stanowisku kanclerza, ewentualne problemy, które pojawią się w najbliższych miesiącach, mogą bardzo zaszkodzić jego pozycji w partii i w społeczeństwie, a także wzmocnić CDU/CSU przed wyborami parlamentarnymi, które odbędą się w przyszłym, 2025 roku. Ujawnienie kolejnych niedoskonałości niemieckiego planu oraz braków Bundeswehry może również wpłynąć na politykę NATO i USA wobec tego kraju, ponieważ od dawna Berlin zaniedbuje swoje zobowiązania sojusznicze. Może to jeszcze bardziej obniżyć zaufanie co do jego działań na rzecz obronności. Będzie to także kompromitacja ogłoszonego przez Scholza na początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę projektu Zeitenwende, który m.in. miał doprowadzić do znacznego wzmocnienia niemieckich zdolności obronnych. Być może jest za wcześnie, by całkowicie skreślać ten projekt, ale z pewnością komentarze niemieckich oficerów wskazujące, że obecnie Niemcy mogą mieć problem z wydzieleniem odpowiednich środków na wyposażenie i wysłanie dwóch batalionów na Litwę wskazują, że w przyszłości może dojść do znacznych opóźnień. Oznacza to także, że jest to przede wszystkim projekt polityczny mający poprawić wizerunek Niemiec wśród NATO-wskich sojuszników.

07.10.2023 to dzień, który rozbudził konflikt na Bliskim Wschodzie na nowo. Wojna Hamas-Izrael wywarła olbrzymi wpływ na zainteresowanie opinii światowej oraz innych aktorów na arenie międzynarodowej. Z jednej strony Stany Zjednoczone, które niezaprzeczalnie stoją ramie w ramie z Izraelem, jak i Rosja, której konflikt ten pomógł skierować opinie publiczną na inny region świata. Jaką postawę ma jednak w tym konflikcie Unia Europejska, która geograficznie rzecz ujmując graniczy regionalnie z Bliskim Wschodem?

Autor: Jan Normann

Władza normatywna
Szacuje się, że od 7 października w konflikcie zginęło ponad 23 000 Palestyńczyków i 1 100 Izraelczyków. Końca eskalacji nie widać, jako że zawieszenie broni z początku grudnia przestało obowiązywać, a próby wprowadzenia go ponownie 12 grudnia na ramach Zgromadzenia Ogólnego ONZ nie przeszły, ponieważ Stany Zjednoczone i Izrael zagłosowały przeciw. Kwestią wartą zwrócenia uwagi jest pozycja Unii Europejskiej, a raczej jak brak. Państwa członkowskie takie jak Czechy oraz Austria głosowały przeciwko, kiedy Niderlandy, Niemcy, Litwa oraz Włochy wstrzymały się od głosu. Dla kontrastu można przytoczyć, iż Polska, Francja oraz Belgia głosowały za wspomnianą rezolucją ONZ. Można wskazać, iż już to wydarzenie pokazuje brak jednomyślności w UE, co do konfliktu i można wyciągnąć wniosek, iż Unia Europejska widoczna jest jako władza normatywna, a nie realna.

Nie jest to z resztą pierwszy raz, jako że przykładem podziału państw członkowskich UE w odniesieniu do konfliktu izraelsko-palestyńskiego może być wniosek ONZ z 30 grudnia 2022 o zwrócenie się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o opinię w sprawie prawnych implikacji izraelskiej okupacji terytorium Palestyny. Rezolucja została przyjęta, przy czym kraje UE głosowały, np. Niemcy, Holandia, Węgry przeciwko, Polska, Belgia, Irlandia za, a Francja, Hiszpania wstrzymały się od głosu. Pokazuje to, że państwa członkowskie ponownie sprzeciwiają się swoim własnym rezolucjom, takim jak „Deklaracja Berlińska UE z 1999 r., która wyjaśniała problem palestyński i wspierała uznanie przyszłego państwa palestyńskiego” 

Zapowiedzi UE, a ich wykonanie
Nie da się ukryć pomocy humanitarnej ze strony Unii Europejskiej. Już na początku listopada Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła, że KE przeznaczy kolejne 25 milionów euro pomocy humanitarnej. W ten sposób Unia Europejska przeznaczyła łącznie 100 mln euro na pomoc humanitarną dla ludności cywilnej w Strefie Gazy. Pomoc ta została przekazana organizacjom humanitarnym w celu dostarczenia pomocy ratującej życie, w szczególności koncentrując się na wodzie i urządzeniach sanitarnych, zdrowiu, żywności i innych podstawowych artykułach. Przy tym, nie można zapomnieć, iż UE współpracuje z Izraelem, Egiptem i Organizacją Narodów Zjednoczonych, aby wpuścić więcej konwojów do Strefy Gazy, w tym poprzez organizacje korytarzy i przerw na potrzeby humanitarne.

Z drugiej strony, patrząc na chwiejną jedność UE nie można dać argumentu do jej obrony. Kolejnym znaczącym przykładem jest porozumienie w Radzie Europejskiej z dnia 15 października, kiedy to szefowie rządów spierali się o to, czy wezwać do humanitarnej przerwy w bombardowaniu Strefy Gazy. Jednakże konspekt i plan upadł, gdy 26 października 27 krajów UE podzieliło się znowu trzykrotnie na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, z ośmioma głosami za, 15 wstrzymującymi się i czterema głosującymi przeciwko jordańskiej rezolucji wzywającej do rozejmu i poszanowania międzynarodowego prawa humanitarnego.

Wartą podkreślenia jest pozycja instytucjonalna UE. Przytaczając słowa Wysokiego Przedstawiciela UE do Spraw Zagranicznych Josep’a Borrell’a na temat pozycji UE wobec działań Izraela: „oznacza to brak blokady wody, żywności lub elektryczności dla ludności cywilnej w Strefie Gazy”. Przesłanie to jest jednak nadal osłabiane przez zdecydowane europejskie poparcie dla prawa Izraela do użycia przeważającej siły militarnej. Kluczowe państwa UE, wraz ze Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią, nie chciały publicznie naciskać na rząd premiera Benjamina Netanjahu, pomimo wyraźnych naruszeń, które już miały miejsce. Z pryncypialnego punktu widzenia, bycie postrzeganym jako stosujący prawo międzynarodowe tylko wobec wrogów jeszcze bardziej osłabi pozycję Europy na Bliskim Wschodzie i na globalnym Południu, gdzie często oskarża się ją o stosowanie podwójnych standardów. Dodać można, iż Rosja i Chiny już teraz starają się wykorzystać sytuację kosztem Zachodu.

Bliski Wschód coraz bardziej się gotuje
Patrząc na aktualną sytuację w całym regionie Bliskiego Wschodu, obserwowalna jest postępująca eskalacja pośrednio i bezpośrednio związana z wojną w Gazie. Już w połowie grudnia 2023 Stany Zjednoczone ustami Sekretarza Obrony Lloyd’a Austin’a ogłosiły sformowanie międzynarodowej koalicji morskiej, która zostanie rozmieszczona na Morzu Czerwonym w celu obrony przed atakami Huti, które zakłóciły międzynarodowe szlaki żeglugowe.

Jak zagrażają oraz kim są Huti? Jest to wpływowa grupa zbrojna wywodząca się z szyickiej mniejszości muzułmańskiej w Jemenie, Zaidów. Swoją nazwę wzięli od założyciela ruchu, Husseina al Houthi. Grupa powstała w latach 90-tych, aby walczyć z korupcją ówczesnego prezydenta, Alego Abdullaha Saleha. Prezydent Saleh, wspierany przez wojsko Arabii Saudyjskiej, próbował wyeliminować rebeliantów w 2003 r., ale Huti ich odparli. Rebelianci toczą wojnę domową z rządem Jemenu od 2014 roku. Rząd jest wspierany w walce przeciwko tej grupie przez koalicję krajów arabskich pod przewodnictwem Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Z drugiej strony, Huti deklarują się jako część kierowanej i wspieranej przez Iran „osi oporu” przeciwko Izraelowi, USA i szerzej pojętemu Zachodowi – wraz z Hamasem i Hezbollahem.

Przytaczając cały kontekst, trzeba wspomnieć, iż od początku wojny w Gazie, jemeńscy Huti zaczęli atak, przy czym zadeklarowali swoje poparcie dla Hamasu oraz zapowiedzieli, że będą atakować każdy statek płynący do Izraela. Ponadto, kilkukrotnie wystrzeliwali oni pociski dalekiego zasięgu, które zostały zestrzelone przez „Żelazną Kopułę” na południu Izraela. W obecnej operacji pod oficjalną nazwą „Prosperity Guardian” biorą udział marynarki państw (oprócz USA), takich jak: Bahrajn, Kanada, Francja, Włochy, Holandia, Norwegia, Seszele, Hiszpania oraz Wielka Brytania. Cała sytuacja jest związana ze znaczeniem gospodarczym regionu, jako że około 12% światowego ruchu żeglugowego zwykle przepływa przez Kanał Sueski, najkrótszy szlak żeglugowy między Europą a Azją, przechodząc na wody Morza Czerwonego u wybrzeży Jemenu. Ponadto, jest jednym z najczęściej wykorzystywanych szlaków morskich na świecie do transportu ropy naftowej i paliw. Ataki Huti doprowadziły do tego, że np. firma żeglugowa „Maersk” ogłosiła, że postanowiła zmienić trasę swoich statków wokół Przylądka Dobrej Nadziei w RPA, a gigant naftowy „BP” oświadczył, że wstrzymał dostawy, co spowodowało wzrost cen ropy.

źródło: BBC

Co na to Unia Europejska? Odwołując się do słów Wysokiego Przedstawiciela UE do Spraw Zagranicznych Josep’a Borrell’a, Unia Europejska wesprze koalicję morską pod przywództwem USA na rzecz bezpieczeństwa na Morzu Czerwonym w związku z trwającymi atakami Huti na statki handlowe. Ponadto, na nadzwyczajnym posiedzeniu Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa (PSC), które odbyło się 21 grudnia 2023, państwa członkowskie zgodziły się wnieść swój wkład w amerykańską operację „Prosperity Guardian”, napisał szef polityki zagranicznej UE na portalu „X”. Dodał, że „nieodpowiedzialne działania Huti stanowią zagrożenie dla swobody żeglugi na Morzu Czerwonym”. UE zintensyfikuje wymianę informacji i zwiększy swoją „obecność dzięki dodatkowym zasobom morskim”, wyjaśnił Borrell. Jednakże, obserwowalnym jest, iż główny ciężar za działanie spadnie i tak ostatecznie na poszczególne państwa członkowskie UE, które biorą udział w operacji „Prosperity Guardian”.

Podsumowanie
Biorąc pod uwagę 2023 rok, Europa została postawiona w obliczu dwóch konfliktów, które geograficznie są u jej bram. Agresja Rosji na Ukrainę, jak i wojna na Bliskim Wschodzie sprawia, że UE jest wystawiona na próbę swoich możliwości. Patrząc na współczesne realia trzeba stwierdzić, iż końca wojny w Gazie nie widać, tak samo z resztą jak nie widać jedności po stronie państw członkowskich UE. Nie można zapomnieć, iż godną pochwały jest pomoc materialna i finansowa, co po raz kolejny potwierdza fakt, że Unia Europejska jest hegemonem, jeśli chodzi o pomoc humanitarną. Jednakże, wymiar jedności politycznej jest widocznie zachwiany. Obserwując głosowania na forum ONZ, czy też pozycje pojedynczych państw członkowskich UE, można mieć wrażenie, że każdy gra w swoją własną grę, ale czy o to ostatecznie chodzi? Biorąc pod uwagę każdy pozytywny aspekt działalności i charakteru organizacji, jednocześnie obserwowalne jest, iż UE nie radzi sobie w sytuacjach, kiedy musi obrać wspólną pozycję oraz strategię wobec konfliktów, wojen i dyktatorów. Unia Europejska w wymiarze polityki zagranicznej potwierdza twierdzenie, iż jest tylko władzą normatywną, a realny wymiar stosunków oraz polityki międzynarodowej dyktują i kreują poszczególne państwa członkowskie.

Źródła:

[1] https://www.politico.eu/article/israel-hamas-war-role-of-europe/

[2]https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/oct/30/europe-war-middle-east-conflict-israel-eu

[3] https://news.un.org/en/story/2023/12/1144717

[4]https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/10/15/statement-agreed-by-the-27-members-of-the-european-council-on-the-situation-in-the-middle-east/

[5] https://news.un.org/en/story/2023/10/1142847

[6] https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/news-stories/news/eu-increases-humanitarian-aid-gaza-eu25-million-2023-11-06_en

[7] https://www.msn.com/en-xl/news/other/no-eu-call-for-gaza-ceasefire-despite-belgium-and-irelands-pleas/ar-AA1lyNLA

[8]Legal_consequences_arising_from_the_policies_and_practices_of_Israel_in_the_occupied_Palestinian_territory_including_East_Jerusalem#General_Assembly_vote  https://documents-dds-ny.un.org/doc

[9] Pardo S., and Peters, J., Uneasy Neighbors: Israel and the European Union, (Lenxington Books: Lanham, MD, 2010), Rozdział 1.

[10]https://www.msn.com/en-us/news/world/us-launches-naval-force-against-houthi-attacks-in-red-sea

[11]https://www.bbc.com/news/world-middle-east

[12]https://www.aa.com.tr/en/europe/eu-to-contribute-to-us-led-security-coalition-in-red-sea-against-houthi-attacks